null Beeld

Review: Apocalypse Now Redux

'This is the end,' zingt Jim Morrison tijdens de magistrale ouverture (zwevende helikopters, een vuurzee) van 'Apocalypse Now'. Profetische woorden van een dode dichter. 'Apocalypse Now', oorspronkelijk uitgebracht in 1979, is niet alleen de definitieve film over de oorlog in Vietnam, hij markeert ook het einde van een tijdperk in Hollywood.

Een tijdperk waarin Amerikaanse regisseurs, zij het heel kortstondig, een nooit geziene artistieke vrijheid genoten, en waarin de studio's het ene meesterwerk na het andere produceerden. 'Apocalypse Now' was de grandioze apotheose van een fantastisch filmfeest dat precies tien jaar had geduurd. Eén jaar later flopte 'Heaven's Gate' en was het sprookje definitief voorbij.

Even terugspoelen. Begin jaren zeventig drong de flower power, zij het een beetje laat, ook door tot Hollywood (wie hier meer over wil weten, moet zeker 'Easy Riders, Raging Bulls' van Peter Biskind eens lezen). Plots werd iedereen gebeten door de microbe van de vernieuwing en het experiment; jonge, van talent overlopende regisseurs als Peter Bogdanovich, Martin Scorsese en William Friedkin kregen opeens volop kansen. Niet de studiobonzen, de producenten, de acteurs, de agents, de marketingstrategen, de boekhouders of de becijferaars hadden het in die dagen voor het zeggen, maar wel de regisseurs, de artiesten. En zij wilden, in navolging van grote Europese cineasten als Antonioni, Fellini, Godard en Truffaut, heuse auteursfilms gaan draaien, films die echt iets te vertellen hadden, die amok zouden maken. Het resultaat was een onwaarschijnlijke golf van vuurspuwende films: 'The Last Detail', 'Mean Streets', 'Badlands', 'Days of Heaven', 'Taxi Driver', 'Blue Collar', 'Serpico', 'M.A.S.H.', 'The Last Picture Show', 'Five Easy Pieces', - het is maar een greep uit een schier eindeloze reeks. En het publiek volgde: het liep storm voor 'Taxi Driver', 'M.A.S.H.', 'The French Connection' en 'The Last Picture Show'. Hollywood rockte.

'Apocalypse Now' markeert het begin van het einde. Grof gesteld: het was de op één na laatste keer dat een cineast, niet gehinderd door studiobonzen of producenten, nog eens voluit kon gaan; het was een laatste, hevige uitspatting van een generatie filmmakers die even later onherroepelijk de mond zou worden gesnoerd. En wat voor een uitspatting! De opnamen op de Filipijnen, die oorspronkelijk veertien weken zouden duren, sleepten veertien maanden aan; het budget kookte al snel over en nam buitenaardse proporties aan; hoofdrolspeler Martin Sheen bezweek bijna aan een hartaanval; en, last but not least, regisseur Francis Ford Coppola, dronken van het succes van de twee 'Godfathers', ging finaal door het lint, wentelde zich in drugs, en viel ten prooi aan megalomanie. Zowel Coppola's grootheidswaanzin, genie, als de pijn en de moeite die de opnamen hebben gekost, vallen duidelijk van het scherm af te lezen; 'Apocalypse Now' is een ongebreidelde, sensationele, bij vlagen geniale, maar ook onevenwichtige film, die evenveel hoogtepunten als dipjes telt en vaak met haken en ogen aan mekaar lijkt te hangen, maar over het geheel genomen een overrompelende indruk maakt, ook anno 2001. Het scenario, gebaseerd op de klassieke roman 'Heart of Darkness' van Joseph Conrad, was voor Coppola slechts een voorwendsel om zijn persoonlijke visie op de oorlog in Vietnam breed uit te smeren. Zowat elke scène, van de legendarische aanval op het Vietnamese dorp op de muziek van Wagner tot het gemompel van Brando, dient één enkele, poepsimpele kerngedachte: Vietnam was waanzin. De nieuwe, opnieuw gemonteerde versie van de film, 'Apocalypse Now Redux', zet die gedachte zelfs nog wat dikker in de verf (we laten u de bijgevoegde scènes graag zelf ontdekken). Wat uiteindelijk nog het meeste imponeert, is die mystieke, zinnelijke Zen-atmosfeer die Coppola scène na scène opdrijft: hoe verder kapitein Willard (Martin Sheen) met zijn bootje de rivier opvaart, hoe surrealistischer zijn tocht wordt, tot hij in een psychedelische, onwerkelijke jungle belandt, en de film de allure krijgt van een ijle koortsdroom.

'Apocalypse Now' won in 1979 weliswaar de Gouden Palm in Cannes en deed het behoorlijk aan de kassa's, maar het werd níet de blockbuster waar iedereen op had gerekend, en dat was voor de studiobonzen en de op rauwe cash verlekkerde producenten het sein om stilaan de touwtjes weer in handen te nemen. Voortaan zouden de regisseurs weer netjes in het gareel moeten lopen. Eén jaar later gaf het historische 'Heaven's Gate'-debacle het nieuwe Hollywood definitief de doodsteek; nauwelijks twee jaar later verscheen 'E.T.' in de zalen en begon het tijdperk van de gezinsvriendelijke popcorncinema. De conclusie is even simpel als onthutsend: films als 'Apocalypse Now' maken ze vandaag niet meer, en zullen ze wellicht ook nooit meer maken. The horror! The horror!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234