null Beeld

Review: Frank Westerman - Ingenieurs van de ziel

Spijtig voor wie nog bezig is, maar het beste Nederlandstalige non-fictieboek van het jaar is waarschijnlijk al geschreven: 'Ingenieurs van de ziel' heet het boek, de schrijver Frank Westerman (en de uitgever, tot slot, Atlas). Westerman kaapte eerde...

Spijtig voor wie nog bezig is, maar het beste Nederlandstalige non-fictieboek van het jaar is waarschijnlijk al geschreven: 'Ingenieurs van de ziel' heet het boek, de schrijver Frank Westerman (en de uitgever, tot slot, Atlas). Westerman kaapte eerder al een Gouden-Uilnominatie weg voor 'De graanrepubliek'. Dat boek ging over de Europese landbouwpolitiek, en dáármee schitteren is niet iedereen gegeven, maar dit keer haalt Westerman, NRC-journalist en tot voor kort correspondent in Moskou, een nog straffere stoot uit: door in te zoomen op één obscuur boek over een zoutfabriek, weet hij essentiële dingen te zeggen over de hele geschiedenis van het sovjetexperiment.

Westerman kiest niet meteen een evidente weg om over de Sovjet-Unie te berichten: behalve over de gigantische waterbouwprojecten in het land, gaat 'Ingenieurs van de ziel' over de sovjetliteratuur. Hij heeft het, met andere woorden, zowel over 'echte' ingenieurs als over 'ingenieurs van de ziel' - zo betitelde Stalin zelve ooit de sovjetschrijvers. Van de ingenieurs verwachtte hij immense technische exploten om een nieuwe, communistische wereld gestalte te geven, van de ingenieurs van de ziel verwachtte hij hulp bij het kneden van de sovjetmens. Westerman heeft ooit waterbouwkunde gestudeerd en dat helpt hem bij het beschrijven van die fantastische sovjetplannen - niks minder dan het omkeren van de loop der rivieren en het uitroeien der woestijnen. Westerman heeft ook Russisch gestudeerd, en dat helpt hem dan weer om originele dingen op papier te zetten over die tragische sovjetperiode uit de Russische literatuur: over de goelag, de censuur, de eliminatie van schrijvers, of hun meeloperij met het regime.

De twee verhaallijnen van 'Ingenieurs van de ziel' hebben een heel precies snijpunt: het boek 'De baai van Kara Bogaz' van Konstantin Paustovski, waarin hij schrijft over de zoutwinning in die baai - één van de prestigeprojecten van Stalins eerste vijfjarenplan. Aan het verhaal achter dat boek en die baai heeft Westerman genoeg om de waanzin van het hele sovjetexperiment te vatten.

Misschien is die waanzin zelfs in één anekdote te vatten. Westerman vertelt dat Gorki, de vader der sovjetschrijvers, op zijn sterfbed een speciale editie van de Pravda aangeboden kreeg, waaruit onthutsende berichten die hem onnodig hadden kunnen opwinden waren weggehaald. Zo werd een stuk over zijn eigen naderende einde vervangen door een stuk over gunstige oogstprognoses. Westerman besluit: 'En zo sterft Aleksej Pesjkov de Bittere op 18 juni 1936 - met een als 'Waarheid' verpakte leugen in zijn hand.'

En dat hele boek is zo goed geschreven.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234