null Beeld

Review: Hugo Claus - In geval van nood


Hugo Claus is 75 geworden! Dat ging gepaard met zoveel toeters, bellen en serpentines dat zijn nieuwe dichtbundel aan het oog onttrokken dreigt te worden. En dat zou jammer zijn; de nagenoeg tweehonderd bladzijden poëzie van 'In geval van nood...


Hugo Claus is 75 geworden! Dat ging gepaard met zoveel toeters, bellen en serpentines dat zijn nieuwe dichtbundel aan het oog onttrokken dreigt te worden. En dat zou jammer zijn; de nagenoeg tweehonderd bladzijden poëzie van 'In geval van nood' verdienen beter, veel beter.

Zijn leven lang heeft Hugo Claus zijn voordeel gedaan met wat hij las, zag, hoorde, voelde, rook, proefde en beleefde: hij zoog het allemaal op als een spons, die hij uitkneep boven de schrijftafel - met een vloed wonderlijke boeken als gevolg. 't Hoeft dan ook niet te verbazen dat enig fysiek ongemak 'In geval van nood' binnengeslopen is. Zo komen er nogal wat ruggenwervels in voor - een gevolg van het beruchte auto-ongeval, de zeventigste van de vijfenzeventig scènes uit Claus' leven die drie weken lang in Humo opgeroepen werden.

Ook de minstens zo beruchte drieënzeventigste scène - de dubbele kortsluiting in het hoofd die hij in dit blad als 'één grote zwarte vlek' omschreef - laat sporen na: nooit regeerde verwarring meer over een Claus-boek dan in 'In geval van nood'. Het gaat niet alleen over 'De witte ruis / in de slapen', die leidt tot de onvermijdelijke conclusie: 'Er is geen god en geen plot.' Ook de bundel zelf is een bodemloze echoput: verschillende versies van dezelfde gedichten duiken op, dichtregels worden letterlijk herhaald in verschillende gedichten, bewerkte gedichten uit onder meer 'Wreed geluk', 'Bewegen' en 'Imitaties' worden met nieuw werk gemixt, en syntaxis en interpunctie hinken opzichtig. Het resultaat is een wirwar van splinters en scherven, een wemeling van talent en lef.

Er huizen veel dichters in de bast van Claus, maar zelden was hij zo radicaal als in zijn nieuwste bundel. In het openings- en titelgedicht wordt tabula rasa gemaakt: 'Woorden? Grondeloos / Leestekens? Noordeloos // Taal slijt door vlijt / Teveel natuur op den duur' - de dichter bepleit chaos, keert schoonschrijverij en natuurgetrouwheid de rug toe. Deze gedichten drijven de spot met wat vormvast is: tot twee keer toe gaat het over een 'ontvet en vermorzeld sonnet', het gedicht 'Vorm' eindigt met de regels: 'Gelukkig is er geen genie / in de buurt / die de vorm vervormt / tot een Zwitserse voldoening'.

Voorin 'In geval van nood' staat een soort regieaanwijzing: 'Con leggerezza pensosa'. Deze verzen zijn van een lichtvoetige bedachtzaamheid, tegelijk luchtig en existentieel, klaar en hermetisch. Dat programma tilt deze bundel uit boven de anekdotiek van een grijsaard die sukkelt met zijn memorie, het verleent de verzen een tegendraadse politieke kracht, een ontwrichtende lading. De dichter is geen leverancier van romantische roomsoezen, hij grossiert in verontrusting: niet alleen het onwillige geheugen zaait verwarring, maar ook en vooral de wereld van vandaag - niet toevallig vallen begrippen als 'karaoke' en 'internet'. En de dichter? Hij haakt naar de taal, vindt in de poëzie een toevluchtsoord in geval van nood. Alleen in zijn gedichten kan hij wonen? Die conclusie zou uiteraard te eenduidig zijn: 'Mijn spel met woorden / heeft mijn ziel verziekt'. Of nog: 'vlucht / in de vervloeking van het vers.'

Tussen al deze spiegelingen en dubbelzinnigheden laveert Claus, als de acrobaat van Francis Picabia op de cover van 'In geval van nood'. De bundel bevat ook een gedicht met de titel 'Picabia', een herwerking van een titelloos gedicht uit 'Imitaties' dat eindigde met de regel: 'Ontdubbeling kan nooit sierlijk zijn.' De nieuwe versie voegt daaraan toe: 'Gelukkig maar.' Vijftig bladzijden verder staat: 'ontdubbeling / Het is een naar woord. In den beginne.' De dichter omarmt de 'ontdubbeling', een bundel lang, en doet dat gedurfd, verfrissend en vitaal. Het laat verhopen dat Hugo Claus vrolijk verder zal dichten, nog minstens een jaartje of vijfentwintig.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234