null Beeld

Review: J.A. Deelder - Vrijwel alle gedichten / Zonder dollen

Tien jaar geleden verzamelde Justus Anton - Jules voor de vrienden - Deelder zijn poëtische productie in 'Renaissance'. Het goede nieuws was dat hij zich in dat chronologische overzicht bewees als een uitmuntend averechts dichter, die met de bun...

Bart Vanegeren

Tien jaar geleden verzamelde Justus Anton - Jules voor de vrienden - Deelder zijn poëtische productie in 'Renaissance'. Het goede nieuws was dat hij zich in dat chronologische overzicht bewees als een uitmuntend averechts dichter, die met de bundels 'Boe!' (1972), 'De zwarte jager' (1973), 'Sturm und Drang' (1980) en 'Junkers 88' (1983) een kwartet met verpletterende kracht had afgeleverd. Maar er was ook slecht nieuws: vanaf 'Portret van Olivia de Havilland' (1985) was Deelders werk minder strak en hoekig geworden, soms zelfs overdreven cabaretesk en wanhopig provocatief, en vaak te rigoureus schatplichtig aan zijn vroegere vondsten.

De geschiedenis herhaalt zich. Ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag vulde Deelder in 'Vrijwel alle gedichten' (De Bezige Bij) zijn eerste verzamelbundel aan met de vier bundels die de laatste tien jaar zijn verschenen: 'Transeuropa', 'Het lot van de eenhoorn', 'Bijbelsch' en 'N.V. Verga'. Ik vrees dat ik, zelfs met de goede wil van de supporter, slechts sporadisch sporen van de verbluffende stilistische anarchie van weleer terugvind. Zoals Deelder voor '72 meer gebruikmaakte van hallucinogenen dan van leestekens, zo wendt Deelder zich sinds '85 meer tot de automatische piloot dan tot de jubelende acrobatie van het woord.

Maar zal ik me, met de betere wil van de supporter, concentreren op het goede? Een kleine helft van de ruim achthonderd bladzijden van 'Vrijwel alle gedichten' is zéér de moeite: Deelder zaait onrust om vervreemding te oogsten, ontmantelt grijzend verwachtings- en leespatronen, en koestert liefdevol de omkering.

En ik zie nog meer licht in de duisternis: 'Zonder dollen' (De Bezige Bij), de nieuwe bundel die Deelder tegelijkertijd met 'Vrijwel alle gedichten' publiceert, laat het beste verhopen voor de volgende zestig jaar. Deze heterogene wemeling van gevonden teksten, oneliners, grappen en pastiches herinnert bijwijlen aan 'Boe!', waarin zoveel kortsluitingen voorkwamen dat de verzen gingen knetteren. Ook op zijn zestigste is Deelder verontrustend en vermakelijk, hij blijft de meester van de strakke regel en het dwingende ritme: 'Lied van verlangen / Grond van het hart / Roep van de verte / Hek van de dam // Macht der gewoonte / Glans van de schijn / Recht van de sterke / Rad van fortuin // Moed van de wanhoop / Merg van het bot / Tik van de molen / Gril van het lot // Zaad van de twijfel / Loon van de angst / Zin van het leven / Vloek van het graf'.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234