Review: J.G. Ballard - Millenniummensen

Krasse knar James Graham Ballard, Jim voor de vrienden, toont zich al ruim veertig jaar hypergevoelig voor de neuroses van het tijdsgewricht. Aanvankelijk oogstte hij vooral hoofdschudden en schouderophalen; goedmenende burgers vreesden dat zijn ziek...

Krasse knar James Graham Ballard, Jim voor de vrienden, toont zich al ruim veertig jaar hypergevoelig voor de neuroses van het tijdsgewricht. Aanvankelijk oogstte hij vooral hoofdschudden en schouderophalen; goedmenende burgers vreesden dat zijn zieke geest niet meer te redden was - noch door kolonies psychiaters, noch door overdoses uppers of downers. Maar sinds zijn voorspellingen over de evolutie van het milieu in 'The Shape of Things to Come' uitgekomen zijn, groeit de belangstelling voor zijn pageturners, die de marges van onze werkelijkheid verkennen. Het heeft ongetwijfeld ook geholpen dat de auto-erotiek van 'Crash' regisseur David Cronenberg inspireerde, en de spiraal van seks en geweld van 'The Atrocity Exhibition' het met skeletten rammelende Joy Division.

Een millenniumwissel roept natuurlijk het allerbeste in een seismografische geest op; Ballard begeleidde de komst van de nieuwe eeuw met een heuse millenniumtrilogie. 'Cocaïnenacht' was een hoogst aardig en spannend opzetje, het angstvisioen 'Super-Cannes' kwam beenhard ter zake. Ook het pas vertaalde 'Millenniummensen', het sluitstuk van de trilogie, speelt in een wereld waaruit alle ideologie verdampt is: alleen consumentisme rest nog, verveling en geweld gaan een dodelijke alliantie aan.

Als bij een bomaanslag op Heathrow zijn ex-vrouw Laura omkomt, gaat bedrijfspsycholoog David Markham op onderzoek uit. Hij infiltreert in allerlei protestbeweginkjes en subversieve groupuscules. Zo belandt hij te midden van de revolte van de middenklassewijk Chelsea Marina, waarvoor de Londense wijk Chelsea Harbour model stond. Opgezweept en leep gemanipuleerd door de charismatische kinderarts Richard Gould, 'geobsedeerd door vlammen en vliegen', keren de hoog opgeleide, liberale, aardig verdienende bewoners zich tegen hun lifestyle. Ze worden beklemd door overwerk, burn-out, hypotheken, verwachtingspatronen en verantwoordelijkheden. Als in een bolle spiegel ziet Gould de lamentabele toestand van de middenklasse verbeeld in de aan hun lot overgelaten kinderen met hersenbeschadiging die hij in behandeling heeft: ze leefden lang geïsoleerd van de harde werkelijkheid, maar worden nu vermalen door de excessen van het laat-kapitalisme.

Wat aanvankelijk een studentengrap voor gearriveerde bourgeois met een midlifecrisis lijkt, wordt algauw bittere ernst. De rebellen ontmantelen hun overspannen consumentisme en ontdoen hun glossy bestaan van zijn glans: 'Een hele sociale klasse is bezig het fluweel van de tralies te krabben en in het staal te bijten.' Ze stappen uit hun maatpakken en modieuze rokjes en bekwamen zich in straatrellen, schermutselingen met de politie en aanslagen tegen hersenspoelende instituten die hun verziekte blik op de wereld en zichzelf gevormd hebben: het National Film Theatre, de BBC, Tate Modern. Eén en ander culmineert in de moord op een beroemde blonde tv-presentatrice - remember BBC-presentatrice Jill Dando: 'Als je een politicus doodt, word je automatisch vereenzelvigd met het motief waarom je de trekker overhaalde. Maar als je willekeurig iemand doodt, houdt de kosmos zijn adem in. Nog beter is het om vijftien willekeurige burgers dood te schieten.'

Op zoek naar een verklaring voor de dood van zijn ex wordt Markham naar de geweldspiraal toegezogen als de mot naar de vlam: 'Mijn speurtocht naar Laura's moordenaar was een zoektocht naar een intenser en betekenisvoller bestaan.' Het verlangen naar het louterende tabula rasa is dus geen uitbarsting van nihilisme, maar juist 'een zoektocht naar zingeving' in een versplinterde, rusteloze, bevreemdende tijd. Ballards schets is akelig reëel, en beantwoordt verontrustend genoeg aan de vérstrekkende stelling die al in 'Super-Cannes' gelanceerd werd: 'Zinloos geweld zou weleens de ware poëzie kunnen zijn van het nieuwe millennium. Misschien kan alleen ongegronde waanzin definiëren wie we zijn.'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234