Review: J.G. Ballard - Super-Cannes

Familiefeestjes overleef ik door te observeren hoe mijn favoriete oom geduldig de uren vermaalt tot de alcohol zijn gehoor precies genoeg gemasseerd heeft voor zijn relativerende opmerkingen bij de exorbitante feestvreugde. Een luis in de pels, jawel...

Familiefeestjes overleef ik door te observeren hoe mijn favoriete oom geduldig de uren vermaalt tot de alcohol zijn gehoor precies genoeg gemasseerd heeft voor zijn relativerende opmerkingen bij de exorbitante feestvreugde. Een luis in de pels, jawel, maar wel een waarvan de capriolen voor superieur vermaak zorgen.

De gedroomde pretbedervende oom is James Graham Ballard, de intussen tweeënzeventigjarige Engelse cultschrijver. Veertig jaar zorgt Ballard intussen al voor de broodnodige valse noot in het koor dat de zegeningen van de vooruitgang bezingt. Hij toonde zich immer hypergevoelig voor de neuroses van het tijdsgewricht, die hij aanvankelijk ventileerde in zuivere sciencefiction en later in pageturners die de marges van de realiteit verkennen en gretig opgepikt werden: de auto-erotiek van 'Crash' inspireerde regisseur David Cronenberg, de spiraal van seks en geweld van 'The Atrocity Exhibition' het met skeletten rammelende Joy Division. Amateurpsychologen hebben Ballards bijzondere zin voor apocalyptiek uitentreuren geduid via zijn jappenkamp-jaren, met bloed beschreven in de autobiografische roman 'Empire of the Sun', die in '84 door Steven Spielberg succesvol verfilmd werd.

't Is geen verrassing dat de ultieme partycrasher aan de vooravond van de nieuwe eeuw de optimistische toeters en bellen probeerde te overstemmen met een angstvisioen als een overdonderend kanonschot: 'Super-Cannes', door De Arbeiderspers zopas in Nederlandse vertaling gepubliceerd. Ballard kleeft de toekomst tegen de bergwand boven Cannes: het utopische Eden-Olympia, 'een ideeënlaboratorium voor het nieuwe millennium'. In het Silicon Valley aan de Rivièra leidt een intellectuele elite ter meerdere eer en glorie van het grootkapitaal een leven geheel in dienst van het werk: 'De mensen hier zijn God voorbijgegaan. Ver voorbij. God moest rusten op de zevende dag.' Er wordt duizelingwekkend gepresteerd en navenant winst geboekt, maar wel ten koste van de menselijkheid. Het door de overgereguleerde maatschappij opgeklopte arbeidsethos heeft elke persoonlijke moraal overbodig gemaakt, zodat de lage driften van de hightech ruim baan krijgen: 'Psychopathie is haar eigen krachtigste medicijn. Het lijkt een drastisch middel, maar de ziekte is veel erger. Niet meer geestelijk kunnen ontspannen, geen tijd meer kunnen maken voor bezinning en recreatie. Kleine doses krankzinnigheid zijn de enige oplossing.' En dus leeft de elite van Eden-Olympia zich 's nachts uit in overvallen, verkrachtingen, pedofiele excessen en moord. De conclusie van Ballard is beenhard: 'Zinloos geweld zou weleens de ware poëzie kunnen zijn van het nieuwe millennium. Misschien kan alleen ongegronde waanzin definiëren wie we zijn.'

De flap van de vertaling citeert The Times, waarin 'Super-Cannes' tot 'de eerste grote roman van de eenentwintigste eeuw' gekroond werd. Dat is me te veel eer: Ballard neemt soms irritant veel tijd om het landschap te schilderen en de thrillerachtige plot te ontvouwen, en verliest zich in al te opzichtige spiegelingen met Alice en haar Wonderland. Toch is de beklemmende kracht van 'Super-Cannes' overweldigend. 't Is geen sciencefiction waarin overdreven spitse oren of supergeavanceerde ruimteschepen veilig escapisme garanderen. Ballards wereld is griezelig reëel, zijn fascistoïde angstdroom akelig tastbaar: dictators stappen altijd in klaarstaande laarzen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234