null Beeld

Review: Jared Diamond - Ondergang

We zijn met te veel en we zijn in ijltempo bezig onze natuurlijke hulpbronnen uit te putten. Dat is de centrale stelling van Jared Diamond in zijn nieuwste turf 'Ondergang' (Het Spectrum). Het resultaat zou weleens de finale ineenstorting van ons eco...

Raf Weverbergh

We zijn met te veel en we zijn in ijltempo bezig onze natuurlijke hulpbronnen uit te putten. Dat is de centrale stelling van Jared Diamond in zijn nieuwste turf 'Ondergang' (Het Spectrum). Het resultaat zou weleens de finale ineenstorting van ons economische en maatschappelijke bestel kunnen zijn. Voor wie denkt dat zo'n doemscenario onmogelijk is, omdat wij de rijkste, meest ontwikkelde generatie homo sapiens aller tijden zijn, heeft Diamond een aantal zeer onprettige historische voorbeelden bij elkaar gesprokkeld.

Zo klapte de cultuur op het Paaseiland volkomen in elkaar nadat kortzichtige generaties heersers elkaar de loef hadden proberen af te steken door steeds grotere en hogere beelden op te richten – dat daarvoor hele bossen palmbomen nodig waren, was slechts van secundair belang. Tot de palmbomen op waren: bij gebrek aan boten om te vissen, gereedschap, brandhout, en vogels die in de bomen woonden, moesten de inwoners van het Paaseiland noodgedwongen overschakelen op een dieet dat ook mensen omvatte. Hun gevoel voor humor bleef gelukkig intact; samen met het kannibalisme vonden verwensingen ingang als 'moge het vlees van je moeder tussen mijn tanden blijven plakken'. Het bekt lekkerder dan fuck you, dat wel.

Zevenhonderd bladzijden lang drijft Diamond de treurige voorbeelden als heipalen in het hoofd van zijn lezers: de wereld is in ijltempo aan het ontbossen, verzilten, onze eindige hulpbronnen raken uitgeput. En doordat we onophoudelijk roofbouw plegen op onze hernieuwbare bronnen, dreigen we zelfs dié definitief te verwoesten: zo zal het Australische visbestand sneller uitgeput raken dan de voorraad ijzer en olie. De centrale vraag in 'Ondergang' - 'Wat ging er in godsnaam door het hoofd van die Paaseilander die de laatste palmboom omhakte?' - zou binnenkort beantwoord kunnen worden, suggereert Diamond – we hoeven de vraag maar te stellen aan de houthakker die de laatste boom in het regenwoud omzaagt.

Al die ecologische problemen hebben overigens een politiek prijskaartje: de genocide in Rwanda wordt - door de Rwandezen zélf - deels verklaard door de te hoge bevolkingsdruk op de landbouwgronden. En voor wie het met eigen ogen wil zien: de wereldkaart met milieuproblemen op p. 608 stemt perfect overeen met de kaart van politieke brandhaarden. Als de derde wereld dezelfde levensstandaard als de eerste wereld blijft nastreven, en daarmee de onhoudbare ecologische voetafdruk, is een ecologische en politieke ramp onafwendbaar. Maar ondanks alles probeert Diamond een 'voorzichtig optimisme' te handhaven: als er al hoop is, dan rust die bij de bewustwording van consumenten, zegt hij. Op hen drukt de verpletterende verantwoordelijkheid bedrijven te verplichten tot milieuvriendelijke productiemethoden die ook het voortbestaan van de volgende generaties garanderen. U weet wat u te doen staat.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234