null Beeld

Review: Jean-Philippe Toussaint - Liefde bedrijven

De Belgische schrijver en filmregisseur Jean-Philippe Toussaint is naar eigen zeggen big in Japan: zijn romans verkopen er beter dan in zijn geboorteland en de schrijver zelf wordt in Tokio voortdurend aangeklampt door fans, een licht ongemak dat 'm ...

De Belgische schrijver en filmregisseur Jean-Philippe Toussaint is naar eigen zeggen big in Japan: zijn romans verkopen er beter dan in zijn geboorteland en de schrijver zelf wordt in Tokio voortdurend aangeklampt door fans, een licht ongemak dat 'm in zijn woonplaats Parijs - laat staan in Brussel - zelden overkomt.

Daar mag wat ons betreft meteen verandering in komen: in het niet onaardige 'La Télévision' nam Toussaint eerder al ons verrekijkgedrag onder de loep, in zijn nieuwe roman 'Liefde bedrijven' belicht hij op beklijvende wijze de contouren van een afbrokkelende liefde. Een naamloze verteller wordt door zijn geliefde Marie meegetroond naar Tokio, waar zij voorbereidselen treft voor een overzichtstentoonstelling van haar werk (ze is modeontwerpster). Hun relatie valt samen te vatten als de kroniek van een aangekondigde breuk: 'Zelfs nog voordat we elkaar voor het eerst kusten, was Marie al gaan huilen.' Onderweg van de luchthaven naar het hotel besluiten de verteller en Marie te breken; met elkaar, maar ook met de aloude slingerbeweging van aantrekken en afstoten die hun relatie gevangen houdt: 'We hielden van elkaar, maar we verdroegen elkaar niet meer.' Het enige wat de verteller overeind houdt, is zijn observatiedwang - Toussaint zoomt in op nagenoeg elk detail - en vooral het flesje zoutzuur in zijn jaszak: 'Er was een merkwaardige kalmte over me gekomen sinds ik dat flesje met amberkleurige, bijtende vloeistof had aangeschaft dat mijn uren pikant maakte en mijn gedachten scherp hield.' Geplaagd door een hardnekkige jetlag geven de verteller en Marie zich over aan hun elementaire behoeften: ze kibbelen, vrijen en trekken vervolgens als zombies de nachtelijke stad in - de tristesse walmt van de pagina's.

Tokio blijkt met zijn onpersoonlijke wolkenkrabbers, groezelige eettenten en troosteloze karaokebars een uitstekende setting voor poëtisch minimalisme: Sofia Coppola liet er in 'Lost in Translation' al iets moois bloeien tussen de verloren zielen Bill Murray en Scarlett Johansson; de verteller van 'Liefde bedrijven' mag er volop zwelgen in de ellende. De breuklijnen die kilometersdiep onder de Japanse hoofdstad liggen - 't is slechts een kwestie van tijd voor de big one miljoenen levens zal verpulveren - zijn voor hem balsem op de wonde: 'In een soort verlangen naar grootsheid en meeslependheid wenste ik dat de aardbeving zich op dat moment, in die seconde zelfs, voor mijn ogen zou voltrekken en alles zou doen verdwijnen terwijl ik toekeek, Tokio in de as zou leggen, in desolate puinhopen zou veranderen, de stad van de aardbodem zou vagen, evenals mijn vermoeidheid, de tijd en mijn voorbije liefdes.'

Marie wordt opgeslokt door haar werk, de verteller gaat intussen zijn jetlag én zijn liefdesverdriet uitzieken op de sofa van zijn vriend Bernard in Kyoto: 'En nu niets meer, middagrust, vermoeidheid en verveling, de uren die zich aaneenregen.' De ennui drijft 'm algauw weer de straat op, waar 'schimmen uit het verleden' hem zijn ex doen opbellen - een paar vermoeide zuchten van Marie en hij levert zich over aan haar trekstraal: 'Ik voelde dat ik me voor de zoveelste keer weer zou laten meezuigen in de spiraal - zo niet van verscheurdheid en drama's dan toch van hartstocht.' Hij raast opnieuw per trein naar Tokio terwijl 'All You Need Is Love' van The Beatles zich als een mantra in zijn hoofd vasthaakt. Uiteindelijk kan alleen een ramp 'op microscopische schaal' zijn angsten bezweren.

Wie zijn liefdesromans graag rechttoe-rechtaan heeft, zal aan 'Liefde bedrijven' weinig lol beleven. Toussaint moet het vooral hebben van de suggestie: vale gedachten, spaarzame dialogen en een verhaal dat voortschuifelt als een gepensioneerde met een looprek. De schrijver beroert het stilistische klavier met de vingertoppen en gaat nergens fortissimo. Wij waren dan ook van plan 'Liefde bedrijven' af te doen als een ietwat flauwe aanzet van een lui romancier - onze verbeelding had zowat de helft van het werk moeten leveren - ware het niet dat meer dan één scène achteraf door ons hoofd bleef spoken: de verteller en zijn geliefde die op hotelslippers door de stad dwalen; Maries tranen tijdens een zakenlunch; en vooral de ijskoude apotheose in het tentoonstellingsgebouw, als de verteller ontroerd wordt door het beeld van zijn geliefde op de bewakingscamera's en zijn eigen ellende als een robot registreert: 'Het was of het besef dat we hadden gebroken zojuist langs visuele weg tot me was doorgedrongen.'

Jean-Philippe Toussaint toert nog de hele week met de karavaan van Saint-Amour door het Vlaamse land. Big in Japan was hij al, in Belgium kan hij het alleen nog worden.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234