null Beeld

Review: Jeroen Brouwers - Restletsels

Toen ik vorige week Jeroen Brouwers geheel gepast in de naar zijn meesterwerk genoemde boekhandel 'De Zondvloed' interviewde, informeerde ik allereerst naar de gezondheid van de intussen 72-jarige grootmeester.

Bart Vanegeren

Een lange jammerklacht over het aftakelende lichaam van een oude man volgde, maar wel immer geformuleerd met de kwikzilveren wendbaarheid die de jonge Brouwers al boven het literaire maaiveld deed uitsteken.

Die gezondheidswandeling was een opstapje richting 'Restletsels' (Atlas-Contact), de nagelnieuwe negende aflevering van Brouwers' eenmanstijdschrift 'Feuilletons'. Daarin vertelt de schrijver hoe een fysiotherapeut hem een nieuw woord aanreikt: restletsel, 'wat niet meer valt te helen en van de kwaal resteert'. Prompt annexeert hij dat woord in een literaire blitzkrieg: 'Wat rest aan kwetsuur van een leven lang schrijven.'

Een perfecte omschrijving van wat volgt in 'Restletsels'. Als vanouds hanteert Brouwers de vlammenwerper om literaire parasieten te verdelgen, parvenus allerhande aan te pakken, even nutteloze als geldverslindende instellingen plat te branden, en - misschien wel vooral - de lezer en zichzelf te vermaken met stilistisch vuurwerk.

Temidden die vintage Brouwers-heerlijkheden pronken twee opmerkelijke essays, die zo een plaats verdienen in de verzamelaar met het meest essentiële van deze schrijver. 'Over niks. Over alles' verkent de wondere wereld van het briefschrijven en omschrijft tussendoor wat literatuur voor Brouwers (niet) vermag. 'De wereldreus' is dan weer een kritisch eerbetoon aan Harry Mulisch, geschreven in de maanden na diens dood.

Dat Mulisch mocht rekenen op een bijzondere plaats in Brouwers' hart en bibliotheek was alom bekend, maar in 'Restletsels' leren we dat het 'm niet om de stijl, zelfs nauwelijks om de boeken maar eerder om de attitude gaat: 'een schrijf- en levensinstelling, die uitsluitend bestaan uit denken, construeren, formuleren'.

Aan het eind van ons gesprek in 'De zondvloed' kwam Brouwers onvermijdelijk bij de dood terecht. Dat had nog lang geduurd, rekening houdend met de invallende herfst, des schrijvers immer naar de eeuwigheid hengelend gemoed, en de slotbladzijden van 'Restletsels': 'Ik ben een oud hert en de dood is een jonge tijger.'

Gelukkig konden we de geduldige toehoorders alsnog vrolijk huiswaarts sturen: Brouwers beloofde tot zijn allerlaatste snik te blijven schrijven. Als een jonge tijger, weten wij.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234