null Beeld

Review: Johan Anthierens - Leve mij!

'Niemands meester, niemands knecht,' staat er op de grafsteen van Johan Anthierens (1937-2000). Op de cover van zijn verzameld werk is daar nog wat bijgebeiteld: 'Leve mij!', want dit eerste deel bemoeit zich met zijn autobiografische geschriften.
H...

Mark Schaevers

'Niemands meester, niemands knecht,' staat er op de grafsteen van Johan Anthierens (1937-2000). Op de cover van zijn verzameld werk is daar nog wat bijgebeiteld: 'Leve mij!', want dit eerste deel bemoeit zich met zijn autobiografische geschriften.

Het boek is meer dan 700 pagina's dik: het eigen bestaan was tenslotte de belangrijkste bron waaruit de columnist Anthierens putte. Fantasie had hij niet, beweerde hij al in een vroege kroniek (1964). 'Ik kan over een kip schrijven, maar ik kan er geen ei bij leggen,' zo zei hij het, want een goeie pen had hij wél. Hij zei hetzelfde nog eens anders: 'Mijn fantasie is een batterij die alleenlijk zwakstroom levert.' En nog eens anders (want veel viel hem te binnen, en hij koos niet graag tussen zijn vondsten): 'Behalve adem schep ik weinig.' Waarna hij met een flauwe mop de pagina zeer deed (vooruit, hier is ze: 'Dat doet er mij aan denken. Weet u hoe de eerste mens er gekomen is? Wel, die dag zei de heer: nu ga ik wat adem scheppen. En daar stond Adam. Hij had de Heer verkeerd verstaan.')

Johan Anthierens had een goed oog voor zijn eigen zwakten, en aan het eind van zijn leven was hij opzichtig gul met zelfkritiek: wat meer intelligentie, consistentie, body, diepgang, het had allemaal gemogen, en hij stond wel eens draaierig naar zijn eigen meanderende, woordspelerige proza te turen. Ook enkele ongevallen in zijn privé-leven (mislukt eerste huwelijk, mislukt vaderschap) deden hem besluiten niet veel van het leven gebakken te hebben. De crash van zijn satirische blad De Zwijger, en het afkalvende succes van zijn boeken hadden op hem ingebeukt. De dagen dat hij zichtbaar genoot van zijn tv-roem en van z'n doorbraak als Knack-columnist, de dagen dat hij zich zelfverzekerd met de Nederlandse meesters Blokker, Carmiggelt en Van Kooten mat, dat Hugo Claus hem prees en Frans Verleyen zijn proza literatuur van Europees formaat noemde, leken inmiddels erg ver weg: midden de jaren zeventig was dat. In een fragment voor een boek dat Hodgkin hem niet meer gunde - 'De ravage is niet te overzien' - vertelt hij hoe zijn boek 'Zonder vlagvertoon' (1998) zelfs door De Slegte geweigerd werd. 'Kan een auteur dieper vallen?'

Het zou een leuke revanche vanwege z'n oeuvre geweest zijn als 'Leve mij' kracht genoeg had om alle relativeringen en twijfels van de schrijver zelf weg te blazen, maar dat is ook van zo'n lijvig boek wat veel gevraagd: veeleer volgen we de pieken en dalen in Anthierens' autobiografische productie. De pieken zijn wat hoger dankzij het fraaie compositiewerk van de samenstellers, Brigitte Raskin en Karel Anthierens, de dalen wat afgevlakt door hun behoorlijk strenge eindredactie.

Als een wild botsend balletje is Anthierens door de flipperkast van de vaderlandse pers geschoten: Humo, Mimo, De Post, Panorama, De Standaard, De Morgen, Knack, De Zwijger, Playboy, De Krant, Markant: hij is overal geweest. Zelf legde hij het parcours graag uit als een queeste in dienst van het vrije woord, een speurtocht naar een free podium, maar er waren natuurlijk ook zijn temperament en zijn karakter die hij achterna moest sjokken. In al die bladen deed hij, onder niet al te geslaagde maar voor zijn streven wel verhelderende rubriektitels als 'Blij wrijvend', 'Waarachtig' of 'Rebels' hetzelfde ding: in kroniekvorm diende hij zijn eigen leven nog dampend warm op.

In verzamelde vorm geserveerd, krijgt dit gerecht wel iets monotoons (de selectie had strenger gekund, de Playboy-stukken zijn kut), maar de lange zit loont: Johan Anthierens was live en op papier een man die kon beroeren en ontroeren, en dan blijf je graag lang in de buurt. Bovendien zijn er ook twee interessante brievenbrokken opgenomen. Vooraan zit een stapeltje brieven van de piepjonge Anthierens aan zijn broer Karel - einde jaren vijftig, het portret van de aankomende artiest, al hunkerend naar de verdrijvig van 'alle idiote dissipline'. Decennia later probeerde Anthierens' zoon Benjamin de discipline te ontvluchten in de drugs, en tijdens een ontwenningskuur schreef de vader zijn zoon tedere brieven om hem een pad te wijzen: die staan achterin, een ongewoon hoofdstuk Anthierens-zonder-angel.

De ravage die de schrijver Anthierens heeft aangericht, valt nu prettig te overzien. Leve dit boek.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234