Review: Joost Zwagerman - Zes sterren

Nooit ofte nimmer zal ik het nut van de aanwezigheid van Joost Zwagerman in de kikkerpoel der Nederlandse letteren betwisten. Niet alleen omdat hij ons meerdere heerlijke boeken geschonken heeft (de roman 'Gimmick!', de dichtbundel 'De ziekte van jij...

Nooit ofte nimmer zal ik het nut van de aanwezigheid van Joost Zwagerman in de kikkerpoel der Nederlandse letteren betwisten. Niet alleen omdat hij ons meerdere heerlijke boeken geschonken heeft (de roman 'Gimmick!', de dichtbundel 'De ziekte van jij', de essaybundel 'Pornotheek Arcadië'), maar ook omdat hij graag afrekent met vooroordelen en misverstanden die ons literaire klimaat verpesten met de doeltreffendheid van een hardnekkige cyclonale wig: het beeld van de schrijver als lijdende halfgod; de dictatuur van wat echt gebeurd is; het misprijzen voor de massacultuur als literaire grondstof, de overtuiging dat goed stelen niet aan goed schrijven vooraf kan gaan.

Herhaaldelijk heeft Zwagerman, luidkeels om meer straatrumoer in de letteren roepend, zich Atta-gewijs in de ivoren torens van de letteren geboord. 't Was zo ongeveer literaire zelfmoord, want de cenakels van de literatuur degradeerden 'm tot B-schrijver en namen zijn naam nog slechts smalend in de mond. Waarna een duistere self fulfilling prophecy de romancier Zwagerman aantastte: 'De buitenvrouw' uit 1994 was een stuk minder dan alles wat voorafging, 'Chaos en rumoer' uit 1997 strandde in steriel gepuzzel, en het kakelverse 'Zes sterren' (De Arbeiderspers) is een regelrechte misser.

Zwagerman volgt Justus Merkelbach, hoofdredacteur van de hotelgids 'Goedemorgen', on the road, 'voortgestuwd door het tegendeel van de kosmische dynamiek van Kerouacs Dean Moriarty'. Justus erfde 'Goedemorgen' - meer een advertentiefuik dan een blad, meer een wereldtijdschrift dan een tijdschrift - van zijn oom Siem na diens zelfmoord. Justus, tijdens zijn werkuren onfeilbaar in het toekennen van sterren aan hotels, weet niet meer waar hij het heeft; hij was Siems beschermengel, Siem zijn geestelijke vader. Dat leidt tot gepieker over zelfmoord, kanttekeningen bij een bestaan in de luwte, en de reconstructie van Siems leven tot aan de fatale inname van de strips tranquillizers en slaappillen.

Geen moment kan de scharrelende oplichter van Zwagerman zelfs maar vaag herinneren aan zijn vakbroeder in 'Lijmen/Het been' van Willem Elsschot, geen moment biedt de blik door de voorruit van de bedrijfswagen uitzicht op een bijtend panorama zoals in 'Alles moet weg' van Tom Lanoye. Erger nog, na enkele tientallen pagina's kan die hele familie Merkelbach de lezer gestolen worden. Uiteindelijk valt er alleen maar enige pret te putten uit het zoete doodknuffelen - overduidelijk geïnspireerd door Flauberts 'Madame Bovary' - van de kneuterigheid op klompen in de Hollandse provincie, in een wurggreep gehouden door een halsstarrig folklorisme. Het gekanker van Justus, zoals zoveel Zwagerman-personages een neurotische angsthaas, gaat gepaard met het verlangen te verdwijnen: 'Ik heb altijd gefantaseerd over een maatschappelijk inpasbare zelfverdwijning.' Het jaar is nog jong, we durven nog dromen: stel dat Zwagerman - hij weet vast dat literatuur een handig instrument in handen van zelfverdwijners is - die angst en die weerzin nu eens ruim baan zou durven geven. Céline goes 'Gimmick!' - dat zou nog eens een roman opleveren.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234