null Beeld

Review: Michel Faber - Lelieblank, scharlakenrood

'Lelieblank, scharlakenrood', van origine 'The Crimson Petal and the White' geheten, is het voorbije jaar niet onopgemerkt gebleven. Er viel dan ook moeilijk naast de turf van bijna duizend bladzijden te kijken, al werd de aandacht minstens zo nadruk...

Bart Vanegeren

'Lelieblank, scharlakenrood', van origine 'The Crimson Petal and the White' geheten, is het voorbije jaar niet onopgemerkt gebleven. Er viel dan ook moeilijk naast de turf van bijna duizend bladzijden te kijken, al werd de aandacht minstens zo nadrukkelijk getrokken door het onderwerp (hoerderij in het Victoriaanse Londen) en de schrijver (Michel Faber, geboren in Nederland en opgegroeid in Australië, laboreert tegenwoordig als een kluizenaar aan een romantisch schrijverschap in de Schotse hooglanden). De gevolgen bleven niet uit: lyrische kritieken, zich als een virus verspreidende mond-tot-mondreclame, een verblijf van vele weken in Humo's Boeken Top Tien, en de felbegeerde eerste plaats in ons eindejaarslijstje van twee weken geleden.

Het hoeft niet altijd getob en gejammer te zijn; de roman is al die heisa ruimschoots waard. 't Is geen sinecure ruim 950 dichtbedrukte bladzijden samen te vatten, gelukkig hebben we een prima excuus om dat niet eens te willen proberen; we willen uw leesplezier echt niet vergallen. Sierlijke spil van 'Lelieblank, scharlakenrood' is Sugar, een negentienjarig hoertje wier reputatie gestoeld is op haar verregaande gewilligheid: 'Zij geeft zich met wellust over aan werkelijk iedere vorm van Genot. Haar enige doel is de veeleisende Fijnproever op zijn gemak te stellen.' Sugar schenkt de zompige Londense wijk Notting Hill enige gratie, een roos op een mestvaalt gelijk. Tot ze William Rackham, erfgenaam van een parfumimperium, het hoofd op hol weet te brengen en zich via hem als een paradijsvogel boven de Londense goten probeert te verheffen. Met exquise zinnelijkheid switcht Faber tussen de leefwereld van William en Sugar, en weet zowel de gewatteerde luxe van de grootindustrieel als de ruwe zelfkant van de straathoer tastbaar te maken. Toch heeft hij geen encyclopedie in romanvorm geschreven - 't is voor de lezer zeer zeker niet verboden iets op te steken over het Victoriaanse Londen, maar prettiger en verkieslijker is het zich er loom in onder te dompelen.

'Lelieblank, scharlakenrood' is evenmin een in de tijd verdwaalde Dickens-imitatie, het meest Victoriaanse aan de roman is de ouwerwetse betrokkenheid bij de personages waartoe Faber de lezer dwingt - elke lezer van deze roman wil graag met Sugar naar bed, de minst sensuelen louter ter bevrediging van hun geest. Nochtans treffen we geen archetype tussen de lakens: Sugars schoonheid is niet perfect (een huidziekte etst een tijgerpatroon op haar armen en benen) en haar lichaam is niet haar grootste troef (haar conversatietalent maakt haar zo extreem begeerlijk). Ze schrijft ook aan een feministisch haatpamflet waarin hoerenlopers aan de lopende band ontmand worden. In haar boek registreert Sugar als een seismografe de smerigheid van haar tijd. (Naarmate de roman vordert, wordt de castrerende mannenhaatster genuanceerder, maar dat maakt haar maatschappelijke analyse niet minder bijtend.)

Faber leidt de lezer in de voetsporen van zijn heldin van november 1874 tot begin 1876. De industrialisering en het ruwe kapitalisme trekken zich op gang, de moderne tijd kiemt: de burger wordt vervuld door het besef 'dat transatlantische bekabeling en dynamiet de wereld veel eerder een ander aanzien zullen geven dan de herontdekking van Troje door Schliemann'. De komst van de trein zorgt voor onrust, het spook van de marketing doet zijn intrede, de mechanisering inspireert tot massaproductie. Sugar en Faber hebben volop oog voor de asociale collateral damage van de technologische revolutie - de parallellen met vandaag zijn duidelijk. Faber houdt ons allen een bolle spiegel voor, waarin het ware gelaat verschijnt van het vooruitgangsgeloof dat de hele twintigste eeuw zou domineren.

Terwijl een gekke kolonel likkebaardend tekenen van de nakende ondergang verzamelt ('Overal! Rampen en onheil!'), wendt Sugar zich ten tweede male tot haar paradijsvogel-act en probeert zich boven de apocalyptische tijdgeest te verheffen. Of het haar lukt, houdt Faber open. Het heeft hem twintig jaar en drie volledig herschreven versies gekost, maar 'Lelieblank, scharlakenrood' is een meesterwerk: Dickens zonder schroom, 'De Quincunx' met ballen, Eco met emotionele intelligentie.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234