null Beeld

Review: Michel Houellebecq - De koude revolutie


'De koude revolutie' is een boek voor domme lezers. Wie 'Elementaire deeltjes' en 'Platform', twee van de beste romans van het afgelopen decennium, afgedaan heeft als onverdraagzame vuilspuiterij en Michel Houellebecq als een gefrustreerde flutstil...

Bart Vanegeren


'De koude revolutie' is een boek voor domme lezers. Wie 'Elementaire deeltjes' en 'Platform', twee van de beste romans van het afgelopen decennium, afgedaan heeft als onverdraagzame vuilspuiterij en Michel Houellebecq als een gefrustreerde flutstilist, vindt in deze bundeling 'confrontaties en bespiegelingen' tekst en uitleg.

Neem nu het als een koortsblaar terugkerende verwijt dat Houellebecq geen stijl heeft, dat zijn zinnen vlak en steriel zijn. Die aantijging had hij al gepareerd voor hij zijn eerste roman schreef, namelijk toen hij de wetenschappelijk aandoende rapportagestijl van de Amerikaanse auteur Howard Phillips Lovecraft duidde: 'Hoe monsterlijker en onvoorstelbaarder de beschreven gebeurtenissen en entiteiten, hoe nauwkeuriger en klinischer de beschrijving. Je hebt een scalpel nodig om het onnoembare te ontleden.' Houellebecq wíl helemaal geen kalligraaf zijn, hij heeft stijlbloempjes het liefst verwelkt.

Het citaat komt uit het 'H.P. Lovecraft. Tegen de wereld, tegen het leven', Houellebecqs debuut dat in 'De koude revolutie' is opgenomen. Die monografie heeft de schrijver achteraf 'een soort van eerste roman' genoemd, 'met één personage en met als spelregel dat alle verhaalde feiten en alle geciteerde teksten moesten kloppen.' Net als de personages in zijn romans - die hij weleens Michel noemt - is Lovecraft voor Houellebecq een verwante ziel: 'Onverzoenlijke haat tegen de wereld in het algemeen, met daarbovenop een bijzondere afkeer van de moderne wereld. Ziedaar een goede samenvatting van Lovecrafts grondhouding.'

In een terzijde onthult Houellebecq de kern van zijn grote doorbraakroman, zeven jaar voor die in druk ging: 'Alle menselijke handelingen zijn even vrij en van zin ontbloot als de vrije bewegingen van elementaire deeltjes.' De studie van Lovecraft, 'een voorbeeld voor iedereen die wil leren mislukken in zijn leven en, eventueel, slagen in zijn oeuvre', legt wel meer fundamenten van een getand schrijverschap bloot: 'Daarin ligt het diepe geheim van Lovecrafts genie: hij is erin geslaagd zijn afkeer voor het leven om te vormen tot een effectieve vijandigheid.'

Haat tot creativiteit laten ontpoppen is niet vanzelfsprekend, dat blijkt ten overvloede in 'Leven, lijden, schrijven - methode', het tweede boekje dat in 'De koude revolutie' is opgenomen. Ook dat toont Houellebecq voor de spiegel - dit keer niet om er een andere schrijver te ontdekken, maar wel om zichzelf met de spierballen rollend moed en volharding in te spreken: 'De samenleving waarin u leeft, heeft als doel u te vernietigen. U hebt met haar hetzelfde voor. Het wapen dat zij zal gebruiken heet onverschilligheid. U kunt u niet dezelfde houding permitteren. Dichters, in de aanval!' Als Nietzsche de filosoof met de hamer was, dan is Houellebecq de filosoof met de moker: 'Wees niet bang voor het geluk; het bestaat niet.'

Na deze twee essentiële essays volgen nog ruim tweehonderd bladzijden met vijf interviews en alle gelegenheidsstukken van Houellebecq. Dat is simpelweg te veel, zoveel overbodigs valt zelfs met de ruimste mantel der liefde niet te bedekken. Toch is Houellebecq geregeld aardig op dreef, bijvoorbeeld in 'Nader tot de ontreddering', waarin hij het begrip 'de koude revolutie' munt: 'Elk individu kan bij zichzelf een soort van koude revolutie ontketenen door even buiten de informatief-publicitaire stroom te gaan staan. Je hoeft alleen maar een pauze in te lassen, de radio uit te doen, de televisie af te zetten; niets meer te kopen. Je hoeft alleen maar niet meer mee te doen, niet meer te weten.' De abdicatie als provocatieve strategie - 't is geen onverwachte beweging van een schrijver die zwelgt in het niets. Tegelijk is het een tikje inconsequent, want net de publicitaire werveling heeft Houellebecq gemáákt. Aan die wispelturigheid dankt Houellebecq - de schrijver, het personage, het fenomeen - de weerhaken waarmee hij zich in onze tijd en onze hoofden verankert.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234