null Beeld

Review: Paul Auster - Het boek der illusies

Net als de antihelden in de negen andere romans van Paul Auster, is David Zimmer uit 'Het boek der illusies' (De Arbeiderspers') een eenzaat, gegijzeld door zijn gedachten, zijn hoofd een isoleercel. Nochtans had Auster 'm vijf boeken geleden, in 'Ma...

Net als de antihelden in de negen andere romans van Paul Auster, is David Zimmer uit 'Het boek der illusies' (De Arbeiderspers') een eenzaat, gegijzeld door zijn gedachten, zijn hoofd een isoleercel. Nochtans had Auster 'm vijf boeken geleden, in 'Maanpaleis', terloops neergezet als een bourgeois professor en saaie familieman. Zimmer blijkt in de eenzaamheid gevlucht nadat zijn vrouw en twee zoontjes in een vliegtuigcrash het leven hebben gelaten.

Aan zijn zappend en drinkend bestaan op de bank komt een eind wanneer hij blijft hangen bij een documentaire over de stomme film en in de lach schiet bij een fragment van de hem onbekende Hector Mann: 'Als ik het in me had gehad om te lachen, dan betekende het dat ik niet helemaal gevoelloos was. Het betekende dat ik mezelf niet zo afdoende voor de wereld had dichtgemetseld dat er niets meer binnen kon dringen.' Hij besluit op het appel van de wereld in te gaan en meer over die raadselachtige Mann aan de weet te komen. Niet te driest van start gaand kiest hij voor de minst sociale van alle wereldse bezigheden: hij begint aan een boek over Hector Mann.

Die blijkt een spiegelpaleis te bewonen, zijn leven is een woekering van doorkijkjes, omkeringen en goochelarijen. Na veelvuldig wisselen van naam en biografie is de acteur verworden tot 'een man met zoveel persoonlijkheden en familiegeschiedenissen dat hij gereduceerd is tot een stapel fragmenten, een legpuzzel waarvan de stukjes niet langer in elkaar passen'. Kroon op zijn kameleontische bezigheden is dat hij erin geslaagd is de wereld decennia aan een stuk te doen geloven dat hij dood was en dus (uiteraard) gestopt met films draaien. Niets is minder waar, zo ontdekt Zimmer tijdens een bezoek op de ranch van Mann in New Mexico.

Er is leven na de dood. 'Het boek der illusies' lijkt wel vaker een sequel van 'Night of the Living Dead': Zimmer zelf is in zijn zelfgekozen isolement 'niet echt iemand, ik leefde niet echt'. Hij werkt in 'een gasthuis voor de levende doden, een pleisterplaats voor de geestelijk geschokten' aan een vertaling van 'Memoires van een gestorvene' van Chateaubriand: 'Ik spreek nu alleen tot de doden. Zij zijn de enigen die ik vertrouw, de enigen die me begrijpen. Net als zij leef ik zonder toekomst.' 'Het boek der illusies' is echt een roman voor deze tijd van het jaar, er had een pot chrysanten op de cover moeten staan. Het Allerzielen-sfeertje tekent uiteraard ook de seks, vanouds het beste medicijn tegen doodsdrift - zo wordt tijdens een toelatingsproef tot de betere peepshow Hectors copulatieve uithoudingsvermogen getest: 'Konden de doden tot leven worden gewekt, leek ze hem te vragen, en zo ja, hoe vaak dan?'

Mann, Zimmer en Auster verliezen zich in een overweldigend spel met hallucinaties en illusies. Dat klinkt zo ijl dat gevaar voor opstijgen tijdens het lezen onvermijdelijk lijkt. Maar de vertelkracht van Auster is nooit groter geweest dan in zijn nieuwe roman. Niet alleen Hector Mann en David Zimmer ontstijgen de dood in 'Het boek der illusies', de roman betekent ook de verrijzenis van de schrijver Paul Auster. De afgemeten perfectie van 'De New York-trilogie' was meteen ook een eindpunt, nadien reed hij zich steeds meer vast in de filosofische patsituatie die hij in die trilogie geschetst had. Een soort mentale rigor mortis trok een steeds hogere muur op tussen het talent van Auster en de wereld die hij wilde beschrijven. Het lijkt erop dat Auster, net als Zimmer, door de film gered werd: zijn scenario voor 'Smoke' en zijn regie van 'Blue in the Face' wezen een uitweg uit de creatieve impasse waarmee zijn filosofische getob 'm opgezadeld had. 'Het boek der illusies' bevat minder duizelingwekkende perspectiefwissels dan 'De New York-trilogie', maar er stroomt wel meer leven, meer bloed doorheen. 'Mensen komen pas volledig tot leven als ze met hun rug tegen de muur staan' luidt het terloops in 'Het boek der illusies'. Auster was het onderhand aan zijn reputatie verplicht nog eens ijzersterk uit de hoek te komen. 'Het boek der illusies' is er eentje voor de eindejaarslijstjes.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234