null Beeld

Review: Paul Auster - Orakelnacht


'Het boek der illusies' betekende de heropstanding van Paul Auster, die zich na de afgemeten perfectie van 'De New York-trilogie' roman na roman steeds meer in verlammend getob vastreed. Zijn nieuwe roman, 'Orakelnacht', opent dan ook gepast met ee...


'Het boek der illusies' betekende de heropstanding van Paul Auster, die zich na de afgemeten perfectie van 'De New York-trilogie' roman na roman steeds meer in verlammend getob vastreed. Zijn nieuwe roman, 'Orakelnacht', opent dan ook gepast met een verrijzenis: 'Ik was lange tijd ziek geweest. Ze hadden me opgegeven.' Aan het woord is de romanschrijver Sidney Orr, die ruim twintig jaar na de feiten terugblikt op het voor hem en de zijnen dramatische slot van september 1982.

De mysterieuze ziekte heeft er bij Orr diep ingehakt: hij wint maar mondjesmaat zijn krachten terug, en wordt gegijzeld door een claustrofobische angst voor mislukking en verlies. Dolend door New York probeert hij terug aan de knopen met zijn oude leven, doodsbang zijn talent, zijn status en zichzelf in zijn ziekbed te hebben achtergelaten. Over 'Orakelnacht' hangt een ragfijne sluier van melancholie. In de loop van de roman worden vrouwen, vrienden en kinderen verloren, maar ook teksten, schilderijen en broodroosters.

Het wedervaren van Orr wordt, naar goede Auster-gewoonte, onderbroken, uitgediept en gevoed door allerlei andere verhalen: Orr probeert van een writer's block af te raken door aan een blauw notitieboekje het verhaal toe te vertrouwen van een uitgever die ternauwernood aan de dood ontsnapt en New York ruilt voor Kansas City om er een nieuw leven te beginnen; in dat verhaal is een cruciale rol weggelegd voor een manuscript uit 1927 dat 'Orakelnacht' heet en gaat over een Brits soldaat die de toekomst kan voorspellen; om den brode waagt Orr zich aan een filmscript naar 'The Time Machine' van H.G. Wells; Orr krijgt een ongepubliceerd jeugdverhaal met politieke allure cadeau van zijn literaire vriend en mentor, Trause (je hoeft geen scrabble-kampioen te zijn om de naam Auster terug te vinden); en Orr en Trause bediscussiëren een lang gedicht van een Franse schrijver over een verdrinkend meisje.

De verschillende verhalen echoën elkaar tot ze in elkaar lijken op te gaan; het wemelt van de dubbelgangers, spiegeleffecten en alter ego's. Met verbluffende virtuositeit weeft Auster een web van dwarsverbanden waarin de lezer onherroepelijk verstrikt raakt, verleid door de glasheldere formulering en het meeslepende ritme. In een interview in The Paris Review verklaarde Auster dat hij de roman in trance geschreven heeft; de lezer van 'Orakelnacht' krijgt deel aan die roes.

Het duistere hart van alle verhalende gespiegel is een geheim dat Grace, de vrouw van Orr, al jaren meesleept. Haar vreemde gedrag stemt Orr radeloos, tot hij het aan zijn schrijftafel met zijn fantasie countert: hij benadert Grace als een personage en verzint motieven en verbanden die haar curieuze capriolen een logisch patroon schenken. Of hij het bij het rechte eind heeft, komt Orr nooit met zekerheid te weten, maar dat doet er ook niet toe: 'Ik weet niet of het waarheid of fictie is, maar uiteindelijk maakt het me niks uit. Zolang Grace me wil, is het verleden volstrekt onbelangrijk.'

Eindelijk weet Orr zijn melancholie en claustrofobie te stelpen, al schrijvende: 'Misschien is dat waar schrijven om gaat. Niet gebeurtenissen uit het verleden vastleggen, maar dingen in de toekomst laten gebeuren.' De macht van het geschreven woord lijmt de verschillende verhalen in 'Orakelnacht' aan elkaar. Woorden kunnen moorden.

Zo gaat Auster verder met de verkenning van het toeval, dat hij door de jaren heen met mateloze fascinatie beschreven heeft. Dat blijkt ten overvloede uit 'Collected Prose', een bundel essays, artikels en autobiografische schetsen die Faber and Faber samen met 'Oracle Night' uitgaf.

In 'Orakelnacht' etaleert Auster hoe literatuur de motor van willekeur en chaos die het toeval is, kan ontmantelen. 'Orakelnacht' is een heerlijk pleidooi voor literatuur, in een van de knapste romans van een van de knapste oeuvreschrijvers van deze tijd.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234