null Beeld

Review: Salman Rushdie - Joseph Anton Een memoir

Niet alleen ayatollah Khomeini schilderde Salman Rushdie als de baarlijke duivel af omdat hij ‘De duivelsverzen’ had geschreven, ook een deel van de Britse pers deed dat, soms met vermelding van zijn louche blik, zijn half geloken ogen.

Ptosis blijkt dat te heten, een oogkwaal waarbij de oogleden steeds lager zakken, en Rushdie liet zich er in 1999 voor behandelen. U merkt het: wie dat wil, kan nu álles weten over de Rushdie-zaak, want de man schreef zijn memoires. Hij had een gevuld leven: goed voor zevenhonderd pagina’s.

Rushdie moet wel beginnen op Valentijnsdag 1989, toen de fatwa viel (zoals dat jaar ook de Muur viel), want die veroordeling tot de dood is zijn leven tot vandaag blijven beheersen. ‘De duivelsverzen’ werd, ongelezen natuurlijk, gezien als een belediging van de islam. ‘Ik weet wel snellere manieren om mensen te beledigen,’ was destijds zijn repliek.

Aardig, maar onvoldoende om fundamentalisten op andere gedachten te brengen: tien jaar moest hij een ondergedoken bestaan met strenge beveiliging leiden. Zelfs zijn eigen naam dook onder: hij werd, met dank aan zijn literaire helden Joseph Conrad en Anton Tsjechov, Joseph Anton en had meteen ook een titel voor z’n memoires.

Vermomd op straat rondlopen was er in zijn geval niet bij - bij een experiment met een pruik was er meteen een man die riep: ’Kijk, daar heb je die klootzak van een Rushdie met een pruik op.’

Rushdies samenvatting: ‘Zijn leven was als een streng dieet: alles wat niet uitdrukkelijk was toegestaan, was verboden.’ De reconstructie van die dieetjaren maakt een goed deel van zijn memoires uit. Over spannende terroristische acties valt er niks te lezen, want de moordeskaders raakten nooit in zijn buurt.

Het dichtst bij de dood kwam Rushdie toen hij op reis in Australië tegen een vrachtwagen vol met drek aanreed. Zeven jaar lang lukte het hem om hetzelfde adres in de Londense Bishop’s Avenue aan te houden, maar daar gingen wel drie zwerfjaren aan vooraf, met een reeks adressen in Oxfordshire, Wales, Essex en nog zoveel meer plekken waar zijn vrienden buitenhuizen te leen hadden.

De makkelijkst te onthouden etappe is nog de nacht die hij gedwongen doorbracht in hetzelfde bed als Isabel Fonseca, de latere mevrouw Amis.

Als ik dat vermeld, is het om recht te doen aan een boek waarin Rushdie zelf grote brokken amoureuze historie heeft gestopt. Behalve occasionele liaisons heeft hij dan ook, als ik goed heb geturfd, vier huwelijken achter de rug. Zeker aan het laatste, met de veel jongere Indiase schone Padma Lakshmi, kan hij niet zonder rancune terugdenken.

Beschouw het als het peper en zout dat de zo omvangrijke pièce de résistance, een waardige en helaas onverminderd noodzakelijke verdediging van de romankunst en de vrijheid van meningsuiting, verteerbaar maakt. Rushdie heeft een dagboek bijgehouden, is kwistig met het melden van ontmoetingen en etentjes, en die overdaad schaadt niet echt door zijn schrijverstalent. Eén voorbeeld maar: de Franse socialist Lionel Jospin zal niet vergeten hoe hij hier wordt neergezet als ‘een lege plek in een slobberpak’.

Dat de Nederlandse uitgever Atlas-Contact geen register afdrukt, is voor Rushdie geen bezwaar om vele namen te noemen. Hij is niet vergeten wie hem steunde (Vaclav Havel, Günter Grass, Bono...), wie hem afviel (John Le Carré, Cat Stevens, prins Charles...). Soms is hij opvallend ijdel, soms opvallend eerlijk. Salman Rushdie is geen duivel, dat wordt wel duidelijk, maar een uiterst menselijk mens.

Dit is zijn conclusie omtrent een voor hem pijnlijke episode, toen hij zich in een poging tot compromis even tot de islam bekeerde. Na ondertekening van het document komt hij thuis en moet hij z’n vrouw ontlopen, want zijn ingewanden komen in opstand. ‘Hij ging naar de badkamer en braakte hevig. Zijn lichaam wist wat zijn geest had gedaan en gaf zijn mening.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234