Review: Tom Lanoye - Mamma Medea

In een als vanouds donderende speech beleed Tom Lanoye bij de uitreiking van de driejaarlijkse Gemeenschapsprijs voor Toneelletterkunde voor 'Ten oorlog!' openlijk zijn jaloezie op zijn acterende medemensen: 'De schrijver is een taxidermist. De acteu...

Kristoff Tilkin

In een als vanouds donderende speech beleed Tom Lanoye bij de uitreiking van de driejaarlijkse Gemeenschapsprijs voor Toneelletterkunde voor 'Ten oorlog!' openlijk zijn jaloezie op zijn acterende medemensen: 'De schrijver is een taxidermist. De acteur is zijn tegendeel. Met wat dode klei boetseert hij een pop en blaast die grandioos nieuw leven in.' Nooit vies van enige artistieke dagdromerij schreef het genie met de korte beentjes vorig jaar de tekst van 'Mamma Medea' (Prometheus) op het lijf van actrice Els Dottermans, terwijl in zijn achterhoofd al een full option-regie van Gerardjan Rijnders spookte. U had 'm al kunnen zien - moeten zien.

'Mamma Medea' is een stuk bescheidener van opzet dan 'Ten oorlog!', de in vijfvoetige jamben gecomponeerde opera waarin Shakespeare en Public Enemy al slamdancend een vunzig web van moord, incest en verraad spinnen. Lanoyes bewerking van Euripides' tragedie over de barbaarse kindermoordenares Medea lijkt nog het meest op een ideale aflevering van – vooruit dan maar - 'Jambers': een vrouw die onder het smartlappenmotto 'I would do anything for love' haar kroost het hoekje om helpt. Medea is verscheurd tussen de trouw aan haar vaderland en haar verzengende liefde voor Jason, de Griekse vreemdeling die haar vader het Gulden Vlies afhandig komt maken: 'Hoe ik mij ook verzet tegen mijn smet / Van zwendel en bedrog, ik smelt, ik zwicht, / Gedoemd tot zalige gehoorzaamheid...'

Lanoye geeft zijn stuk terecht als motto een flard 'Who's Afraid of Virginia Woolf?' van Edward Albee mee: in de echtelijke scenes tussen Medea en Jason lanceert 'de helse hekserij der liefde' het soort vuurwerk dat ook de verfilming uit '66 (met een schitterende Liz Taylor en Richard Burton) zo genietbaar maakte. Medea's barokke taalvuurwerk – 'Er valt niets laags op aarde te bedenken / Of ik heb het gedaan, in naam van u' – slaat keer op keer te pletter op de gortdroge zakelijkheid van echtgenoot Jason: 'Wees godverdomme blij dat we je uit dat tochtgat hebben verlost. Zal ik jou eens wat zeggen? Jij hebt helemaal niets verloren. Mij helpen heeft jou iets opgeleverd. Jij leeft nu hier, in de beschaving, niet langer in de barbarij.' Dat in Lanoyes heldin allerminst een brave sloor schuilt, mag duidelijk zijn: 'Kruipt naar uw verse bruid / Vóór uw debiele oudemansbegeerte / Uw kop en kloten helemaal verteerd heeft!'

In het derde bedrijf van 'Mamma Medea' krijgt de oorlog tussen de seksen een ruimere weerklank en gaan beschavingen met veel misbaar aan het botsen: 'Want elke onbekende die hier landt / Verspreidt calamiteiten, moord en brand.' Lanoye heeft het wel vaker over de clash tussen culturen: in de columns die hij over Zuid-Afrika schreef, en zelfs in 'Zwarte tranen' ('Als ík mij zou hebben aangepast aan de wetten en gewoonten van dit land, ik zou nooit gestaan hebben waar ik nu sta,' oppert tapijtengigant Leo Deschryver). In 'Mamma Medea' legt hij via een verwijt van zijn heldin een rechtstreekse link naar de soul van het kleine Vlamingske: 'Altijd wat ge niet kunt bevatten tot / 'Bedoelt ge dít? Bedoelt ge dát?' Ge vóelt dat!'

'Mamma Medea' had een eigentijdse maar ietwat verwaterde versie van zijn Griekse voorbeelden kunnen worden, maar diep vanbinnen sluimert voldoende spirit om het tot een met mythologie volgesamplede outtake van 'Zwarte tranen' te schoppen, des slagerszoons Vlaamse pendant van 'Tales of the City', Armistead Maupins kroniek van San Francisco. Er wordt gejankt, gekeeld, gelogen en bedrogen, illusies storten in en verpulveren alles in de omtrek. Het einde van 'Mamma Medea' is geen cliffhanger zoals in 'Zwarte tranen', maar rijdt zichzelf niettemin stijlvol te pletter in een oceaan van tranen: 'Ik wil alleen maar dat ge mij graag ziet.'

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234