'Revolver' van The Beatles: Humo's Hall of Fame viert meesterwerken van 50

Ja, u bent al zó oud: ook ‘Revolver’ van The Beatles mag binnenkort 50 kaarsjes uitblazen. Een experimentele, vernieuwende plaat die bol stond van de loops, samples en Oosterse invloeden. Al hadden ze die sitar misschien beter thuisgelaten.

'Een handvol grootse songs – vijf meer dan op bijna alle andere elpees dat jaar'

In zijn Beatles-biografie poneert Philip Norman dat John Lennon ‘drie vierde van The Beatles’ was. Dat is geen biografische noot maar een oorlogsverklaring. En wat mij betreft ook geschiedvervalsing. Nu is het natuurlijk onzinnig en kinderachtig om Lennon en Paul McCartney tegen elkaar uit te spelen. Maar al veertig jaar is de keuze tussen die twee een badge waarmee mensen zich onderscheiden. Zoals in: ‘Het staat cooler om een vermoorde Beatle te vereren en John was de experimentele avontuurlijke rebel, dus ik ben dat ook als ik verkondig dat hij genialer was dan die sullige slijmbal McCartney.’

Wie het oeuvre van de Fab Four écht analyseert, merkt dat die premisse fout is: McCartney was een stuk experimenteler en avontuurlijker dan hij leek en qua melodisch vernuft kan niemand aan hem tippen. De kiem daarvan is al op de eerste Beatles-singles te horen, maar het wordt overduidelijk vanaf ‘Revolver’.

‘Revolver’ was welgeteld hun zevende album. Maar eigenlijk waren er twéé Beatles: het poppy bubblegum groepje en de latere experimentele inventieve vernieuwers. En zo kan je ‘Revolver’ ook zien als het debuut van de ‘The Beatles 2.0’ en het logische gevolg van ‘Rubber Soul’. Veertien tracks – slechts élf voor de Verenigde Staten, en níét in de volgorde die The Beatles zelf hadden gekozen. Zo ging dat in die tijd: platenfirma EMI besliste daarover. Ook dát onrecht hebben The Beatles later afgeschaft – succes baart macht.

‘Revolver’ heeft verder niets te maken met pistolen of geweld, het komt van to revolve, draaien, want dat is wat een elpee op een pick-up deed. En er zit natuurlijk het woord evolve in, evolueren, wat The Beatles in die periode in sneltreinvaart deden.


Wedergeboorte

‘Eleanor Rigby’ is met zijn octet en kamerorkestarrangement verantwoordelijk voor een miljoen rockballads-met-zeemzoete-strijkers, maar het origineel is uniek en charmant en was indertijd revolutionair. Net zoals het onderwerp: eenzaamheid. Macca verborg z’n eigen eenzaamheid achter een personage, de oude vrijster uit de titel. Het is ook de enige track op een Beatlesplaat waarop geen enkele Beatle speelde. John doet wel mee op de parel ‘Here, There and Everywhere’, door Paul geschreven tijdens een gestolen uurtje in de ochtend. En ‘Good Day Sunshine’ typeert McCartney: schaamteloos positief en optimistisch.

‘Tomorrow Never Knows’ is de afsluiter, maar was de éérste track die werd opgenomen, al verschilde de eindmix van de tweede versie drastisch van de eerste poging (die is te horen op ‘Anthology’). ‘Turn off your mind / Relax and float downstream / Lay down all thoughts, surrender to the void – it is shining / Yet you may see the meaning of within – it is being / Love is all / Play the game ‘existence’ to the end… of the beginning.’

Je kan die tekst afserveren als new age gewauwel, maar het is de eerste songtekst die de schepping, moeder natuur en reïncarnatie ernstig neemt en de cirkel van leven en dood en verlies en wedergeboorte viert. Een tekst waarin tieneridolen volwassen worden en zélf, opgelucht herademend, hun oude huid afstropen. ‘Tomorrow Never Knows’ is de soundtrack bij een ontsnapping, een wedergeboorte van de artiesten zélf. Het is ook een tekst die absolute onvoorwaardelijke liefde viert.


Sitarallergie

‘Revolver’ is ook een technisch revolutionaire plaat, niet alleen doordat opnames achterstevoren werden afgespeeld maar ook dankzij het varispeed proces, de loops, close audio miking en Automatic Double Tracking – een dubbele simultane opname via twee gelinkte bandopnemers, ontwikkeld door The Beatles. En omdat The Beatles het penny-drops effect veroorzaakten: door wat zij en George Martin op ‘Revolver’ deden, viel de penny van al die andere artiesten en hun producers. Na ‘Revolver’ was duidelijk: zo hoog ligt de lat.

Volgens technicus Geoff Emerick raakten The Beatles algauw verslingerd aan hun nieuwe speelgoedje. Lennons ‘I’m Only Sleeping’ werd snel gespeeld en dan vertraagd. McCartneys zang op ‘Here, There and Everywhere’ werd ook met varispeed versneld en gedubd. Lennons ‘She Said She Said’ was ook een uit de hand gelopen experiment: drie brokken onafgewerkt materiaal werden door John en George in een negen uur aanslepende sessie aaneengelast. Paul is er niet op te horen: hij was na een felle discussie opgestapt, George speelde de baspartij in.

Wat uiteindelijk telt, zijn grootse songs, klassiekers in spe. En zo heeft ‘Revolver’ er een handvol – dat zijn er vijf meer dan bijna alle andere elpees dat jaar.

George Harrison was nog warm aan het lopen. Hij zou later prachtige songs schrijven, maar opener ‘Taxman’ is geen hoogvlieger. De tekst is kinderachtig geklaag van een kersverse miljonair die mokt dat hij belastingen moet betalen – ook al waren die onder de toenmalige socialistische regering extreem hoog. De Stones zouden erom emigreren naar Frankrijk, de eersten in een lange stoet rijke tax exiles. George’s ‘Love You To’ en ‘I Want To Tell You’ zijn niet veel beter, al kan het ook aan mij liggen want ik heb een sitarallergie – wat mij betreft is de sitar een panfluit met spirituele pretenties en helemaal ondraaglijk in combinatie met irritante tabla’s.

En dan is er het infantiele ‘Yellow Submarine’. Als zesjarige zong ik het graag mee. Nu lijkt het me een smet op een uitstekende plaat. ’t Was een cadeautje van Paul aan Ringo Starr. Lang leve Ringo en zijn simpele maar unieke beat (sindsdien vaker geïmiteerd dan drummers willen toegeven), maar repetitief gewauwel over gele duikbootjes hoort niet thuis op wat een klassieker van een supergroep wil zijn. Ook al tekenen Mick Jagger, Brian Jones en Marianne Faithfull (onhoorbaar en onherkenbaar) present op percussie en backing vocals.


Het begin van het einde

‘Revolver’ was het begin van het einde – gelukkig een lang aanslepend einde, want anders had de wereld nooit ‘Sgt. Pepper’s’, ‘The Beatles’ (‘The White Album’) en ‘Abbey Road’ gehoord. John had net Yoko Ono ontmoet. Wat later zou de schandalige manier waarop de auteursrechten van The Beatles buiten hun wil en medeweten om waren doorverkocht uitkomen – zodat McCartney zich verplicht zag om een proces tegen de andere drie aan te spannen. Dat John zich een maand later in de States liet ontvallen dat The Beatles bigger than Jesus waren, hielp niet. Dat John en George (typerend: níét Paul) begonnen waren met het quasi dagelijks consumeren van LSD, hielp evenmin. Terwijl de opnames van ‘Revolver’ nog bezig waren, speelden The Beatles hun laatste concert op Britse bodem in Wembley, in de relatief kleine Empire Pool, niet in het stadion.

Let’s face it, niet alle songs op ‘Revolver’ zijn klassiekers en de helft klinkt nu verouderd. ‘Sgt. Pepper’s’, daarentegen, blijft een monument zonder één minderwaardige noot.

Beatles-fans zullen het niet waarderen, maar ik zou voor elk van de songs op ‘Revolver’ een gelijkaardige song van XTC kunnen noemen die minstens zo goed is. The Beatles waren fantastisch, maar ze waren behalve een popgroep ook een religie met volgelingen en apostelen, en al te lang schrijven die een té orthodoxe en eenzijdige versie van de popgeschiedenis. Nochtans bestaat er ook iets als standing on the shoulders of giants, nietwaar Oasis, Smiths, The Dukes Of Stratosphear, Prefab Sprout, XTC, Tame Impala, Flaming Lips, Arctic Monkeys, The Rutles, Queen, The Police, Tears For Fears, The Verve, Radiohead, ELO, Beach Boys, Billy Joel, Todd Rundgren, Squeeze, Nirvana, Byrds, Springsteen en al die andere zogenaamd mindere goden die hun voorbeelden in sommige gevallen evenaarden of zelfs overtroffen? In elk geval kon The Boss het niet beter zeggen dan op de Grammy’s in 2010: ‘Ik zou hier simpelweg niet staan en geen van jullie zouden hier zijn zonder The Beatles’.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234