Revue Lanoye: 'Comme d’habitude'

Ik vrees dat Europa, zoals altijd, zijn ideaal pas terugvindt na zijn vertrouwde remedie: een uitslaande, verwoestende oorlog

'Niet enkel België, heel Europa maakt het de Abdeslams, de ronselaars en wapenhandelaars veel te gemakkelijk'

Nog nooit is de mens begonnen aan een buitenlandse oorlog, fatsoenlijk of achterbaks, zonder eerst zondebokken in de eigen achtertuin aan te wijzen. Het belangrijkste slagveld is het thuisfront, lang vóór de bombardementen en schermutselingen elders van start gaan.

Daarom wees ambtelijk Parijs na de aanslagen van 13/11 amper naar zichzelf, en des te meer naar zusterstad Brussel/Bruxelles, die werd afgeschilderd als een uniek oord van ongecontroleerde jihadcomplotten en bestuurlijke excessen. Daarom ook wees le tout Bruxelles zelf — met op kop de talrijke Vlaamse excellenties die daar tegenwoordig hun rijke boterham verdienen — naar één enkele deelgemeente, en in het bijzonder naar Philippe Moureaux, die daar al drie jaar geen burgemeester meer is. Daarom ook wezen alle andere politici naar alle andere politici die ooit macht hebben bekleed in Brussel, en naar hun gezamenlijke erfzonde: de zes Brusselse politiezones van vandaag.

Die zíjn inderdaad met een stuk of vijf te veel om efficiënt te kunnen functioneren. ‘Maar macht is als heroïne,’ verzuchtte Wouter Verschelden, digitale editor van Newsmonkey, in wereldwijde samenzang met tienduizenden ad-hocanalisten. ‘Elke redelijkheid raakt zoek zodra je aan lokale bestuurders vraagt om ze af te geven.’

Dat zou weleens kunnen kloppen. Maar als macht en heroïne samenvallen, dan zitten niet alleen lokale bestuurders aan het spul. Hoe hoger de machthebbers, hoe voller hun spuit, hoe intenser hun bedwelming en hoe geringer hun neiging om de naald te delen. Zo bekeken verdient Europa maar één hoofdstad echt. Ons versplinterde Brussel. Al zouden haar politiezones, om de symbolische spiegelwerking helemaal te doen kloppen, dan niet met hun zessen maar met hun achtentwintigen moeten zijn.


VERENIGD IN VERSPLINTERING

De geheime diensten van de diverse lidstaten wisselen zelden gevoelige informatie uit. Tenzij ongewild, wanneer ze elkaar weer eens bespioneren, vaak met de hulp van confraters van een ander continent. Op weinig andere terreinen wordt de Europese gedachte zozeer weersproken door onderlinge paranoia en tegenwerking als bij een dienst die, ironisch genoeg, ‘intelligence’ heet.

Ondanks de vele plannen en beloftes is ook een heus Europees leger al decennialang dode letter gebleven. Menige bescheiden havenstad grossiert inmiddels wél in Bijzondere Bijstand-Teams, die voorzien worden van oorlogswapens, kekke schuilnamen, zware bottinekes en schandalig lichte controles op hun werking annex financiering, laat staan op hun geweldexcessen. Europa zelf bezit daarentegen geen centraal geleide politiemacht die is opgeleid, gemachtigd en gewapend om op te treden in naam van een continent dat nochtans niet veel nodig heeft om zich collectief bedreigd te voelen, in al zijn bestaansnormen en kernwaarden tegelijk. Eén boerkini in één gemeentelijk zwembad is al voldoende om een paar nationale parlementen aan het kolken en zwijmelen te brengen.

Dat is een kwestie van prioriteiten, natuurlijk. En aan de prioriteiten herkent men het volk. Amper anderhalve maand vóór de terreuraanslagen van 13/11 brachten de zusterkranten De Morgen en Het Laatste Nieuws uit dat de grondplannen van ons koninklijk paleis, onze gevangenissen én het NAVO-hoofdkwartier in Evere ‘zonder enige vorm van beveiliging op het internet’ stonden, ‘toegankelijk voor iedereen’. Ze vielen gratis te raadplegen op de site van de Regie der Gebouwen, zoals de vastgoedbeheerder van onze federale overheid heet. En ze bleven daar een hele tijd pontificaal staan. Samen met info over wapens van de special forces van de federale politie, alsook over de bewaarplaatsen ervan. En zelfs vergezeld van een plattegrond van de NAVO-pijplijnen die in het midden van de jaren 80 al eens het doelwit hadden gevormd van een homegrown communistische terreurgroep, de Cellules Communistes Combattantes.

Niettemin werd er door de minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon ‘koel gereageerd’ op de onthullingen. ‘Ik zie geen probleem.’ Dat schreef Het Laatste Nieuws op 24 september jongstleden. Amper zeven weken vóór de aanslagen in Parijs.


Tragisch en versleten

Dat de aanslagplegers, van wie enkelen nochtans geseind stonden als ‘geradicaliseerde jongere’, inmiddels onopgemerkt gebruik konden maken van retourabonnementen naar Syrië en van boemeltreinen tussen Amsterdam en Parijs? En dat de vaak illegale geldstromen tussen schimmige organisaties en soms grote olieproducerende landen gewoon doorgaan, en maar moeilijk in kaart kunnen worden gebracht?

'Ik vrees dat Europa, zoals altijd, zijn ideaal pas terugvindt na zijn vertrouwde remedie: een uitslaande, verwoestende oorlog'

Het wil allemaal nog steeds niet leiden tot het oprichten van een Europese overkoepelende inlichtingendienst, met navenante budgetten. Niet enkel België, heel Europa maakt het zodoende de Abdeslams, de ronselaars en wapenhandelaars veel te gemakkelijk. Ondanks het bestaan van Interpol kun je eigenlijk maar één les trekken, na nog wat vluchtige research op het net. Vergeleken met de Europese guerres des flics et des services secrets lijkt zelfs de politionele krabbenmand van onze hoofdstad een wonder van transparantie en doeltreffendheid. En de onwil van de lidstaten om daar op het Europese niveau structureel iets aan te veranderen doet de wederzijdse aversie van socialisten en liberalen op het Brusselse vlak verbleken tot een onschuldige amourette.

Brussel moet de rol spelen van ‘Washington van Europa’, maar dan zonder de middelen en het statuut van Washington, en ook zonder een Europese CIA of FBI als veiligheidsdienst. En dat in tijden die ‘beveiliging’ juist tot hun grootste obsessie hebben gekroond, waarbij repressie constant koning kraait, en preventie steevast wordt weggehakt als oudmodisch knuffeltuig.

Het maakt van Europa behalve een Versleten ook een Tragisch Continent.


GOOI ER EEN GOEIE OORLOG OVER!

De bloeddorstige aanslagen in de Parijse muziektempel Bataclan en rond het Stade de France vormden oorlogsprovocaties. Gezien de reacties moeten ze, militair én maatschappelijk gesproken, helaas bijzonder succesvol worden genoemd. Buitenshuis verwekten ze blinde bombardementsgolven, zonder veel visie of onderlinge afspraken en met als gevolg, enerzijds, nog meer vluchtelingenstromen en nog meer geradicaliseerde strijders, en anderzijds een hopeloos verdeeld kamp van zogenaamde geallieerden. De Syrische president Assad jent Engeland, niet toevallig een vroegere koloniale overheerser in de regio. Mentale littekens worden doorgegeven en misbruikt, van generatie op generatie, en niet zelden con gusto. Hoelang duurt het bijvoorbeeld alvorens ook Poetin en Erdogan onderling op de vuist gaan? De Turken en de Russen hebben de afgelopen twee eeuwen al anderhalf dozijn oorlogen uitgevochten. En ook de beide huidige leiders doen weer wat hun soort leiders doet, zodra ze onder druk komen te staan. Ze kiezen voor het opkloppen van nationalisme en uitlokken van incidenten. Terreuraanslagen zijn niet het voorrecht van overjaarse pubers. Het is een strategie die loont voor wie geen andere strategieën heeft.

Binnenshuis verwekten de aanslagen ook genoeg onheil. Beperkingen van iedereens vrijheden en rechten — zoals Patriot Acts die ontdaan zouden zijn van de nadelen van Patriot Acts, waardoor de vraag rijst of het wel nog Patriot Acts zíjn. En daarnaast: stijgende vreemdelingenhaat en een beklemmende, al te herkenbare hoogbloei van extreemrechts.

Misschien leiden de aanslagen echter mettertijd ook tot één hoopvol stemmend resultaat — ooit, wellicht, wie weet? Dat Europa zou herontdekken waarom het, tientallen jaren geleden, überhaupt een unie wílde worden. Niet omdat het zo dolgraag een shoppingmall zou zijn. Een marktplein, en verder niets. Maar vanwege de herinnering aan twee verwoestende wereldoorlogen en aan de terugkerende waanzin van een opgefokt nationalisme. Aan een holocaust van meer dan zes miljoen joden, zigeuners, homo’s en politiek andersdenkenden. En aan een continent dat, andermaal, zoals reeds eeuwenlang, gevuld was geraakt met enkel pijn en puin.

Ik vrees echter dat Europa, zoals altijd, dat ideaal pas terugvindt na zijn vertrouwde remedie. Een uitslaande, verwoestende oorlog. Ik ben een ongelovige hond en een ketter zo groot als een kathedraal. Maar ik bid vurig dat ik me vergis.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234