Revue Lanoye: 'De Hysterie als ratio'

Vijftien procent van de N-VA-kiezers ging verloren, op tijd van één jaar deelname aan de federale regering. En voor een beduidend deel gaan die stemmen naar de Bende van het Bruine Wapperhandje.

'Waar is die frivole helfie van de N-VA heen? Een mens mag er niet aan denken hoeveel kindergeld die één miljoen euro niet had kunnen betekenen voor nooddruftige families, van welke afkomst ook'

In tegenstelling tot wat hij liet uitschijnen in Gent, heeft Bart De Wever zijn apocalyptische doemspeech over de Europese vluchtelingenstromen wel degelijk vooraf gerepeteerd. Op een gezellige familiedag in Langemark-Poelkapelle. Zijn cultuurpessimistisch meesterwerk werd er onthaald op ‘stormachtig applaus’.

Ik had, als verstokte Antwerpenaar, liever gezien dat hij ze had uitgeprobeerd in onze schitterend gerenoveerde Roma in Borgerhout, of onze universitaire campus, of onze gebruikelijke discussietempels als de Bourla of deSingel... Maar die werden blijkbaar allemaal ongeschikt bevonden om het soort toejuichingen te leveren dat mijn burgemeester wél hoopte te scoren in het landelijkste platteland van de Benelux. ‘Alles wat De Wever over veiligheid en vluchtelingen verkondigt, wordt nu eenmaal vooraf getoetst aan het Vlaamse Volksempfinden.’

Maar dat Volksempfinden staat in het rurale Vlaanderen al eeuwen achterdochtig tegenover iedere vorm van stedelijkheid die groter durft te zijn dan een lintbebouwing van twee dozijn fermettes en één bordeel.

Wat heeft een Antwerpse burgemeester daar dan te zoeken wat hij bij ons niet vindt? Behalve juist dat rurale Empfinden?


Gluteus maximus

Voor alle duidelijkheid: het is geen term die ík gekozen heb. Jan Segers bracht ‘Volksempfinden’ aan. Hij is politiek commentator van Het Laatste Nieuws en staat bijgevolg niet bekend als extreemlinks activist. Nog niet, althans. Hij mag dat muilkorvende verwijt binnenkort massaal verwachten, en niet alleen op de rioolfora van zijn eigen krant.

Iedereen die ook maar één grein kritiek durft te spuien op de Gluteus Maximus van ’t Schoon Verdriet krijgt van de N-VA en haar aanhang via alle mogelijke kanalen het verwijt ‘naïef’te zijn, of ‘wereldvreemd’, of ‘communistische tentenkampbewoner’, of ‘werkschuw Franstalig tuig’, of ‘Waalse homo’... Scheldwoorden en frames genoeg, om toch maar nooit ten gronde in discussie te hoeven gaan. Dat is het heerlijke aan collectieve vijandbeelden. Je kunt discussies winnen zonder feiten en argumenten: fact free and full of shit — en toch nog triomferen. Discussiëren vandaag is de discussie ontlopen.

Wie in dat kader zoals De Wever een fel gemediatiseerde speech mag geven, vermengt zulke frames het best reeds bij voorbaat in zijn tekst. Vermomd als een prematuur zelfbeklag, over de welhaast Bijbelse Kulturkampf waarvan de spreker straks opnieuw het slachtoffer hoopt te worden. ‘Let maar op, beste mensen! Mijn vele vijanden zullen weer klaarstaan, met bakken stront en lange messen!’

Het is een oude truc van oude hoeren, en De Wever past hem al jaren uitgekookt toe. Zelden zal hij toegeven dat er best ook individuen zijn die gewoon met hem van mening verschillen. Als het erom spant, zegt hij steevast — ook nu weer — dat er een heuse ‘opinie-oorlog’ aan de gang is. Uiteraard alleen maar tegen zijn opvattingen en tegen hem als mens en als verschijnsel. Zelfliefde, zo luidt het ware hart van het groepsnarcisme dat zich nationalisme noemt.

Mijn parttimeburgervader koketteert zelfs met de doodsbedreigingen aan zijn persoon — ik heb het Obama en de paus nog niet weten doen. En hij suggereert vaak in één moeite door dat niet alleen zijn tegenstrevers, maar de godganse pers lijdt aan politiek correcte tunnelvisies, omdat ze maar niet wil begrijpen wat de gewone Vlaming zo bang maakt.

Vervolgens betoogt hij dat een goed politicus, iemand zoals hij dus, die angsten niet moet proberen te ontkrachten, laat staan bestrijden. Hij moet ze volstrekt ernstig nemen.

Nog wel als de basis van een adequaat en duurzaam beleid.


De durf van de doem

Zo’n aanmatiging legt de centrale contradictie bloot in onze collectieve Europese ziel. Kijkend naar het leed van vluchtelingen wordt de Europeaan door het leeuwendeel van zijn leiders voorgehouden dat hij strikt rationeel moet blijven, de antieke stoïcijnen indachtig. Ook al bloedt zijn hart, de Europeaan mag zich niet laten leiden door empathie met vluchtelingen, die trouwens steeds minder als vluchtelingen worden voorgesteld, en steeds meer als ‘doorgewinterde gelukzoekers’, zodat ze per definitie zelf verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor alles wat hun overkomt. Eigen schuld: zelf verzopen. ‘En als we daar duurzame oplossingen voor willen vinden, beste mensen? Dan moeten we te allen prijze nuchter en redelijk durven blijven.’ (Let op het woordje durven. De hardvochtigheid als bravoure. De schouderklop als legitimering van aangeprate onverschilligheid.)

Daarentegen rondkijkend in de schutkring van de eigen kleinste binnengrens dringen diezelfde leiders vaak aan op precies het tegenovergestelde. Oog in oog met landgenoten die wél voor hen kunnen stemmen, vinden ze het plots erg redelijk om zich níét te verzetten tegen bevliegingen en appelflauwtes. Ook al gaat het om angsten die aanwijsbaar zijn gestoeld op groteske overdrijvingen, op ongegronde aannames of op regelrechte xenofobie. Nee, opeens verdient de vrees de status van een doorleefde hartenkreet. Van oudewijvensentiment dat men toch moet honoreren, zonder ertegenop te discuteren.

En vooral: vóór een andere partij kan gaan lopen met de stem van die hyperventilerende neuroten.


De angstige schizo

Vermeng die twee — het aanroepen van de stugge ratio enerzijds, en het aanvaarden van malle hysterie anderzijds — en je ziet het Europa van vandaag. Zelf zwalpend en water makend. Op een zee van opportunisme, stigmatiserende verdachtmakingen en ontwijkende oneliners. En bij geen Belgische politicus komt die schizofrenie zo schrijnend aan de oppervlakte als bij Bart De Wever en zijn N-VA.

Waar is om te beginnen hun frivole helfie heen? Die handige vlinder van kanariegeel optimisme en positieve dadendrang... Nog geen zes maanden geleden werd dit tussentijdse verkiezingsgadget gelanceerd tegen een kostprijs van één miljoen euro. Een mens mag er niet aan denken hoeveel kindergeld het niet had kunnen betekenen voor nooddruftige families, van welke afkomst dan ook.

De tijdgeest heeft dat gulle handje nu al uitgewuifd. In ruil voor een gietijzeren klauw. Het is een chronische ziekte van het flamingantisme door de decennia heen. Ze begint, om stemmen te winnen, met het verdedigen van conventies als die van Genève. En ze eindigt, om stemmen te behouden, met schieten op conventies als die van Genève. Zelf goed wetend dat het gaat om schieten met spek en verbaal spektakel.

Iedere dag rakelen N-VA-mandatarissen nog een paar andere dossiers op, verontwaardigd kakelend om mogelijke misbruiken, die ze vervolgens niet becijferen en die ze vervolgens ook niet de wereld uit helpen. Ook al maken ze inmiddels als grootste partij de dienst uit in nagenoeg alle salons en echelons van de macht.

‘Maar toch, sorry hoor: een grondig gesprek over de Schengen-grenzen mag geen taboe zijn!’ ‘Een apart sociaal statuut voor vluchtelingen mag niet langer een taboe zijn!’ ‘Ook een push back-beleid mag geen taboe meer zijn!’ ‘Een apart fiscaal stelsel evenmin! Mét belastingvoeten, zoals iedereen, maar zonder aftrekposten, in tegenstelling tot iedereen.’ ‘En sorry hoor: géén sociale woning meer, voor al wie een woning bezit in Syrië! Platgebombardeerd of niet!’ Eén dag lang is dat een halszaak. De dag erna volstaat een simpele verklaring op ‘eer en geweten’, en dan komt het volgende rondje angstaanjagend gekakel al ter tafel.

Wie controleert het allemaal? Wie durft de werkelijke gevallen te turven? En wie registreert de maatschappelijke fall-out? Iedere keer weer wordt gesuggereerd dat vluchtelingen massaal de boel oplichten, dat ze massaal veel geld kosten, dat zij misschien wel de oorzaak zijn van ons koopkrachtverlies en dat ze een bedreiging vormen voor onze godganse sociale zekerheid. Terwijl er uiteindelijk geen reet aan wordt verholpen, vooral niet door hen die het luidst om verandering roepen...

Wie recente peilingen bekijkt, beseft waar al die gietijzeren dadendrang opeens vandaan komt. Vijftien procent van de N-VA-kiezers ging verloren, op tijd van één jaar deelname aan de federale regering. En voor een beduidend deel gaan de stemmen naar de Bende van het Brúíne Wapperhandje. Het Vlaams Belang.


Mulisch versus Orban

Ik merk bij veel commentatoren nog altijd een vorm van mildheid jegens De Wever. Juist omdat hij bij de vorige verkiezingen toch maar mooi het VB heeft gedecimeerd. Maar hoelang nog kan hij, met zijn retorisch abracadabra, het gras voor de voeten blijven wegmaaien van het VB, alvorens hij hun volop alle hooi cadeau geeft? ‘Een corpsstudent speelt net zo lang de man met de grote bek, tot hij het wordt. Dat is het ironische van de ironie — dat zij het plotseling niet meer is.’ Dat schreef Harry Mulisch ooit over Gerard Reve. Hetzelfde lijkt me waar te zijn voor politieke propaganda.

In zijn speech leek De Wever alvast bereid om bijzonder grof geschut in stelling te brengen. De hamvraag is deze. Als de achteruitgang in de peilingen zich gestaag doorzet — terwijl ook de twee Vlaamse partners van De Wevers ‘droomcoalitie’ terrein blijven verliezen — tot wat zal de N-VA dan in staat blijken te doen of te zeggen, om haar electorale grenzen met het Belang waterdicht te verzegelen? Dat wordt de werkelijke test. Komt er ooit een moment waarop de Hongaarse fascist Viktor Orbán zijn Hongaarse Muur ideologisch mag komen verdiepen? Al dan niet geflankeerd door de Slowaak Fico? En niet langer in de uitwaarden van West-Vlaanderen, maar ineens op ’t Schoon Verdiep?

Ik zou me daar, als Sinjoor, op meer dan één manier onpasselijk bij voelen.


Geen wapper van Langemark

Laat ze in Bommerskonte, Bergen en Brasschaat maar hun plan trekken, laat ze zich daar maar besturen door nog grotere parttimeregelneven en –nichten. Antwerpen is geen Leopoldsburg. Het is de grootste havenstad van ons land en het staat in de top drie van Europa. Een patriot ben ik niet, maar wie zich in ’t Stad integreert, die wordt onvermijdelijk chauvinist.

Welaan, ik zeg u wat iedere fan zou zeggen van zijn voetbalclub: mijn team heeft recht op het beste van het beste, en een parttimetrainer hoort daar niet bij. Dus geef ons desnoods een rechtse Daniël Termont, gesteld dat zo’n fabeldier überhaupt mogelijk is. Iemand die vierentwintig op vierentwintig uur voor en met onze stad wil leven. Een — excusez le mot — rasechte burgervader, eentje die niet de helft van zijn tijd in Brussel verslijt, voor twee van zijn vier Oud-Belgische cumuls. En die zijn speechen niet moet uitproberen voor een landelijk publiek dat nog te schijterig zou zijn om overdag rond te durven lopen in Zurenborg of op het Sint-Jansplein.

Geef ons een burgemeester die mijn stad niet misbruikt als vitrine, als instrument en als dekmantel voor heel andere dingen, in plaats van haar en haar alleen fatsoenlijk te leiden. Die bovendien niet iedereen om de oren slaat met een ‘rechten en plichten’-discours, terwijl hij zelf in tijden van hoge werkloosheid vier jobs tegelijkertijd bekleedt, en ons probeert wijs te maken dat hij ze alle vier tezelfdertijd kán uitoefenen, zonder kwaliteitsverlies.

Met alle Langemark-Poelkapellenaren, maar niet met den dezen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234