Revue Lanoye: 'The Cause of Becaus'

Met Jan Becaus in zijn zetels is onze Senaat helemáál een vetbetaald olifantenkerkhof, een particratische geldmachine en een overroepen kutbordeel geworden.

'De VRT is geen 'bastion', maar een weinig heilig huisje dat al in zijn broek schijt als één Vlaamse minister zich beklaagt over één interview'

Tussen politiek en journalistiek hoort een noodzakelijk spanningsveld te liggen. In Vlaanderen lijkt dat veld met de dag meer op een knusse chaise longue, waarop de twee genoemde grootheden niet langer worstelen om hún kijk op de waarheid. Ze geven zich integendeel over aan handjeklap en mentale vanilleseks, aan roddels en gekibbel, aan zelfgekozen zwijgplicht en afbetaling in primeurs.

Een gezapige Vlaamse kermis die bol staat van milde manipulatie, gewillige suikerspin en goed afgetoetste mediastrategieën.


Omerta di merda

Overdrijf ik? Ongetwijfeld. Sommigen blazen gebouwen op, ik blaas tendensen op. Uitvergroting is het oorkussen van alle wijsheid. Dus, jazeker: er blijven ook nog kranten, bladen en audiovisuele programma’s over die het ereteken van de journalistiek zonder veel schaamte in hun vaandel mogen voeren. Ze staan echter steeds meer onder druk. Om te beginnen van elkaar. Al te kritische vragen stellen aan een hoge pief? Dat kan leiden tot een commercieel verdict: dat er nooit nog een tweede gesprek volgt in je eigen blad. Er zijn zelfs Vlaamse toppolitici die het bestaan om in alle openheid een interviewvendetta af te roepen tegen een aantal kranten tegelijk. En off the record zelfs tegen een aantal individuele journalisten.

Die vetes versterken ze door opzichtig aan te schuiven bij de concurrentie. Die is meteen ook zélf gewaarschuwd. ‘Niet lastig doen, of er wacht je een identieke behandeling!’

Zwijgen hier, dicteren daar... Zo ziet de moderne omerta eruit in onze rijke regio. Men gaat pas lullen waar men weet dat het lullen zal worden beloond met vleiende foto’s en onderdanige vragen. De grondstroom van Vlaanderen bestaat uit gezagsgetrouwe bagger.


The best of the bastions

Daarom ligt bij uitstek de openbare omroep onder vuur van onze bestuurlijke elites. Het lukt hun steeds beter om buigzaamheid af te dwingen van private nieuwsfabrieken — waarvan ze de eigenaars vaak sowieso al tot hun ideologische fans mogen rekenen. Waarom zouden ze zich dan inhouden om meer gedienstigheid af te persen bij een staatstent als de VRT, waarvan ze zich zélf de eigenaars wanen, in plaats van alleen maar de beheerders? Een beetje tegenwind in ‘De afspraak’, een diepgravende reportage in ‘Panorama’... Het valt al snel weg te zetten als insubordinatie van ongelikte ondergeschikten die hun plaats maar niet willen leren kennen.

Om dat beeld te versterken wordt de VRT steevast negatief afgeschilderd. Niet als een bedrijf dat dringend een paar nieuwe managers nodig heeft om weer te renderen als vanouds — weinig Europese staatsomroepen bereiken met zo’n bescheiden dotatie zo’n omvangrijk en zo’n divers publiek. Nee, onze VRT wordt chronisch weggezet als een wereldvreemde mastodont, een weinig transparante kolos. Een ondoordringbaar, oncorrigeerbaar ‘bastion’. Die laatste krijgsterm werd letterlijk in dit blad gebruikt door Vlaams parlementslid en federaal gemeenschapssenator Jean-Jacques De Gucht, als omschrijving van de VRT, een instelling waarvan zijn partijgenoot, Sven Gatz, Vlaams voogdijminister is.

Een ‘bastion’ leeft, me dunkt, op voet van constante oorlog. Een ‘bastion’ telt weinig scrupules, maar keiharde discipline, waant zichzelf een onaantastbaar bolwerk dat alle aanvallen ongehavend kan afslaan, en dat zelf alle kanten uit mag schieten, zonder tegenkanting te verduren. Het zal wel aan mij liggen, maar bij het woord ‘bastion’ denk ik bijgevolg niet aan de VRT. Ik denk aan mediaholdings als die van Silvio Berlusconi en Rupert Murdoch, en aan hun Vlaamse plaatsvervangers op aarde, op wie zelfs oerkapitalistische antitrustwetten niet al te veel greep lijken te krijgen.

Fluister míj ‘bastion’ in het oor, en ik zie voor mijn geestesoog veeleer een archipel van bancaire mastodonten oprijzen, uit een oceaan van toxische beleggingsproducten, onverminderde bonussen en grootschalig, ongesanctioneerd bedrog. Terwijl ik dit schrijf, melden alle nieuwssites dat een fiscalefraudezaak rond de KBC na twintig jaar gewoon is opgegeven. ‘Achter gesloten deuren is beslist dat bijna alle feiten verjaard zijn. In deze affaire van 25 miljoen euro, met meer dan zestig betrokken bedrijven, moet niemand nog voor de strafrechter verschijnen.’

‘Bastion,’ zegt u? Mijn geestesoor hoort meteen miljoenen Volkswagens razen, all over our planet. Geladen met sjoemelsoftware voor kankerverwekkende diesel- of CO2 uitbrakende benzinemotoren. Er is geen hond die gelooft dat ook maar één verantwoordelijke ingenieur ooit veroordeeld zal raken, laat staan één van de CEO’s. De vorige vertrok met een ontslagvergoeding van 30 miljoen. Daar kun je heel wat advocaten mee betalen, mocht je alsnog op het passagiersmatje worden geroepen.

Je moet die Duitsers wel één ding toegeven: immer gründlich, zelfs in de fraude. ‘Wir schaffen das!’


The rest of the bastions

‘Bastion,’ zingt u? Ik hoor direct het gekakel van de duizenden lobbyisten in de zakenrestaurants van Brussel. ‘Bastion,’ rochelt u? Ik hoor ook de draaideuren tollen in alle Brusselse boudoirs, waarlangs voormalige Eurocommissarissen – zoals de vader van Jean-Jacques – naar lucratieve raden van bestuur hollen. Private mandaten verzamelend, na een publiek mandaat te hebben bekleed tot op het hoogste echelon... De smalle hangbrug die tussen deze twee deontologisch tegengestelde continenten hoort te bestaan, en die enkel te passeren valt met de grootste omzichtigheid, blijkt al jaren te zijn veranderd in een pluchen canapé met de lengte en de breedte van de Golden Gate Bridge. Maar hey! Iedereen doet het! En niemand die er een bal aan verandert, ondanks alle kritiek... Dus duurt het voort.

Welaan: dát noem ik dus bastions. De VRT is dat niet. De VRT is een weinig heilig huisje dat al in zijn broek schijt als één Vlaamse minister zich beklaagt over één interview. Waarna de hoofdredacteur zijn eigen ankerman in de rug schiet en diens interview offline haalt. Waarna hij zelf door zijn hele redactie wordt geroyeerd en van hogerhand onder curatele wordt geplaatst. Kan het erger?

Ja, het kan nog erger.


Rood sla dood

Hoe rechtser de klager, hoe meer hij de VRT ook een ‘rood’ bolwerk zal noemen. Correctie: hij noemt alle journalisten per definitie ‘links’. Een handig voordeel is dat je zoiets moeilijk kunt bewijzen.

Tenzij door ook eens na te gaan naar welke partijen onze journalisten zich de laatste jaren lieten draineren, wanneer ze hun overstap maakten naar de politiek. Laten we, noblesse oblige, beginnen bij de grootste – de Nieuw-Vlaamse Elite. Traden toe als voormalig journalist: Mark Demesmaeker, Siegfried Bracke, Carl Huybrechts, Johan Van Overtveldt en Jean-Pierre Rondas. Pol Van Den Driessche is, zoals vaker, een bijzonder geval. Hij werd van journalist eerst CD&V’er, daarna opnieuw journalist, en ten slotte tóch N-VA’er. Als je niet beter wist, je zou de man van losse zeden verdenken. Ivo Belet muteerde inmiddels enkel naar de tjeven en Dirk Sterckx schopte het zelfs ooit depannagevoorzitter bij de liberalen... Op den duur kun je maar één ding concluderen. Alleen niet-rechtse journalisten zijn stom genoeg om journalist te blíjven.

Het beste voorbeeld moet ik nog geven. Jan Becaus. Op het eerste gezicht een niet onsympathieke slagerszoon met een bril. Maar bovenal een man met een pensioenplan. Kort ná de vorige federale verkiezingen liet hij zich door de N-VA coöpteren tot senator, met als argument – als ik me het goed herinner – dat hij de Senaat ging helpen afschaffen. En België ook, natuurlijk.

Tenzij zijn eigen bekendheid, die hij dankt aan de belastingbetaler, bracht hij verder niet één stem mee. Hij had zelfs niet op een lijst gestaan. In de kringen waarin hij zich thans ophoudt, heeft men al snel een term klaar voor dat soort van vlot gewin, ten koste van echte militanten en mensen die níét decennialang betaald zijn om op tv te komen. ‘Profitariaat.’

Ik zou dat nooit durven te zeggen. Ik geloof nu eenmaal oprecht dat mensen zich geheel belangeloos kunnen inzetten voor een project. Het probleem is dat alle leden van onze huidige viptentcoalities, Becaus’ partijleden op kop, daar mordicus níét in geloven. ‘Gratis bestaat niet!’ ‘Er bestaat niet zoiets als een kosteloze maaltijd!’ Ik stel deze vraag dan ook in hun plaats: welke hand-, span- en lippendiensten heeft Becaus al die jaren bewezen aan zijn nieuwe broodheren, in ruil voor dat plotse Senaatspostje? Doet hij ook mee aan de partij-afdrachten? Zo ja: voor hoeveel? En wat heeft hij in ruil gepresteerd of zelfs maar gezégd in onze Eerste Kamer?

Niet dat de antwoorden mij echt interesseren. Mij degouteerde vooral de stilte die Becaus de afgelopen weken respecteerde aangaande de bron van zijn bekendheid. De VRT, en de aanvallen erop.


Envoi de Lanoye

Als een journalist beroemd wordt om zijn oudmodische pakken, zijn blikken montuur en zijn markante, leuke, lollige uitspraak – en niet om wát hij zegt of zelf onderzoekt... Als zijn fans krols van leute en krom van kritiekloosheid al in katzwijm vallen omdat hun Angelsaksisch meesmuilende idool zomaar het woord ‘kattenpis’ in de mond durft te nemen, oog in oog met een minister van Financiën... Want laten we eerlijk wezen: op dat ondeugende feit is driekwart van Becaus’ street credibility gebaseerd... Als dat allemaal waar is, dan mag je concluderen dat het amper om een journalist gíng.

Maar dat zo iemand desalniettemin – zomaar, zonder stem en zonder boe of bah, zonder overgang of ontluizingsperiode – zijn door de burger jarenlang bekostigde mediasmoeltje leent voor één enkele politieke partij? Een partij die bovendien niet nalaat collectief na te trappen naar ’s mans voormalige collega’s? Zonder dat de smiecht in kwestie ook maar één woord van verdediging laat horen?

Zo iemand verdient sympathie noch empathie. Zo iemand maakt zijn vroegere vak te schande, alsook zijn huidige positie als parlementariër, waarvoor hij niet één keer naar de gunst van de kiezer heeft moeten dingen. Onze Senaat stelt al niet veel meer voor, maar met Jan Becaus in zijn fluwelen zetels is die helemaal een kruising tussen een vetbetaald olifantenkerkhof, een particratische geldmachine en een overroepen kutbordeel vol kattenpis geworden. Laten we díé handel eindelijk eens afschaffen.

En laten we met het vrijgekomen geld eindelijk weer een sterkere VRT uitbouwen. Tot spijt van wie ’m bestrijdt.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234