null Beeld

Revue Lanoye: 'Voorzitter van Brunoland'

Valt er werkelijk níéts rooskleurigs te melden over Bruno Tobback, de voorlopig nog even huidige voorzitter van de Vlaamse socialisten? Ik ga proberen.

Na vier lange jaren houdt hij nog altijd een handjevol macht over. Chapeau. Zij het alleen in zijn eigen partij, en zij het maar net voldoende om haar nog meer te verlammen en te demoraliseren dan haar tegenstanders hadden kunnen doen. Faut le faire.

In de werkelijke wereld bestaat een voorzitter bij de gratie en ten dienste van de organisatie die hem op het schild heeft getild. In Brunoland is het omgekeerd. Een partij bestaat alleen maar om het schild omhoog te blíjven tillen. Al moet de voorzitter, in de hoop zich overeind te houden, inmiddels nog zo molenwieken en nog zo huppelen als een valse beer op een hete plaat, het personeel behoort zijn plaats te kennen – en die is ónder het schild. ‘Ze zijn nog niet van me af!’ Zo vatte Tobback vorige week in dit prachtblad zelf zijn wankele positie samen.

Als president Obama zoiets zegt, doelt hij op de gekken van de Tea Party, of op de verzámelde oppositie in het Amerikaanse Congres. Tobback heeft het over kameraden die hem vier jaar geleden hun vertrouwen schonken, en die in ruil volgend palmares van hem cadeau kregen.

'Bruno heeft een verkiezing uitgelokt waarvan de kans groot is dat ze eindelijk nog eens wordt gewonnen door een Vlaamse socialist, te weten John Crombez'

De Vlaamse socialisten zitten in geen enkele regering meer, ze halen het laagste percentage van hun Europese zusterpartijen, ze verloren in uitgerekend Tobbacks kiesomschrijving een cruciale zetel, ze moesten het leeuwendeel van de Vlaamse stadsbesturen in handen zien vallen van amper gemaskeerde separatisten en geheel ontketende neoliberalen, terwijl de meest zichtbare oppositie tegen twee afbraakregeringen niet eens wordt gevoerd door hen, maar door palinggladde tjeven vanuit de coalitie zelf… Hoe luidt de remedie van Tobback tegen dit alles? Voortdoen met hem en onder hem. ‘De vuile afwas is nog niet gedaan.’

Met die kreet verdedigde hij zich op een debat in uitgerekend de Vooruit in Gent. Het klonk als een dreigement, en dat was het ook. Hij bood zijn toehoorders een heldere keuze: aanmodderen mét hem of de verschroeide aarde zónder hem. Wat een Sepp Blatter (tot voor kort) en een Attila de Hun (lang geleden) konden, dat kan een Tobback even goed – al gaat het vergelijkenderwijs om een zandbak, en niet om de macht over continenten. De schaal is echter van geen tel. De blinde hardnekkigheid en de gekrenkte eigentrots, die vormen de parallel.

Wanneer de burgemeester van Gent, een socialistisch fabeldier dat in zijn stad zowaar nog kan bogen op een absolute meerderheid, of gelijk welke andere partijtopper zijn voorzitter aan het verstand probeert te brengen dat hij – in het belang van hun gezamenlijke ideaal en de slagkracht van hun parlementaire fracties – er misschien beter aan zou doen om de broederstrijd te staken door de eer aan zichzelf te houden, dan reageert Tobback zoals hij altijd reageert bij tegenwind – het weze een storm, het weze een bries. Hij hoonlacht. Met de verkrampte grijns van een botoxverslaafde, met de akelig priemende blik van allerlei andere verslaafden, en met in de achtergrond een schrijnend leeg kantoor: ‘Hoezo: tóppers? Mijn partij heeft helemaal geen toppers meer.’

Hij kan het weten. Hij heeft daar een flinke steen toe bijgedragen.


WELRIEKENDE SCHREEF

Maar er moet toch íéts welriekends te melden vallen over Tobback? Zelfs over de tweestrijd die hij – na zijn driedubbele verkiezingsflop op Vlaams, federaal en Europees niveau – in eigen rangen is aangegaan met voormalig staatssecretaris voor Fraudebestrijding John Crombez?

Overigens is dat een stembusgang for members only waarvan de campagne niettemin al langer aansleept dan die van de drie genoemde verkiezingen samen. Dankzij partijstatuten die qua rigiditeit en tijdsbeheer nog lijken te dateren uit het Rusland van vlak na de Oktoberrevolutie. Als onze socialisten per se wilden bewijzen dat efficiëntie niet hun corebusiness is, zoals hun opponenten al langer dan een eeuw voorspellen, zijn ze grandioos geslaagd in hun opzet.

Welke organisatie eigent zich in tijden van Twitter en televoting de luxe toe om een jaar structureel te zwalpen, terwijl hun kroonjuweel – de sociale zekerheid – parel na parel wordt onttakeld? Welke club grijpt níét in – collectief, spontaan, verontwaardigd – wanneer de eigen regels de eigen werking niet versterken, maar blokkeren? En dit vanwege één enkele slechte verliezer aan het roer, die zich bovendien aan dat roer vastklampt zoals een drenkeling aan een strohalm?

Wie geen fatsoenlijke paleisrevolutie kan organiseren, mag niet in staat worden geacht om vanuit de oppositie twee regeringen te doen vallen. En wie vakbonden steunt bij betogingen en bezettingen, mag ook niet aarzelen om zelf eens een barricade op te werpen. Ja: desnoods in een onderbemand hoofdkwartier op één of andere Grasmarkt. Sociale strijd is als theater. Een onverwacht decor versterkt de plot.


KOUDE SAUS

Sorry, ik liet me weer afleiden. Er moet toch íéts constructiefs te melden vallen over Bruno Tobback? Nou en of! Hij heeft een verkiezing uitgelokt waarvan de kans groot is dat ze eindelijk nog eens wordt gewonnen door een Vlaamse socialist, te weten John Crombez.

'Er is voor de socialisten maar één ding nog erger dan aanmodderen onder Tobback. En dat is aanmodderen zoals Tobback, zonder Tobback'

Bovendien heeft hij zonneklaar gemaakt dat hij als oppersos in Vlaanderen bereid is om met hand en tand te knokken voor íédere job, te beginnen met die van hemzelf. Hij doet daartoe wat hij heeft nagelaten bij alle verkiezingen onder zijn bewind. Hij voert campagne als een bezetene. Hij doet huisbezoeken. Hij schuimt volkshuizen en markten af. Hij is hoorbaar, zichtbaar, fanatiek. Hij heeft dit keer zelfs een duidelijke strategie – daarover later meer.

Wie herinnert zich nog ook maar een flard van de zoutloze campagne die hij bij de echte verkiezingen in het vaandel droeg? Ik heb de centrale slogan zelfs opnieuw moeten googelen. ‘Sociale welvaart’. Wie bedenkt het, als reclamemaker? Wie laat het passeren, als opdrachtgever? Mon Dieu! ‘Sociale welvaart’, als sexy slogan en wervend ordewoord voor een linkse partij tijdens een cruciale ballotage… Dat is zoals de fabrikant van mayonaise die naar een pakkende merknaam zoekt en niet verder komt dan ‘Mayonaise’. Of nee, niet verder dan: ‘Koude saus op basis van eidooiers, olie, mosterd, azijn en een snufje zout’.

En al die tijd blijf je denken aan de Britse socialist Ed Miliband. Die verloor met zijn partij onlangs ook een cruciale verkiezing. Hoewel zij nog altijd 29 procent van de zetels behaalden en 30 procent van de uitgebrachte stemmen – dat laatste betekende zelfs een stijging van anderhalf procent. Binnen de 24 uur nam Miliband ontslag. Met excuses erbovenop, omdat hij had gefaald.

Tobback blijft inmiddels het voorzitterschap claimen als was het een geboorterecht. Ongeveer zoals – volgens de satirische internetsite The Onion – Hillary Clinton het presidentschap van de Verenigde Staten bekijkt. ‘I deserve this!’


SCHISMATA EN STIGMATA

Ben ik te hard voor Tobback? Absoluut. Niet omdat ik te hard bén – ik plaatste hooguit een paar zetstukken van de waarheid op een rij. Ik ben te hard omdat hij het bovenstaande nog zal gebruiken ook. Als onderdeel van zijn strategie.

Die rust op twee pijlers. De ene is autoritair en bouwt voort op een lange, oud-linkse traditie van discipline en partijtucht, die luidruchtig in goede banen werd geleid door een Harde Hand. Jazeker, vroeger waren helfies bloedrood, en ze gingen vergezeld van monumentale biefstukgezichten genre Jos ‘Polderbizon’ Van Eynde. (‘J’y suis, j’y reste, gasten! En haaft voor de rest allemoâl a smoel.’)

De tweede pijler is, volgens het yin-en-yangprincipe, gemaakt uit schijnbaar softer materiaal. Geënt op de onuitputtelijke Vlaamse hang naar zelfmedelijden en versterkt door de particuliere linkse compassie voor zielenpoten – of ze dat nu werkelijk zijn of niet. U vond mijn bovenstaande vergelijkingen tussen Tobback en Attila de Hun of Sepp Blatter wellicht overtrokken. Dat waren ze ook. Maar in hetzelfde debat in de Vooruit – georganiseerd door Newsmonkey en op die site te herlezen – zei Tobback dit over zichzelf: ‘Ik ben een moderne Gandhi. Ik incasseer maar. ‘Levend lijk’, ‘kampend met een vadercomplex’, ‘iemand die tussen het zeilen en klimmen door mensen schoffeert’. Ze doen maar!’

Lieve help… We hádden al een Augustus Maximus op ’t Schoon Verdiep, nu hebben we ook nog een Mahatma Gandhi in de feestlokalen van Vooruit. Ik blijf het zeggen: het is in dit land wachten op een Napoleon. (Geef minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon een steek, een paard en vijf maîtresses, en we hebben het misschien al vlaggen.)

Mahatma Gandhi was vegetariër en geheelonthouder, hij bevrijdde een subcontinent, zijn tactiek van geweldloosheid hield in dat er zelfs niet mocht worden gescholden – noch intern, noch tegen de koloniale bezetter, noch tegen ordestrijdkrachten die vreedzame betogers tot bloedens toe afranselden. Hij overleefde drie moordaanslagen, was niet onbesproken qua seksleven en racistische uitspraken jegens zwarten, en werd ten slotte van dichtbij met drie voltreffers in de borst gedood door een extremist van zijn bloedeigen religieuze obediëntie…

'Tobback is bereid om met hand en tand te knokken voor íédere job, te beginnen met die van hemzelf'

Wat heeft zo’n levensloop te maken met Tobback? Ik zie er alleen een tragikomische zelfoverschatting in, én melig misbruik van harde verwijten. Alsof Tobback ooit zelf zijn hand heeft omgedraaid voor aangebrande beledigingen. Ooit was dat zijn beste troef – en nu gaat onze grootste muil pronken met zijn eigen bloedende schenen, als waren het stigmata? Dat lijkt sterk op iemand die willens en wetens een riool is ingedoken om luidkeels te kúnnen klagen over de drollen die hem omgeven. Zo iemand bespeelt het sentiment, omdat niets anders nog werkt.


BESLUIT

Serieus nu. Vallen er echt geen voordelen te rapen bij zo’n onnodig duel, dat de klassenstrijd reduceert tot a pissing contest tussen twee gelijkgestemden in de Westhoek van de Wereld?

Natuurlijk. Crombez heeft massa’s gratis naamsbekendheid gekregen. Alle pub is goede pub, zullen we in zijn plaats maar hopen. Het is helaas niet genoeg. Om te beginnen zal op zijn mogelijke overwinning, groot of klein, meteen een dikke kras staan – vanwege de bitsigheid, de persoonlijke toon, de lange duur. Precies zoals zijn tegenstrever hoopte, trouwens. Elke kras op het blazoen van de ander leidt de aandacht af van de eigen krassen.

En Crombez blonk nu al zo weinig bij de vele debatten en interviews. Kennis en goedzakkigheid genoeg, maar de handrem bleek constant op te staan. Is er wel een handrem? Misschien is hij zo. Zijn opgemerkte terughoudendheid jegens Tobback kan ook zijn ingegeven door gêne, hopelijk zelfs door berekening. ‘Never kick a man when he’s lying down’ – dat kan zich tegen je keren. Maar bezit Crombez wel het politieke killerinstinct om iemand verbaal onderuit te schoffelen wanneer dat nodig is? En zou hij bereid zijn om desnoods zelf luid klagend op de grond te gaan liggen jeremiëren, als hij door zulke cinema zijn gelijk kan binnenhalen?

Zelfs dat is niet voldoende. Er is maar één manier om deze episode plus de malaise van de jaren ervoor om te keren in dynamiek. Een volledige hertekening. Dan heb ik het niet over weer een oppervlakkige naamsverandering – van SP.anders naar SP.andoek of SP.agaat. Ik heb het over een geloofwaardige hergroepering van al wat links is. Een beweging waarin ook Groen zijn paranoia kan laten varen en kleinlinks zijn koudwatervrees. Niet vanwege de gloriool van zo’n beweging, maar vanwege de maatschappelijke context die schreeuwt om een tegenwicht van forse omvang.

De vlucht vooruit, naar een heruitvinding ván Vooruit… Heeft Crombez dat in zijn mars? Wíl hij het wel? Ik ga voor één keer leentjebuur spelen bij conservatieven en marktfundamentalisten: ‘TINA, Crombez! There Is No Alternative.’ Er is voor de socialisten maar één ding nog erger dan aanmodderen onder Tobback. En dat is aanmodderen zoals Tobback, zonder Tobback. Dat roer moet om.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234