null Beeld

Richard Holmes - De tijd van verwondering

Onze wereld is onttoverd. Snotapen zeilen in hun eentje over de grote oceanen, ook in Patagonië verkopen ze tegenwoordig T-shirts en sleutelhangers, en de maan is allang passé als reisbestemming. In tweehonderdvijftig jaar hebben wetenschap en techniek de aarde van de meeste van haar geheimen beroofd.

In 'De tijd van verwondering' (Contact) roept Richard Holmes de sfeer op die net voor die grote doorbraken heerste. Holmes kent die spannende periode, de scharnier tussen de achttiende en de negentiende eeuw, heel goed als biograaf van de romantische dichters Shelley en Coleridge, en die twee duiken ook in dit verhaal op: wetenschap en poëzie vertoefden toen nog graag in mekaars gezelschap.

Holmes toont de wereld van de ontluikende wetenschap in een groepsportret van een tiental, hoofdzakelijk Britse, personages. De centrale figuur is Joseph Banks, die als jongeman in 1769 met James Cook naar het paradijselijke Tahiti reisde en terugkeerde met een scheepslading planten en dieren. De steenrijke Banks kwam daarna nauwelijks nog aan reizen toe, maar als voorzitter van de Royal Society werd hij de peetvader van al wie in het Verenigd Koninkrijk aan wetenschap deed. De meest aandoenlijke van zijn protegees waren Wilhelm Herschel en zijn zus Caroline. Wilhelm was een joodse immigrant uit Hannover die aan de kost kwam als muzikant. In zijn vrije tijd bouwde hij eigenhandig telescopen die de peilloze diepten van het heelal zichtbaar maakten. Vanuit zijn tuin in Bath ontdekte hij eerst Uranus en later talrijke dubbelsterren en verafgelegen nevels. Caroline voegde daar een reeks kometen aan toe. De Herschels zagen een kosmos die vele, vele malen groter was dan iemand ooit had vermoed: hun kennis móést het judeo-christelijke wereldbeeld wel ondermijnen. Shelley las hun artikels met rode oren en putte er de grondstof uit voor zijn atheïstische opstellen.

Van een heel ander kaliber was de flamboyante Humphrey Davey, het wonderkind van de scheikunde. Na een reeks jeugdige experimenten met lachgas exploreerde hij met groot succes het gebruik van elektriciteit in de scheikunde. Davey bereikte de status van een soort popster nadat hij zijn theoretische kennis had gebruikt om een veilige mijnlamp te ontwerpen. Heel Europa kende hem als de man die het dodelijke mijngas had gekooid.

Echte wetenschapsgeschiedenis is deze 'Tijd van de verwondering' niet - Holmes gebruikt niet één formule. Maar de personages die hij opvoert zijn zo fascinerend dat ze als vanzelf de weg wijzen naar de vreugde van de bètavakken.

Er schuilt ten slotte een vreselijke paradox in dit verhaal: wanneer verwondering omslaat in kennis, is het resultaat vaak botte macht. Vijfenzestig jaar na Joseph Banks bezocht ook Charles Darwin Tahiti en noemde het eiland ondubbelzinnig een 'verloren paradijs'. Wetenschappers zijn het mooist wanneer ze zoeken, niet wanneer ze vinden.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234