null Beeld

Rik Torfs - 'Het grote gelijk': Hoe dieper Torfs afdaalt in de ziel van zijn personage, hoe erger het wordt

Rik Torfs heeft een late roeping en komt op zijn 63ste met zijn romandebuut. Is het bij de opiniestukken van de columnist en kerkjurist de inhoud die weleens wrevel wil wekken, dan is het bij zijn eerste literaire worp vooral de stijl. De soms al te korte zinnen, het overmatige gebruik van dubbelepunten, de oeverloze uitweidingen, de schetsmatige karaktertekening en de uiterst slappe spanningsboog irriteren, maar niets staat het leesplezier zó hard in de weg als de vervelende stem van de verteller.

Die stem behoort toe aan Walter Holsters, een briljante en onuitstaanbare ingenieur die minister van Justitie wordt voor de christendemocraten. Terwijl hij vakbondsafgevaardigden ontvangt en mijmert over het decolleté en de schoonheidsvlekjes van zijn secretaresse – pardon, personal assistant – denkt de megalomane macho terug aan zijn schooltijd en aan een halve eeuw nationale en internationale geschiedenis.

null Beeld

Zoals dat weleens gaat bij debutanten, wil Rik Torfs te veel ineens. De voormalige rector van de KU Leuven probeert van ‘Het grote gelijk’ tegelijkertijd een filosofische coming of age-roman, een portret van een politieke paljas én een cultuurhistorische beschouwing te maken. De thema’s die hij daarbij de revue laat passeren, gaan van opportunistische politiek over #MeToo tot ongeneeslijke ziekten. Het resultaat is helaas minder dan de som van de delen, niet het minst omdat Torfs tussen al de gewichtigdoenerij door vergeet om een boeiend verhaal te vertellen. Waar de jeugdherinneringen van zijn hoofdpersonage nog met enig gevoel voor het juiste detail worden neergezet, blinken de scènes in het hier en nu uit in nietszeggendheid. Als we geloven dat men beter schrijft over wat men kent, dan kan mevrouw Torfs op haar twee oren slapen. Haar echtgenoot lijkt maar weinig te begrijpen van heimelijke verlangens naar andere vrouwen. Hij weet ze in ieder geval niet indringend te beschrijven.

Het helpt niet dat Torfs zijn roman nodeloos verzwaart met Bijbelcitaten, pseudofilosofische uiteenzettingen en Wikipediaweetjes over vergeten dichters, schrijvers en Hollywoodfilms. Drie pagina’s over regisseur Martin Ritt en de Paul Newman-klassieker ‘The Long, Hot Summer’, ettelijke bladzijden over Pascal Lainés roman ‘La dentellière’ en een heel traktaat — het katholieke bloed kruipt waar het niet gaan kan — over Paulus’ brieven aan de christenen van Thessaloniki en Korinthe. Zoals Torfs zelf schrijft over de talloze filosofische en poëtische bespiegelingen in ‘Het jaar van de dood van Ricardo Reis’ van Nobelprijswinnaar José Saramago: ze maken het boek ‘saai en bij momenten onleesbaar’. Het verschil? Torfs’ Portugese vakgenoot had vaak wél iets te melden over de condition humaine en deed dat doorgaans met een fijnzinnig gevoel voor taal, ritme en ironie. Torfs, daarentegen, lijkt met aftandse aforismen als ‘de dood spaart doden noch levenden’ vooral te solliciteren naar een baan als spreukenschrijver bij Bond Zonder Naam. Een uitspraak als ‘De dood is niet niets. Maar alles is ze evenmin’ kan diepzinnig lijken, maar betekent in feite weinig.

Hoe dieper Torfs afdaalt in de ziel van zijn personage, hoe erger het wordt. Een desolate parkeergarage wordt ‘de buik van de walvis’ die tot tranen toe roert en zelfs het geluid van een lift weet een volstrekt onnozele overpeinzing te ontlokken: ‘De lift die komt en gaat. Elk vertrek is een nieuw begin. Of de weg ernaartoe. Nooit bereikt de lift zijn einddoel. Iedereen reist met hem mee, altijd naar ergens anders, nooit is de aankomst het einde.’ Dat is het soort literatuur dat je krijgt als je de begrippen ‘poëtisch’ en ‘pompeus’ verwart.

‘Het grote gelijk’ is een beproeving. Wie zich over het onhebbelijke karakter van het hoofdpersonage heen kan zetten, moet nog steeds afrekenen met de onhebbelijkheden van de auteur. Rik Torfs heeft literatuur met een grote L willen schrijven, maar hij had ondanks zijn late start beter eerst zijn vertellerstalent wat laten rijpen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234