StudentenBeeld Globalhealth

examens

Rilatine? Modafinil? Cafeïne? Humo’s Dopinggids voor de wanhopige student

Nog een weekje of twee, en dan kunt u de studieboeken dichtklappen en op binnen- en buitenlandse plages op jacht gaan naar seksueel overdraagbare ziekten. De vraag is alleen: hoe haalt u in godsnaam het einde van de examens? Uw energielevels dalen vervaarlijk, de wallen onder uw ogen benemen u het zicht op uw gekopieerde cursussen en uit bed klauteren om examen af te leggen blijkt elke morgen onoverkomelijker. Uw reporter ondernam een vergelijkende test van diverse legale en illegale pepmiddelen, hoefde slechts kortstondig opgenomen te worden om de maag te laten leegpompen en was - met dank aan een uitgebalanceerde amfetaminecocktail - tóch nog op tijd klaar met een briljant artikel. Humo’s doordachte?? dopinggids: miep, miep, vroaaar!

Cafeïne

Qué? Cafeine (1,3,7-trimethylxanthine of C8H10N4O2 voor de chemiestudenten) is een alkaloïde dat hart, zenuwstelsel en bloedvaten stimuleert. In mensentaal: een pepmiddel.

Verschijningsvorm? Koffie, Red Bull, cola, cafeïnepillen

Turbo? Jazeker, volgens professor Jan Tytgat, en die zou het moeten weten: hij is diensthoofd van de afdeling Toxicologie van de KU Leuven. 

TYTGAT «Cafeïne is een stimulerend middel met een werking die in de richting gaat van amfetamines en cocaïne, al is het natuurlijk wel sociaal aanvaard. Cafeïne werkt stimulerend omdat het o.a. calcium vrijmaakt: dat veroorzaakt een hogere activiteit in alle lichaamscellen – of het nu spiercellen of zenuwcellen zijn. Vandaar dat je ook hartkloppingen krijgt als je te veel Turkse koffie drinkt: een gevolg van te veel calcium.»

HUMO En in de hersenen werkt die calcium ook?

TYTGAT «Ja, je wordt alerter. Tijdelijk, uiteraard. Als je suiker in je koffie doet, zal dat effect nog versterkt worden, want suiker is een bron van energie.»

HUMO Je wordt dus wakkerder, maar ook slimmer? Werkt je geheugen beter en sneller? 

TYTGAT «Dat is moeilijk te zeggen, maar het kan zeker geen kwaad: je prestaties zullen tijdelijk minstens gelijk zijn en misschien zelfs beter.»

Crashgevaar? Niet al te ernstig: cafeïne is over het algemeen onschadelijk, en om een overdosis binnen te krijgen moet je al ernstig je best doen. 

TYTGAT «Overdosissen cafeïne komen eigenlijk nooit voor. Om te sterven van Red Bull moet je er al tientallen drinken. Een richtlijn is een maximum van 400 milligram cafeïne per dag.»

HUMO Cafeïne zou er soms voor zorgen dat je je sléchter kan concentreren, of dat je gaat beven en rusteloos wordt.

TYTGAT « Dan zit je toch al op het niveau van een milde overdosis. De gunstige effecten zijn in zo’n geval aan het afnemen, maar ik zou je zeker niet aanraden nog méér cafeïne te gaan gebruiken.»

HUMO Veel studenten drinken cola in plaats van koffie: heeft al die suiker geen neveneffecten? Je hoort weleens dat je er slaperig van wordt.

TYTGAT «Nee, op zich is suiker niet zo erg. Je kan je wel flauwtjes voelen - en zelfs in een coma sukkelen - als je suikerspiegel opeens sterk daalt, maar dat zie je veeleer bij hongerstakers en marathonlopers dan bij studenten. Je moet natuurlijk opletten dat je niet te veel suiker consumeert, want de suikers in frisdranken zijn geraffineerd, en die geven een verhoogd risico op zwaarlijvigheid en diabetes.»

Halfwaardetijd? Maar liefst 5 uur. Dat wil zeggen: als je ’s avonds om acht uur vier koppen drinkt, heb je om één uur ’s nachts nog altijd ongeveer het equivalent van twee koppen in je lichaam. Slapen wordt dan moeilijk. 

Verkrijgbaarheid? Universeel: warenhuizen, discotheken, nachtwinkels, frituren, apotheken, cafés en zelfs in strategisch opgestelde automaten langs de openbare weg. Ook je kotgenoten hebben hoogstwaarschijnlijk een koelkast vol. Het gevaar op uitputting van de voorraad is bijgevolg onbestaande.

Amfetamines

Qué? Fenethylline (captagon), amfetaminesulfaat, benzedrine, dextroamfetaminesulfaat (dexedrine) en metamfetamine behoren allemaal tot dezelfde familie: de amfetamines. 

Verschijningsvorm? Captagon, dexedrine, alfavit (efedrine), speed

Turbo? Indeed: amfetamines kickstarten je centrale zenuwstelsel. 

TYTGAT «Amfetamines zijn allemaal centrale stimulantia: ze werken in op verschillende organen. Als je een kleine dosis neemt, houden ze je wakker. Wanneer je vervolgens nog meer speed gebruikt, zal dat een invloed hebben op je motoriek. En bij een overdosering komt het serotoninesysteem in werking: dan verandert je gemoed, je wordt euforisch. Waarom is xtc zo’n populair amfetamine? Omdat het die drie effecten tegelijk heeft: het is de kortste weg naar de roes.»

HUMO Kan je je beter concentreren van speed of captagon?

TYTGAT «Toch wel, maar het werkingsmechanisme is heel anders dan bij cafeïne: er komt niet zozeer calcium vrij, maar de cellen worden wel in een soort opwindingstoestand gebracht door verhoogde neurotransmitter acitiviteit. Onze zenuwcellen zitten constant signalen op elkaar af te vuren, en door amfetamines wordt die activiteit nog versterkt.»

HUMO Verbetert je geheugen ervan?

TYTGAT «Goh, dat kan je alleen met zekerheid zeggen als je dat experimenteel onderzoekt: als je proefdieren lange tijd captagon geeft, moet blijken dat ze steeds beter worden in bepaalde leerprocessen. Er zijn wel een aantal studies die in die richting wijzen, maar van een paar weken captagon slikken, zal je niet verstandiger worden. Er is ook geen wetenschappelijk bewijs dat je met captagon sneller en efficiënter kan blokken dan met pakweg koffie, al kan dat individueel wel zo aangevoeld worden. Maar goed: bij de werking van dergelijke geneesmiddelen is er altijd een sterke psychische component.» 

Crashgevaar? 

TYTGAT «Typische neveneffecten van amfetamines: slapeloosheid, emotionele instabiliteit, dwangmatig gedrag en zelfs psychotische reacties. Speed is ook verslavend: men begint met één pilletje per dag, drijft die dosis vervolgens almaar op, en schakelt ten slotte over op injecteerbare preparaten (die nog verslavender zijn).»

HUMO Is er dan gevaar dat ik verslaafd raak als ik tijdens de blokperiode anderhalve maand lang captagon slik?

TYTGAT «Normaal niet: maatschappelijk problematische verslaving zet pas in na intensief en frequent gebruik van enkele maanden (bij oraal gebruik)

HUMO Het is wel oppassen voor overmoed met die amfetamines: het gevaar bestaat dat je op een examen zit te bazelen, terwijl je zelf denkt dat je briljante verbanden aan het leggen bent. 

TYTGAT «Dat is goed mogelijk: door amfetamines ga je jezelf en je capaciteiten overschatten. Dat is bij cocaïne ook zo.»

HUMO Klopt het dat amfetamines van het ene op het andere moment uitgewerkt kunnen zijn? Dat je een reservepilletje moet hebben voor als je examen uitloopt? 

TYTGAT «Dat klopt: als je lichaam alle speed heeft omgezet, en er is geen nieuwe toevoer, dan val je letterlijk stil en voel je je uitgeput. Dat is het fameuze zwarte gat.»

HUMO Een vervelendere nevenwerking van amfetamines: ze kunnen angstaanvallen veroorzaken. 

TYTGAT «Ja, en er is nog een nevenwerking: amfetamines remmen de eetlust. Vandaar dat vrouwen ze weleens gebruiken om te lijnen. Maar ik denk niet dat er studenten zijn die aan het einde van de blokperiode instorten omdat ze te weinig gegeten hebben door hun captagongebruik: daarvoor wordt er te weinig geslikt.»

HUMO Je hoort ook wel eens dat je na de examens in een depressie dreigt te sukkelen als je een maand op captagon hebt geleefd. 

TYTGAT «Je zal inderdaad een week of twee moeten afkicken, maar in principe moet dat vlot lukken. Normaal gezien zal je niet ernstig suïcidaal worden of depressies krijgen – het kán, maar dat is dan een teken dat je zwaar verslaafd was.»

Halfwaardetijd?

TYTGAT «Tussen zeven en dertig uur: best mogelijk dat je de morgen óók niet kan slapen als je vandaag een Captagon neemt. 

»Een drug als cocaïne is veel sterker dan captagon, en het risico op verslaving is veel groter – vandaar dat het een harddrug is - maar de halfwaardetijd is veel korter: zo’n drie kwartier tot anderhalf uur. Vandaar dat amfetamines veel populairder zijn dan cocaïne bij studenten - en truckers en gevechtspiloten: het effect is veel langduriger.»

Verkrijgbaarheid? Alfavit is vrij verkrijgbaar, maar wordt afgeraden: er is niet aangetoond dat het werkt, en de hoge dosis efedrine is niet gezond. Captagon werkt wél, maar is uitsluitend op voorschrift verkrijgbaar bij de apotheker, je moet dus een bereidwillige arts vinden. Studentendokters zullen wellicht eerst proberen om je vaderlijk advies te geven als: begin op tijd te studeren, slaap voldoende en eet gezond, enzovoort. Dat weet je allemaal, maar je wil de nacht doorkomen. Leg dit geduldig doch met aandrang uit. Vang je bij de arts bot, dan kan je terecht bij medestudenten met iets soepelere medische begeleiders, of desnoods bij de dealer in de dichtstbijzijnde discotheek, die het goedje onder een licht afwijkende vorm en versneden met waspoeder aan de man brengt. 

Rilatine

Qué? Methylfenidaat of C14H19NO2, een hyperkinetisch neefje van de amfetamines. 

Verschijningsvorm? Rilatine, dosissen van 5 tot 40 milligram.

Turbo? Dezelfde werking als captagon en speed, dus: jazeker.

TYTGAT «We horen van apothekers dat rilatine populairder wordt onder studenten, maar in principe is de werking precies dezelfde als die van captagon en speed.»

HUMO Waarom is het dan zo gegeerd bij studenten?

TYTGAT «Vermoedelijk omdat het makkelijker verkrijgbaar is. Bijkomend voordeel: het is de enige sociaal aanvaarde vorm van amfetamines. Een zestienjarige die rilatine gebruikt, zal een lichtere straf krijgen dan een vriend die speed snuift.»

Crashgevaar? Volgens wetenschappelijke publicaties is er gevaar voor aritmie (hartritmestoornissen), hoge bloeddruk en leverstoornissen. 

TYTGAT «Juist, maar alleen bij hoge dosissen, niet als je er elke dag één neemt. Maar een overdosis Rilatine is wel degelijk levensgevaarlijk, hé. Je kan er een van hartinfarct krijgen. Heel typisch zijn die fuifgangers die op een party in elkaar stuiken. Heel vaak zijn ze oververhit: hun lichaamstemperatuur is 40 graden. Hun bloedsamenstelling verandert, er vormen zich tromboses en ze krijgen een beroerte.»

HUMO Ik heb ook iets over hersenbeschadiging gelezen. 

TYTGAT «Ja. Dat heeft dan niet zozeer te maken met overdosering, maar veeleer met een langdurig gebruik. Als je je hele leven Rilatine neemt, ga je de serotoninebanen beïnvloeden – vooral verminderen in aantal. Wetenschappers vrezen dat daardoor je gedrag en persoonlijkheid kunnen veranderen.»

Halfwaardetijd? Twee tot vier uur. 

Verkrijgbaarheid: Je aan ADHD lijdende jongere broertje zal wat graag afstand doen van zijn maandvoorraad pilletjes in ruil voor een exemplaar van ‘GTA 5'. Zoniet: medestudenten. Hou echter rekening met de ongenadige wet van vraag en aanbod, de prijzen in het zwarte circuit kunnen lelijk tegenvallen. Volgens sommige bronnen dient tot 10 euro voor een pilletje te worden neergeteld. 

Modafinil

Qué? Scheikundig behoort het niet tot de amfetamines, maar de werking is wel vergelijkbaar met die van rilatine en speed. 

Verschijningsvorm? Provigil, alertec, vigicer, tabletten van 5 tot 10 milligram, allemaal geneesmiddelen tegen narcolepsie. 

Turbo? Militair onderzoek toont aan dat mensen op modafinil zo’n 40 uur kunnen wakker blijven. Als ze vervolgens acht uur slapen, zijn ze weer klaar voor nóg een paar doorwaakte nachtjes. Volgens sommige onderzoeken zou je met modafinil zelfs 90 uur aan één stuk wakker kunnen blijven, zonder neveneffecten als rusteloosheid en gebrek aan concentratie. Het gebrek aan slaap hoeft achteraf niét ingehaald te worden - een groot voordeel voor wie volgende week nog een examen heeft. Proefpersonen scoorden mét slaapachterstand én een dosis modafinil achter de kiezen beter op testen dan wanneer ze volledig uitgeslapen waren. 

Crashgevaar? Zie de andere amfetamines. Als je ook nog valium slikt (een slaapmiddel), moet je oppassen: beide middelen worden in de lever afgebroken, en die heeft maar een beperkte capaciteit. Bij opstapeling dreigt er gevaar voor een overdosis. 

Halfwaardetijd? Vijftien uur. Je slikt je dosis modafinil dan ook best ‘s morgens. 

Verkrijgbaarheid? Alleen op voorschrift. De makkelijkste manier om aan provigil te raken is narcolepsie voorwenden door tijdens de consultatie bij je dokter in slaap te vallen. Dit vergt enige oefening, al zal de verregaande staat van uitputting die de blok met zich meebrengt wel helpen.

Donepezil

Qué? Behoort tot de familie van de cholinesterase-inhibitoren, een klasse van geneesmiddelen die wordt ingezet om de symptomen van Alzheimer te bestrijden. 

Verschijningsvorm? Aricept.

Turbo? Niet zeker. 

TYTGAT «Het middel houdt de afbraak tegen van de neurotransmitter acetylcholine. Neurotransmitters zijn stoffen waarmee je hersen- en zenuwcellen signalen uitwisselen. Acetylcholine is sterk betrokken bij de impulsoverdracht van zenuwcellen naar skeletspiercellen.»

HUMO De redenering van studenten die het nemen gaat dus als volgt: hoe meer neurotransmitters ik in mijn hersenen heb, hoe slimmer ik word?

TYTGAT «Vermoedelijk. En ik kan me niet van de indruk ontdoen dat het wel kan kloppen. Of het zwart op wit bewezen is, durf ik niet te zeggen, maar het is minstens mógelijk. Ik heb persoonlijk geen weet van studenten die het gebruiken, maar dat wil niet zeggen dat het niet gebeurt: wij horen pas van zulke dingen als studenten met het gerecht in aanraking komen, of als ze eraan overlijden.»

Crashgevaar?

HUMO Twintigjarige studenten die geneesmiddelen slikken die voor zeventigplussers zijn ontworpen: dat lijkt me niet vrij van risico. 

TYTGAT «Er zijn geen artikels over de effecten van Donepezil op gezonde jonge mensen, maar je moet toch wel opletten, want het kan serieuze op het hart inwerken: je kan ervan gaan zweten, braken, enzovoort. Geen geneesmiddelen waar je een overdosis van wenst, dus. Maar bij gewone doseringen zou er geen probleem mogen zijn.»

Halfwaardetijd? Zo’n 70 uur, maar aangezien het geen amfetamine is, zult u geen nadelige effecten ondervinden zoals slapeloosheid of angstaanvallen. 

Verkrijgbaarheid? Het tehuis waar uw grootmoeder verblijft, is wellicht uw beste kans om een lading Donepezil in de wacht te slepen. Heel moeilijk kan het niet zijn om haar een doosje te ontfutselen, aangezien het wordt voorgeschreven als middel tegen dementie: voor u de deur uit bent, is ze al vergeten dat u langs bent geweest. 

Ampakines

Qué? Een experimentele klasse van geneesmiddelen die het concentratievermogen verhoogt, én het geheugen verbetert. Ze grijpen dus in op de essentie van leren en studeren. De naam ‘AMPA’ komt van een bepaald type receptor, d.i. een eiwit in de hersenen dat vooral reageert op de neurotransmitter glutamaat.

Verschijningsvorm? HT 0712, CX 717, CX 516 en CX 546

Turbo? Zéér. Ampakine is de Rolls Royce der breinmedicijnen, uitgevonden door professor Gary Lynch aan de universiteit van Californië. Als ratten een ampakine krijgen toegediend, kunnen ze veel complexere taken aan dan normaal. Kwatongen beweren dat apen op ampakine slimmer kunnen worden dan George W. Bush, andere kwatongen beweren dat George W. Bush eigenlijk een aap op ampakine ís. In elk geval zijn de klinische testen zeer veelbelovend. 

TYTGAT «Ampakines werken in op de glutamaatreceptoren in onze hersencellen - glutamaat is alweer een neurotransmitter. Het gevolg is: een beter concentratievermogen én geheugen. Dat is wetenschappelijk bewezen - dat je slimmer wordt van die middelen is dus geen loze claim.

»Ampakines zijn ook niet helemaal niéuw, hoor: glutamaat is een bekende receptor. Die meneer Lynch zal gewoon een bepaald type molecule hebben ontworpen, maar alle grote farmabedrijven zijn ongetwijfeld stoffen aan het onderzoeken die de glutamaatreceptoren activeren.»

Crashgevaar? Laag tot onbestaande, volgens professor Lynch: ‘Ampakine is een designer drug, gebouwd om rechtstreeks in te werken op de glutamaatreceptor. We weten precies hoe het werkt en wat het doet. Het werkt alleen in het brein.’ Eén klein nadeel, misschien: terwijl zeventigjaren opeens dubbel zo goed presteerden in geheugentests, bleek het effect bij twintigjarigen veel minder sterk te zijn. Al scoorden ook zij nog steeds twintig procent beter dan leeftijdgenoten zonder ampakine. En twintig procent betekent nog steeds het verschil tussen faliekant gebuisd en een onderscheiding, right?

Hoewel Lynch beweert dat er geen neveneffecten zijn, vrezen neurowetenschappers dat ampakines kunnen zorgen voor ‘task obsessivness’ - taakobsessie - en ‘mentale clutter’, twee dingen die je tijdens examens kan missen als kiespijn. Ook Gary Lynch zelf waarschuwt voor te veel euforie: misschien is ons geheugen in al die eeuwen evolutie wel optimaal afgesteld, zegt hij, en zijn er verborgen gevaren aan het opfokken van je mentale motor. Dat ‘designer drugs’ geen nevenwerkingen hebben we trouwens al vaker gehoord: bij prozac, meerbepaald. Dat bleek niet te kloppen. 

TYTGAT «Ik zou er inderdaad mee opletten. Glutamaatreceptoren geven calcium vrij in de cel, net als cafeïne. Dat betekent ‘activiteit’ hetgeen niet slecht is want daardoor kan je beter denken. Maar als die glutamaatactiviteit te fel gestimuleerd wordt, krijg je gebieden in je hersenen die hun energiehuishouding niet meer aankunnen, waardoor de zuurstoftoevoer in gevaar komt. Zo kan je zelfs een beroerte krijgen.

»Er zijn ook aanwijzingen dat ampakines tot motorische problemen kunnen leiden: het zou ongecontroleerde bevingen en spasmen veroorzaken.»

Halfwaardetijd? Er is volgens Gary Lynch maar één probleem met ampakine: de snelle halveringstijd. De drug is in twee uur uitgewerkt, je moet dus een flinke voorraad aanleggen om de blok door te komen. Gezien de hoge prijs van designer drugs zou dat weleens een fikse aderlating kunnen betekenen. 

Oké, ik ben overtuigd: waar haal ik dat spul? Helaas: nergens. Ampakines zijn nog niet op de markt. Nog enkele jaren geduld, dus. Er wordt ook gewerkt aan een vorm van ampakine die het libido versterkt, maar dat zal wellicht meer iets zijn voor na de examens. 

Bètablokkers en kalmeringsmiddelen

Qué? Geen turbo, maar de noodrem: bètablokkers en kalmeermiddelen onderdrukken de zenuwen. 

TYTGAT «Bètablokkers zijn al zo oud als de straat. Ze halen het hartritme naar beneden, waardoor je hart rustiger klopt, en je minder nerveus bent. Daardoor kan je ook je motorische handelingen beter controleren, vandaar dat bètablokkers zo streng gereglementeerd zijn in de wereld van de precisiesporten. Een boogschieter kan met bètablokkers zijn prestaties gevoelig verbeteren. Muzikanten gebruiken het ook weleens: een violist die meedoet aan de Koningin Elisabethwedstrijd en die een beetje de trac heeft, kan de zenuwen bedwingen met een bètablokker. 

»Ik kan me dus voorstellen dat studenten het gebruiken als ze erg zenuwachtig zijn voor een belangrijk examen bij een lastige prof. Een verstandige arts zal het niet voorschrijven, maar er zijn dokters die alles schrijven, hé. En als je het maar één keer gebruikt is dat ook niet dramatisch.»

HUMO Je legt jezelf eigenlijk in de luren met zo’n bètablokker: je lichaam lijkt kalmer, dus je voelt je kalmer. In je hoofd doet het niks.

TYTGAT «Dat klopt: het werkt niet op de psyche, alleen op de spieren. Je voélt je vooral relaxed, omdat je spieren ontspannen zijn.»

HUMO Hoe zit het met andere kalmeermiddelen? 

TYTGAT «Dan hebben we het vooral over valium en rohypnol, de klassieke benzodiazepines, maar de laatste tijd ook de Z-drugs, zoals zolpidem en zopiclone. Die werken wél op de psyche, maar ik denk niet dat ze aangewezen zijn tijdens een studieperiode: je wordt er slaperig van. Al kan een kortwerkende angstremmer wel nuttig zijn bij studenten die echt panische angsten hebben. Ze zullen beter slapen en ook beter recupereren.»

Crashgevaar?

TYTGAT «Bij overdosering van bètablokkers bestaat het gevaar op aritmie of hartinfarct. Je kan er ook van flauwvallen, omdat je bloeddruk te laag wordt - het risico bestaat zelfs dat je in een coma gaat. Voor valium: slaperigheid en eventueel een coma bij hoge dosissen. Zéér gevaarlijk in combinatie met alcohol.»

Verschijningsvorm? Atenolol, bizoprolol, celoside, tenorétic, tenif, valium, rohypnol.

Verkrijgbaarheid? Uitsluitend op voorschrift, of in het medicijnkastje van overspannen kotgenoten. Slaapwel!

Dit artikel is een aangepaste versie van het stuk dat oorspronkelijk in 2005 verscheen

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234