Rio 2016: Hoe de Russische staat zijn atleten van doping voorzag

Het Internationaal Olympisch Comité heeft de knoop doorgehakt: in de atletiek worden de 68 Russische deelnemers allemaal uitgesloten van de Spelen in Rio, en in de andere sportdisciplines moeten extra tests worden uitgevoerd. Aan de basis van deze nooit geziene beslissing ligt het explosieve onderzoek van de Canadese advocaat Richard McLaren. Een onthullend gesprek.

'De steroïden werden opgelost in alcohol – whisky voor de mannen, vermout voor de vrouwen'

- Uw rapport over doping in Rusland, dat op 18 juli werd voorgelegd aan het Wereldantidopingagentschap (WADA), sloeg in als een bom. Als advocaat bent u al jaren gespecialiseerd in sportzaken en onderzocht u wereldwijd dopinggevallen. Wat maakt de Russische situatie zo uitzonderlijk?

Richard McLaren «Het feit dat de regering er rechtstreeks bij betrokken is. Sinds 2011 heeft de Russische staat een grootschalig systeem op touw gezet voor het verschaffen en het geheimhouden van doping. Het was een reusachtige organisatie die werd georkestreerd door het ministerie van Sport, met de hulp van de geheime dienst FSB. Ze strekte zich uit over het hele land en in zo goed als alle sportdisciplines, van atletiek tot bobsleeën, gewichtheffen, kanovaren en judo.»

- Een beetje zoals in de Sovjet-Unie vóór de val van het communisme.

McLaren «Voor zover ik weet, is het dopinggebruik in de USSR nooit door een onafhankelijke instantie onderzocht. Het model dat de voorbije jaren in Rusland bestond en dat ik beschrijf in mijn rapport, is veeleer te vergelijken met wat in Oost-Europa gebeurde in de jaren 70 en 80.»

- Waarom heeft de Russische overheid dat gedaan?

McLaren «Volgens onze bronnen ontstond het idee in 2007, toen de organisatie van de Olympische Winterspelen van 2014 werd toegewezen aan Sotsji. De beslissing werd drie jaar later genomen, na de Spelen van 2010 in Vancouver, waar de Russische deelnemers enorm teleurstelden: ze behaalden slechts de elfde plaats in de medaillespiegel.»

- Toen stelde Poetin een nieuwe adjunct-minister van Sport aan: Yuri Nagornykh.

McLaren «Inderdaad: die man heeft een aanzienlijke rol gespeeld in het gesjoemel op staatsniveau, dat vanaf de Spelen in Londen van 2012 systematisch plaatsvond. In 2013 nam Rusland deel aan het WK Atletiek in Moskou en aan de Universiade (de Universitaire Wereldspelen, red.), waar het land 292 medailles in de wacht sleepte. De hele operatie bereikte haar hoogtepunt tijdens de Winterspelen in Sotsji, waar Rusland eerste werd met een recordaantal medailles.»

- Poetin, die zwaar heeft geïnvesteerd in de Spelen van Sotsji, moet wel op de hoogte zijn geweest?

McLaren «Die gevolgtrekking laat ik aan u over. Ik beschik over geen enkele aanwijzing voor de betrokkenheid van de Russische president.»

- Het product dat de atleten toegediend kregen, werd geleverd door het lab van het antidopingcentrum in Moskou – een officiële instelling.

McLaren «De directeur van het centrum, dr. Grigory Rodsjenkov, ontwikkelde in de loop der jaren een zeer doeltreffende steroïdencocktail, die ‘de hertogin’ werd genoemd. Daarin werden de steroïden opgelost in alcohol – whisky voor de mannen, vermout voor de vrouwen. Met dat goedje moesten ze hun mond spoelen, zodat de werkzame stoffen werden opgenomen via het mondslijmvlies. Daarna werd het uitgespuwd. Het ministerie van Sport bezorgde het brouwsel via een dochterorganisatie aan de sportfederaties, die het vervolgens uitdeelden aan de trainers. De atleten stonden aan het einde van de keten. Als ze weigerden, dreigden ze de beste coaches en de meest prestigieuze competities mis te lopen.»

- Hoe werd dat alles geheimgehouden?

McLaren «Onze onderzoekscommissie heeft een systeem blootgelegd dat ervoor zorgde dat positieve resultaten ‘verdwenen’. Het werd in 2011 ingevoerd door het ministerie van Sport. Vóór en na sportwedstrijden werden de urinestalen van de deelnemers naar het internationaal erkende antidopinglab in Moskou gestuurd, waar tests werden uitgevoerd om verboden middelen op te sporen. Alle positieve en negatieve resultaten moesten worden opgeslagen in een internationale databank. In theorie was het hele proces anoniem: de atleten werden aangeduid met een streepjescode. Maar de Russische atleten werden verplicht om die codes bekend te maken aan de autoriteiten, waardoor die met de resultaten konden gaan sjoemelen.»

'President Poetin en minister van Sport Moetko op de Spelen in Sotsji: Rusland behaalt er een recordaantal medailles.'

- Hoe ging dat in zijn werk?

McLaren «Als uit een urinestaal in het lab in Moskou bleek dat een sporter doping had gebruikt, kwam dat resultaat niet automatisch in de internationale databank terecht, zoals voorgeschreven. De naam van de betrokken atleet werd via een tussenpersoon discreet doorgespeeld aan adjunct-minister Nagornykh. Die nam iedere positieve test onder de loep en besliste geval per geval welke atleten moesten worden beschermd en welke niet. Wie kans maakte om een podiumplaats te veroveren, werd ‘gered’, zoals dat in het jargon heette. Dan kreeg het lab in Moskou de opdracht om het testresultaat als ‘negatief’ te registreren. De anderen, die niet zo goed waren, werden ‘in quarantaine geplaatst’. We hebben vastgesteld dat tussen 2011 en 2015 in totaal minstens 643 positieve analyses op die manier in negatieve veranderden, voor atleten in minstens dertig disciplines – onder wie heel wat olympische medaillewinnaars.»

- Wie?

McLaren «Ik heb hun namen doorgegeven aan het WADA, de opdrachtgever van mijn rapport. Het is aan die instelling om te beslissen wat er met de namen wordt gedaan (Het IOC maakte op 24 juli bekend dat het op basis van die gegevens zou beslissen welke Russen zouden mogen deelnemen aan de Spelen van Rio, red.).»

- Onder de gelukkigen, schrijft u, bevond zich een niet-Russische voetballer die werd ‘gered’ door minister van Sport Vitali Moetko, die al twintig jaar bevriend is met Poetin en die ook voorzitter is van het comité voor de organisatie van het WK Voetbal in 2018.

McLaren «Dat klopt, maar meer kan ik daar niet over zeggen. De FIFA, waar Moetko een belangrijke functie bekleedt, heeft me gevraagd om de identiteit van de speler bekend te maken. Maar ook dat zal via het WADA gebeuren.»

- Diezelfde Moetko speelde een belangrijke rol in het dopingnetwerk.

McLaren «Volgens de bewijzen waarover we beschikken, heeft de minister van Sport inderdaad een aantal besprekingen georganiseerd ter voorbereiding van de grootschalige geheimhoudingsoperatie tijdens de Spelen van Sotsji.»

- Waarom wilde hij nog een ander fraudesysteem op poten zetten, terwijl het doen verdwijnen van positieve resultaten tot dan toe zo goed had gewerkt?

McLaren «Omdat het in het nieuwe laboratorium in Sotsji niet mogelijk zou zijn om de resultaten van urineanalyses te vervalsen. Tijdens de Spelen zouden daar buitenlandse waarnemers aanwezig zijn. De ‘vervuilde’ stalen zouden dus moeten verdwijnen vóór ze werden getest.»

- Hoe hebben de Russen dat opgelost?

McLaren «De geheime dienst FSB, die toezicht hield op de bouw van het laboratorium in Sotsji, liet in een muur een uiterst goed gecamoufleerde opening aanbrengen. Via dat gat konden de flesjes stiekem worden doorgespeeld aan agenten van de geheime dienst in de kamer ernaast. Dankzij dat ‘muizengat’ werd er de hele Spelen lang gesjoemeld. ’s Nachts maakten de technici van de FSB, die in hetzelfde gebouw werkten, de flesjes met vervuilde urine leeg. Ze vulden ze met schone urine die de atleten vóór de opening van de Spelen hadden geleverd en die in koelkasten werd bewaard.»

- De flesjes waren speciaal gemaakt door een Zwitsers bedrijf om dat soort geknoei te verhinderen.

McLaren «Juist, en toch heb ik met eigen ogen gezien dat het mogelijk was om ze te openen zonder dat iemand daar achteraf iets van merkte. Onze onderzoekers hebben onder de microscoop minuscule groefjes in de gemanipuleerde flesjes ontdekt, waardoor er geen twijfel meer bestaat.»

- De FSB was dus betrokken bij iedere stap van het bedrog.

McLaren «Ja. Aan het begin van de operatie in 2011 moest de baas van het lab in Moskou, dr. Rodsjenkov, een document ondertekenen waardoor hij informant van de FSB werd. Hij kreeg een codenaam: ‘Kuts’. Iedere week moest hij verslag uitbrengen bij een officier van de geheime dienst, een zekere Yevgeni Blokhin. Die was in Sotsji verantwoordelijk voor het verwisselen van de urinestalen. Dankzij een dekmantel beschikte hij over een toegangskaart voor het antidopinglab: officieel werkte hij als loodgieter voor de firma die het gebouw onderhield.»

- Rodsjenkov, die eind 2015 uitweek naar de VS, is uw belangrijkste getuige. De Russische autoriteiten schilderen hem af als een schimmige figuur die het in zijn thuisland aan de stok had met het gerecht. Is hij geloofwaardig?

McLaren «Zonder enige twijfel. Vóór ik hem verhoorde, was ik al op de hoogte van zijn problemen met het gerecht, waarvoor hij nooit veroordeeld is...»

- ... en die voor Poetin geen beletsel vormden om hem na de Spelen van Sotsji een onderscheiding te geven.

McLaren «Hoe dan ook heb ik zijn beweringen onafhankelijk gestaafd. En Rodsjenkov is lang niet onze enige bron, zelfs niet de belangrijkste. We hebben tal van getuigen verhoord, e-mailarchieven ingekeken, biologische analyses uitgevoerd...»

- In uw rapport vermeldt u een anonieme getuige uit de Russische regering. Welke functie had hij daar?

McLaren «Ik kan niets toevoegen aan wat ik daarover geschreven heb.»

- Omdat u vreest hem in gevaar te brengen: begin dit jaar kwamen twee hooggeplaatste functionarissen van het lab in Moskou in verdachte omstandigheden om.

McLaren «Hoe dan ook heeft die getuige, die pas aan het einde van het onderzoek opdook, bepaalde informatie onomstotelijk bevestigd.»

- U schrijft dat u slechts een deel van de operatie hebt blootgelegd. Waarom?

McLaren «Het WADA heeft het onderzoek pas in mei besteld, na een artikel in The New York Times waarin Rodsjenkov een boekje opendeed over doping in Rusland. Ik had slechts 57 dagen de tijd. We wilden enkel resultaten publiceren waarvan we absoluut zeker waren, en moesten wegens tijdsgebrek een aantal onderzoekspistes opgeven. Maar het WADA heeft me gevraagd om het onderzoek voort te zetten.»

© Le Nouvel Observateur

Vertaling: Robrecht Vandemeulebroecke

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234