RIP Nelson Mandela (1918-2013)

'Dat we geleefd hebben, is niet zo belangrijk. Wat telt, is het verschil dat we gemaakt hebben voor het leven van anderen.' Die woorden van Nelson ‘Madiba’ Mandela (95) zijn het perfecte grafschrift voor de legendarische Zuid-Afrikaanse leider die gisteren is overleden in Johannesburg.

Het kleine kransje Belgische politici dat Mandela ooit persoonlijk heeft ontmoet, blijft ook jaren later onder de indruk van de man: 'Nelson Mandela ís Zuid-Afrika'.

'Op de viering van twintig jaar vrijlating nodigde hij zelfs zijn vroegere gevangenisbewaker uit.'

Guy Verhofstadt (Europarlementslid, ex-premier): 'Morele autoriteit'

«Mijn eerste ontmoeting met Mandela was in 2000, bij mijn officieel bezoek als eerste minister aan Zuid-Afrika. Het werd meteen een erg bijzonder gesprek van een paar uur. Ik heb hem enkele keren ontmoet en telkens waren dat privégesprekken, geen stijve audiënties. Ik heb hem zowel in Zuid-Afrika als in Brussel gesproken als bemiddelaar van de Afrikaanse Unie over de etnische oorlog in Burundi. Die ontmoetingen waren trouwens beslissend voor het vredesproces, want de Belgische regering heeft toen een cheque uitgeschreven om in Burundi Zuid-Afrikaanse soldaten te kunnen inzetten. Mandela had me dat gevraagd, want hij had geen rooie cent om ze te betalen.

.... »In die gesprekken ging het zowel over wat hij probeerde in het vredesproces, als over zijn ervaring in de gevangenis. Hij vertelde me over zijn visie op politiek en hoe hij de democratische draad weer oppikte na zo veel jaren gevangenschap.»

HUMO Hoe kwam hij over als mens?

Verhofstadt «Als hij je graag had, nam hij je vast bij je arm, of hij greep je hand. Mij viel vooral zijn deemoed sterk op. Hij koesterde wrok noch haat tegen de mensen die hem in de vreselijkste gevangenis van Zuid-Afrika hadden weggestopt. Zijn houding was positief - tegenover de wereld, het leven en de politiek. Op de viering van twintig jaar vrijlating nodigde hij zelfs zijn vroegere gevangenisbewaker uit. Hij had gewoon geen wraakgevoelens, wat toch uitzonderlijk is na wat het apartheidsregime hem had aangedaan.»

HUMO Komt de erfenis van verzoening in gevaar na zijn overlijden? Een deel van de blanken is duidelijk ongerust over het verdwijnen van Mandela als verbindende factor.

Verhofstadt «Dat is altijd een gevaar, maar ik denk dat zijn erfenis zo sterk is dat nieuwe generaties zijn boodschap zullen blijven overnemen en over het Afrikaanse continent verspreiden.»

HUMO Als president was Mandela behoorlijk kritisch voor het Westen. In welke mate heeft hij gewogen op de internationale politiek?

Verhofstadt «Als morele autoriteit heeft hij zeker gewogen. Hij keurde bijvoorbeeld de invasie in Irak af, waar België, samen met Frankrijk en Duitsland, zich ook altijd heeft tegen verzet.»

HUMO Is hij voor u een inspiratiebron?

Verhofstadt «Ik heb van hem geleerd dat je je nooit mag laten afleiden van je doel en je idealen, hoe zwaar je tegenstrever je ook bestrijdt, hoe slecht hij je ook behandelt.»

Vincent Van Quickenborne over Nelson Mandela

Vincent Van Quickenborne, Burgemeester van Kortrijk, ex-vicepremier (2011-2012): 'Ondanks hoge leeftijd nog kaarsrecht'

«Ik heb hem ontmoet in maart 2006 tijdens een missie met prins Filip. Het werd een privégesprek van ruim een halfuur met Mandela, zijn echtgenote Graça Machel, de prins en prinses Mathilde. We hadden het over de diversiteit van zijn regenboognatie en de regionale leidersrol van Zuid-Afrika als bemiddelaar in Afrikaanse conflicten. Hij was zich zeer bewust van de belangrijke rol die ons land op dat vlak speelde. Hij wist ook dat België een land is met verschillende talen en culturen en stelde concrete vragen over de werking van ons federalisme.»



HUMO Kreeg u ook zicht op Mandela als mens?



Van Quickenborne «Hij was zeer alert, met duidelijke standpunten, en tegelijk kwam hij kalm en rustig over. Een innemend en bescheiden man met veel zin voor humor. Ondanks zijn toen al hoge leeftijd liep hij nog kaarsrecht. Echt imposant.»



HUMO Een deel van de blanken is ongerust over het verdwijnen van Mandela als verbindende factor.



Van Quickenborne «Mensen vrezen altijd dat de wereld in elkaar stort als grote symboolfiguren wegvallen. Maar Zuid-Afrika lijkt me stevig genoeg om op eigen kracht verder te gaan. Zelfs na zijn dood zal Mandela een inspiratiebron blijven. Ik denk dat de nieuwe generatie Zuid-Afrikaanse politici zich bewust is van de voorbeeldrol die hun land, zeker in Afrika, speelt.»



HUMO hoe vindt u dat zijn partij het gedaan heeft sinds ze in 1994 aan de macht kwam?



Van Quickenborne «Na het einde van de apartheid waren de verwachtingen bij de zwarte bevolking zo hooggespannen dat ze uiteraard niet zomaar ingelost konden worden. Vergeet niet dat Zuid-Afrika eigenlijk twee landen was: een westers geïndustrialiseerd land voor de blanken, een arm ontwikkelingsland voor de zwarten. In 25 jaar kun je van een ontwikkelingsland onmogelijk een geïndustrialiseerd land maken met een welvaart zoals wij die kennen. De verbetering van de levensstandaard is een werk van lange adem, maar het ANC heeft zowel de zwarte als de blanke bevolking een politiek én een economisch perspectief gegeven. Het is de verdienste van Mandela dat hij de lotsverbetering van de zwarten niet heeft willen forceren door de economie, die grotendeels in blanke handen was, te nationaliseren.»



HUMO Woog hij op de wereldpolitiek?



Van Quickenborne «Uiteraard. Na 28 jaar gevangenschap samen met je politieke tegenstanders een nieuwe samenleving uitbouwen, is uitzonderlijk. In Afrika, waar democratische transitie niet altijd evident is, mag je de kracht van zijn voorbeeld niet onderschatten. Hij was ook een inspiratiebron voor gewone burgers in de hele wereld die vinden dat politiek niet altijd negatief en cynisch hoeft te zijn.



»Hij was een bruggenbouwer in Zuid-Afrika, maar ook tussen het Westen en Afrika. Ik zie hem als een liberale democraat. Voor de zwarte bevolking was hij een echte vrijheidsstrijder. Niemand symboliseert zo veel tegelijk.»

Erik Derycke over zijn ontmoeting met Nelson Mandela

Erik Derycke, Rechter van het Grondwettelijk Hof, ex-minister van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking (1995-1999): 'Mandela is met niemand vergelijkbaar'

«Van mijn tien jaar buitenlandse politiek staan thuis drie foto’s op de schoorsteenmantel: van Fidel Castro, Yasser Arafat en Nelson Mandela. Niemand maakte zo’n grote indruk op mij als Mandela. Vooral begin jaren negentig, voor hij president was, had ik met hem boeiende gesprekken over ontwikkelingssamenwerking. In 1994 was ik bij zijn inauguratie als president. Daarna groeide hij uit tot een figuur met enorme symbolische betekenis en werd hij, oneerbiedig gezegd, door zowat iedereen opgevrijd.



»Ik vond hem best moeilijk te benaderen. Ik bewonderde hem en had veel over hem gelezen en gehoord. Hij zei niet erg veel en je dacht wel drie keer na voor je zelf iets durfde te zeggen. Hij was veeleer een verteller, en een politiek gesprek is niet direct de goede gelegenheid voor grote verhalen. Zo’n imponerende persoon werpt onvermijdelijk een drempel op.»



HUMO Hij kwam intimiderend over?



Derycke «Ja, maar op een positieve manier. François Mitterrand had dat ook, maar het was van een andere orde. Figuren als Mandela zijn uiterst schaars in de internationale politiek. Vandaag zie ik niemand meer van zijn allure.»



HUMO Was hij op de hoogte van wat in België speelde?



Derycke «Niet echt. Mandela was vooral met Zuid-Afrika bezig en hij had daar te veel problemen om die van België er ook nog even bij te nemen (lacht). Hij was bezig met community building en menselijke verhoudingen. Op dat vlak was hij een visionair, vind ik. Hij droeg België wel een warm hart toe, want hij had sympathie voor wat hier was bijgedragen aan de strijd tegen apartheid.»



HUMO Hoe kwam hij bij u over als mens?



Derycke «Het lijkt nogal pretentieus om te denken dat je na een paar gesprekken een goed beeld van de man hebt. Zijn doelstellingen waren helder en hij kwam vastberaden over. Maar zijn belangrijkste kenmerk vind ik zijn vergevingsgezindheid. Ondanks alle ellende die hij beleefde, kon hij toch vergeven. Dat was ook dé voorwaarde om de Zuid-Afrikaanse maatschappij herop te bouwen. De Waarheids- en Verzoeningscommissie die hij oprichtte, was uniek.



»Voor zijn opvolgers, Thabo Mbeki en Zuma is het uiterst moeilijk om uit zijn schaduw te komen. Mandela ís Zuid-Afrika.»



HUMO Is een kwarteeuw na de afschaffing van de apartheid het palmares van het ANC niet mager?



Derycke «Het kon wellicht beter, maar de partij werkte altijd in bijzonder moeilijke omstandigheden. Zuid-Afrika blijft een moeilijk land, maar ondanks alle problemen is de invloed van het land op de rest van Afrika enorm. Zuid-Afrika is er trouwens stukken beter aan toe dan zijn buurlanden.»



HUMO Als president was Mandela behoorlijk kritisch voor het Westen. Was hij een belangrijke stem in de internationale politiek?



Derycke «Vooral in het begin van zijn presidentschap woog hij internationaal op de politiek. Dat hing samen met zijn immense populariteit. Iedereen had onvoorstelbare bewondering voor hem en hij gebruikte dat handig om zijn ideeën over de gang van de wereld over te brengen. Dat was ook zijn recht en rol als politicus. Onderschat hem niet.»



HUMO Is hij voor u een inspiratiebron?



Derycke «Zijn boodschap was dubbel: standvastigheid in de strijd voor zijn volk en vergeving, ook na een gruwelijk regime. Die vergeving is cruciaal om een samenleving op te bouwen, en toch is het in de wereldgeschiedenis uiterst zelden gebeurd. Mandela is dan ook met niemand vergelijkbaar.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234