boekrecensie★★★✩✩

Robert Harris - De tweede slaap

Bijna veertig jaar nadat in Umberto Eco’s ‘De naam van de roos’ de middeleeuwse monnik en deeltijdse detective William van Baskerville op een ezeltje zijn intrede in de literatuurgeschiedenis heeft gedaan, draaft in Robert Harris’ historische thriller ‘De tweede slaap’ een nieuwe speurende pater spoorslags de letteren in.

De jonge geestelijke heet Christopher Fairfax en hij is in het jaar onzes Heren 1468 op weg naar een uithoek van Engeland om er de dorpspastoor te helpen begraven. In zijn studeerkamer vindt hij niet alleen verboden boeken, maar ook vreemde, historische artefacten met op de achterkant ‘het ultieme symbool van de hoogmoed en godslastering van de Ouden: een appel met een hap eruit’.

Zo wordt vrij snel duidelijk dat Harris’ 15de eeuw niet de periode is die wij uit onze geschiedenisboeken kennen als het tijdperk waarin de boekdrukkunst werd uitgevonden en Christoffel Columbus op zoek ging naar Indië, maar wel een postapocalyptische toekomst waarin de jaartelling ergens in het begin van de 21ste eeuw herbegon bij het jaar 666 en Kerk en Staat niet langer gescheiden zijn. Kortom, een tijd waarin eeuwen geleden het licht is uitgegaan en niemand nog de schakelaar kan vinden.

Dat Fairfax zich nauwelijks een andere wereld kan voorstellen terwijl hij het verdachte overlijden van meneer pastoor onderzoekt, toont mooi aan hoe de clericus over een net iets minder scherpe geest beschikt dan zijn literaire voorganger Baskerville. Hetzelfde kan overigens ook gezegd worden van beider geestelijke vaders, want hoe vlot Robert Harris ook schrijft, aan het literaire en intellectuele vernuft van Umberto Eco kan de auteur van bestsellers als ‘Vaderland’, ‘De officier’ en de Cicero-trilogie niet tippen. Niet getreurd echter, want de 62-jarige Brit ruilt de encyclopedische kennis en semantische spielereien van zijn Italiaanse vakgenoot in voor vertelplezier en vaart. In ‘De tweede slaap’ (de titel verwijst naar de vroegmoderne gewoonte om de nachtrust in tweeën te delen) is een thrillerschrijver aan het werk die zich jarenlang in het vak heeft bekwaamd. Wie een spannend boek kan puren uit een pausverkiezing (‘Conclaaf’), kan dat zeker ook uit een troosteloos toekomstvisioen waarin de zoektocht naar wetenschappelijke kennis als ketters wordt beschouwd en het bezit van ‘één van de apparaatjes die de Ouden hadden gebruikt om met elkaar te communiceren’ wordt bestraft met brandmerken en ophanging.

Met de afkeer van feiten en accurate historiek die de door Harris verzonnen machthebbers kenmerkt, zou je in tijden van klimaatverandering en steeds populistischere politiek zomaar gaan geloven dat de schrijver zijn historisch-futuristische verhaal heeft willen gebruiken om iets te vertellen over onze eigen tijd. Of die Ouden ‘met behulp van die vreemde apparaten van ze’, zo vraagt Fairfax zich af, ‘vooroordelen, bijgelovigheden en geruchten’ niet gewoon wijder verspreidden. Harris vit met zoveel sardonisch genoegen op de hedendaagse digitale mores dat te vermoeden valt dat hij, net als zijn personages, echt gelooft dat smartphones een uitvinding van de duivel zijn. Dat ‘ze in de loop der tijd het menselijke geheugen, het menselijke denkvermogen en zelfs het normale menselijke sociale verkeer geheel hebben verdrongen’, en dat ze ‘over een bedwelmend vermogen beschikten, dat hun gebruikers niet alleen geestelijk verzwakte maar naar sommigen beweren ook tot waanzin dreef’.

Meer nog dan het spannende verhaal en de (a)historische details waarmee Harris zijn detectiveverhaal kleurt, zijn het de uit stomme verbazing geboren overpeinzingen van zijn ‘middeleeuwers’ die van ‘De tweede slaap’ een entertainende zit maken. Opbeurend zijn Harris’ conclusies niet, maar toch betrap je jezelf op een zuinige grimlach wanneer zijn personages, het glas gin aan de lippen, de onvermijdelijke bedenking maken dat het geen wonder is dat onze beschaving ten onder is gegaan. Doe het licht maar uit, Robert.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234