Robert Verkaik, de enige journalist die een gesprek met Jihadi John overleefde: 'Hij reisde via Brussels Airport naar Syrië'

Eind 2010 interviewde journalist Robert Verkaik Mohammed Emwazi. ‘Hij klaagde dat hij door de Britse geheime dienst twee keer een verloofde was kwijtgeraakt: de eerste in Londen, de tweede in Koeweit.’

'Hij was beleefd en vriendelijk: een coole Londense kerel'

12 november 2015, 23.41 uur. In Raqqa, hoofdstad van Islamitische Staat, verlaat de 27-jarige Mohammed Emwazi alias Jihadi John het appartement waar zijn vrouw samen met hun 2 jaar oude zoontje verblijft. Hij stapt in een pick-up waarin een andere jihadist al achter het stuur zit. Een onopvallende man verderop in de straat stuurt een gecodeerde boodschap naar de Creech Air Force Base in de Amerikaanse staat Nevada. ‘Emwazi zit in een auto en rijdt in de richting van het islamitische gerechtsgebouw.’ Vanuit Creech stuurt een piloot een Predator-drone bewapend met een lading Hellfire-raketten hoog boven de donkere straten van Raqqa. Iets voor middernacht neemt de Predator de pick-up van de jihadisten in het vizier. Net op het moment dat Emwazi uitstapt, boort een raket zich met 1.500 km per uur vlak voor zijn voeten in de grond. De man die eigenhandig voor de IS-propagandacamera drie journalisten, drie hulpverleners en één veiligheidsagent onthoofdde, en de leiding nam over een massaonthoofding van 21 Syrische soldaten, werd verpulverd tot as.


Gebakjes voor iedereen

De Britse en Amerikaanse geheime diensten hadden de identiteit van de beruchte gemaskerde IS-beul met de Londense tongval al in de zomer van 2014 ontdekt. Gierigheid had Jihadi John toen de das omgedaan. De voormalige computerprogrammeur had vanuit Syrië de code van zijn oude studentenkaart van de universiteit van Westminster gebruikt om webdesignsoftware gratis te kunnen downloaden. Het zou nog tot 26 februari 2015 duren voor zowel de BBC als The Washington Post de identiteit van Jihadi John aan het grote publiek onthulden. ‘De naam Mohammed Emwazi liet bij mij toen geen enkel belletje rinkelen,’ zegt de Britse journalist Robert Verkaik. Diezelfde 26ste februari ging Verkaik naar een persconferentie van CAGE, een ngo die beweert mensenrechten van gevangen moslims te verdedigen en die in Groot-Brittannië zwaar onder vuur ligt. ‘CAGE is opgericht door Moazzam Begg, een ex-Guantánamo-gevangene die zeer invloedrijk is onder jonge radicale moslims. De organisatie had aangekondigd dat ze op de persconferentie de relatie tussen Emwazi en de Britse geheime diensten zou belichten.’



Mohammed Emwazi bleek een paar jaar lang nauwe contacten gehad te hebben met Asim Qureshi, de directeur van CAGE. Robert Verkaik: ‘Qureshi zei dat hij nauwelijks kon geloven dat de man uit de IS-video’s dezelfde was als de vriendelijke jongen die van 2010 tot 2012 geregeld op zijn kantoor zat en iedereen op gebakjes trakteerde. Hij noemde Emwazi ‘een mooie jongeman’ en zei dat hij ‘de meest verlegen mens’ was die hij ooit had ontmoet. Emwazi had de hulp van CAGE ingeroepen omdat hij naar eigen zeggen geïntimideerd en lastiggevallen werd door agenten van de binnenlandse inlichtingendienst MI5. Qureshi vertelde ook dat hij Emwazi in 2010 in contact had gebracht met een journalist van The Independent. Op dat moment begon het bij me te dagen dat ikzelf die journalist was.’

Robert Verkaik dook in zijn archief en vond e-mailverkeer terug dat hij in 2010 met Mohammed Emwazi had gevoerd. ‘Ik zag eerst een bericht verschijnen waarin Emwazi verbitterd schreef hoe de pesterijen van MI5 hem bijna tot zelfmoord gedreven hadden.’ Uit de mails bleek ook dat Verkaik Jihadi John op 1 december 2010 meer dan een uur geïnterviewd had. ‘Toen wist ik het weer: ik had die woensdag afgesproken in een koffiehuis in de Londense wijk Maida Vale, vlakbij zijn ouderlijk huis.’ Het is het enige interview dat Mohammed Emwazi aan een westerse journalist heeft gegeven. Het vormt de basis voor Verkaiks uitstekende biografie ‘Jihadi John: de radicalisering van een westerse moslim’.

'Religie speelde een hoofdrol bij zijn transformatie tot bloeddorstige killer'


Op safari

Een uur voor ik Verkaik ontmoet in de bar van het Londense Charing Cross Hotel, de favoriete pleisterplaats van agenten van MI5, mailt hij me nog een artikel uit het pas verschenen nummer van het Franstalige IS-propagandablad Dar al Islam. Daarin doet een anonieme Britse Syriëstrijder uit de doeken hoe hij in augustus 2012 samen met Jihadi John ongezien via Brussels Airport naar Syrië reisde.

Robert Verkaik «Mohammed Emwazi stond toen al op de terreurlijst. De twee jihadi’s lieten zich in een truck vanuit Groot-Brittannië naar het vasteland smokkelen. Ze hadden 30.000 euro bij zich. Met de trein reisden ze van Frankrijk naar Brussel, waar ze een paar dagen in een hotel verbleven. Daar verdeelden ze het geld en boekten ze een eerste vlucht naar Albanië en een tweede naar Korfoe. Met valse Franse paspoorten checkten ze op Brussels Airport probleemloos in. In Korfoe namen ze een boot naar Turkije, waar een fixer van IS hen over de grens met Syrië hielp. Islamitische Staat bevestigt nu min of meer de reisroute die ik in mijn boek heb gereconstrueerd, alleen liet ik hem niet via Brussel reizen.»

HUMO Vond u Emwazi die woensdagmiddag in het koffiehuis in Maida Vale net zo’n mooie jongeman als Asim Qureshi?

Verkaik «Hij was vriendelijk en beleefd en wou dolgraag dat ik zijn verhaal in de krant bracht. Hij zag eruit als een coole Londense kerel, type gangsterrapper met gouden kettingen, een keurig getrimd baardje en een baseballpet. Hij klaagde dat hij door de bemoeienis van MI5 twee keer een verloofde was kwijtgeraakt: de eerste in Londen en de tweede in Koeweit. De agenten hadden contact met zijn toekomstige schoonouders gezocht, waardoor zijn trouwplannen telkens op de klippen liepen. Dat was hard aangekomen en zadelde hem een tijdlang met zelfmoordgedachten op.»

'Emwazi wou van die geheim agenten van MI5 af, en hij hoopte dat ik hem daarbij kon helpen met een artikel in de krant'

HUMO Waarom bracht CAGE u met Emwazi in contact?

Verkaik «In 2009 sprak ik vijf moslims die onder druk gezet en gechanteerd werden door agenten van MI5. Die jongens woonden in de Londense wijk Kentish Town en hadden salafistische sympathieën. Op een bepaald moment belde een postbode bij hen aan. Zodra die binnen was, stelde hij zich voor als een agent van MI5. De jongen kreeg de keuze: ofwel werd hij informant en lieten ze hem in ruil voor info over moslimextremisten met rust, ofwel bleven ze hem en zijn familie stalken. Ik schreef daarover in The Independent, en dat zorgde voor flink wat heisa, waarna MI5 die jongens niet langer lastigviel. Eerlijkheidshalve moet ik eraan toevoegen dat het met die jongens niet goed afgelopen is. Zo vecht eentje nu in Syrië en zit een andere in een Amerikaanse cel voor terrorisme.

»CAGE bracht Emwazi in contact met mij omwille van zijn problemen met MI5. Die waren begonnen toen hij met twee kompanen, een Brit en een Duitser, op safari wou vertrekken naar Tanzania. Later reisde hij naar Koeweit, waar hij een job als informaticus had. Hij kwam terug naar Londen en wou korte tijd later opnieuw vertrekken. Op de luchthaven werd hij tegengehouden en teruggestuurd, waarna hij verschillende mogelijkheden zocht om de Britse overheid te verschalken om toch naar Koeweit te kunnen reizen. Hij wou de geheim agenten van zijn lijf hebben en hoopte dat een artikel hem daarbij kon helpen. Dat is er nooit gekomen omdat hij geen hard bewijsmateriaal van het gepest kon leveren. Ik verloor zijn verhaal ook uit het oog omdat ik in die periode overstapte van The Independent naar de Daily Mail.»

HUMO Achteraf beschouwd had MI5 overschot van gelijk dat ze Emwazi in de gaten hielden?

Verkaik «Dat is de discussie over de kip of het ei (lacht). Volgens CAGE radicaliseerde Emwazi tot terrorist omdat MI5 hem het vuur aan de schenen bleef leggen. Ik geloof dat niet. In zijn late tienerjaren was hij helemaal niet geïnteresseerd in de islam. Dat kwam pas toen hij betrokken raakte bij een jihadistisch netwerk uit West-Londen dat bevolkt werd met figuren als Mohamed Sakr, Bilal al-Berjawi en Ibrahim Magag, salafisten met sympathie voor het Somalische Al-Shabaab. Sakr en Berjawi stierven in 2012 in Somalië door droneaanvallen. Ibrahim Magag is vermoedelijk de man die over de vlucht van hemzelf en Jihadi John naar Syrië getuigde in Dar al Islam.»

HUMO Toen u hem ontmoette, zat hij al in dat netwerk. Dat heeft hij u toen niet verteld.

Verkaik «Dat is zo. Maar ik had er wellicht toch geen touw aan kunnen vastknopen, want op dat moment was mijn kennis over het extreem gewelddadige Al-Shabaab niet erg groot. Het West-Londense netwerk was eind 2010 ook alleen maar geïnteresseerd in het steunen van het kalifaat in Mogadishu. Gewelddadig extremisme in Groot-Brittannië stond nog niet op hun agenda. Met mijn verhaal over de jongens van Kentish Town stapte ik eerst naar MI5. Ik vroeg: ‘Waarom vallen jullie hen toch zo lastig?’ Ze wilden daar niet meteen op reageren. ‘Mogen we daar een paar dagen over nadenken?’ Waarna het stil bleef. Misschien hadden ze toen beter wél gereageerd, dan had ik de ernst van die radicalisering beter kunnen inschatten en had ik Emwazi’s verhaal anders geïnterpreteerd.»

'Toen ik hem ontmoette, zag hij er cool uit: het type gangsterrapper met getrimd baardje en baseballpet'


Mama in nikab

HUMO Emwazi groeide op in Maida Vale, niet meteen een gangsterbuurt.

Verkaik «Nee, het is geen Molenbeek (lacht). Je vindt er zeer dure flats, maar ook betaalbare sociale woningen. Emwazi’s vader Jassem was in Koeweit een bidoen, een staatloze. De Koeweiti’s zien de naar schatting 200.000 bidoen in hun land als profiteurs en behandelen hen als uitschot. In tegenstelling tot de meesten van zijn lotgenoten had Jassem zijn zaakjes goed voor elkaar: hij was politieman vlak bij Koeweit City. Maar dat veranderde na de Eerste Golfoorlog en de inval van de Iraakse dictator Saddam in augustus 1990. Nadat Saddams troepen door de internationale coalitie onder leiding van de VS uit Koeweit waren verdreven, keerden de Koeweiti’s zich tegen de bidoen. Zij werden als collaborateurs gezien. Ook Jassem Emwazi werd met de vinger gewezen. In 1994 vluchtte hij met zijn vrouw en hun 6-jarige zoontje Mohammed naar het Verenigd Koninkrijk, waar al verwanten leefden. Jassem werd erkend als politiek vluchteling en ging aan de slag als taxichauffeur en koerier. Zijn vrouw Ghaneya beredderde het huishouden. Ze woonden in een klein huis, midden in een sociale woonwijk. Als Ghaneya op straat kwam, hulde ze zich in een nikab. Toch waren de Emwazi’s geen rigide moslims. Ik heb met Mohammeds jongere broer Omar, en met hun vrienden van vroeger gepraat. Ze vertellen allemaal hetzelfde: de kinderen Emwazi hebben geen fundamentalistische opvoeding gekregen. Toen ik Omar ontmoette, was hij nog steeds in shock. Zodra de identiteit van Jihadi John bekend was, werden hijzelf, zijn ouders en zijn twee zussen het mikpunt van haat.»

'Hij was gek op dansen, cannabis en wodka. Een heel gewone westerse kerel, dus'

HUMO Waar leven ze nu?

Verkaik «Ondergedoken in Londen, waar precies weet niemand. Het zou best kunnen dat ze nieuwe identiteiten gekregen hebben. Mohammed ging naar een oer-Britse anglicaanse basisschool, St Mary Magdalene. Die eerste jaren was hij het enige moslimjongetje, wat hem interessant maakte voor zijn klasgenootjes. Later ging hij naar de middelbare school Quintin Kynaston in de chique Londense wijk St John’s Wood. Daar waren wel nogal wat kinderen met een moslimachtergrond, maar niets wijst erop dat hij in die tijd onder invloed van salafisten kwam of begon te radicaliseren. Als oudere tiener werd hij een fan van rapmuziek en experimenteerde hij met alcohol en drugs. Hij was gek op dansen, cannabis en wodka. Een heel gewone westerse kerel, dus (lacht).»

HUMO Klopt er dan niets van de verhalen dat hij als jongen van 14 zwaar gepest werd op school?

Verkaik «De directrice van zijn school spreekt dat tegen. Volgens haar werd hij heel even gepest, maar werd er meteen ingegrepen. Hij leidde het doorsneeleven van een jongen op een multiculturele school in een betere buurt van Londen. Er was wel een groot verschil tussen de maatschappij waarin hij opgroeide en de samenleving waar zijn ouders vandaan kwamen. Zij vertelden hem over hun leven in Koeweit, en dat Arabische verleden fascineerde hem.»

HUMO Waren er in die tijd tekenen dat Emwazi een psychopaat was?

Verkaik «Nee. Er is wel het wijdverspreide verhaal dat hij als fervente voetballer met zijn hoofd tegen een doelpaal terechtkwam en zo ernstige hersenschade opliep, waardoor zijn persoonlijkheid veranderde. Maar zijn broer weet daar helemaal niets van.»

HUMO Een lerares van Emwazi’s middelbare school vertelde aan de BBC dat hij therapie heeft moeten volgen voor zijn woedeaanvallen.

Verkaik «Ik heb geen documenten of rapporten over geestelijke problemen of therapieën teruggevonden, wat niet wil zeggen dat die er nooit geweest zijn. Wat ik wel zeker weet, is dat hij een tijdlang actief was in een stadsbende. Vanuit Maida Vale trok hij er samen met een twintigtal andere gangsterrappers op uit om te gaan vechten tegen vooral Ierse stadsbendes. De favoriete bezigheid van de bende was drinkspelletjes met liters wodka. Emwazi was slim genoeg om het echt criminele pad links te laten liggen. Na het middelbaar studeerde hij informatica aan de universiteit van Westminster.»

HUMO Die universiteit had de kwalijke reputatie dat ze heel vriendelijk was voor islamisten.

Verkaik «De universiteit van Westminster heeft altijd een links imago gehad, dat was al zo in de tijd dat ik er studeerde. Toen Emwazi er in 2006 aan zijn eerste academiejaar begon, was de universiteit zonder twijfel extreem vriendelijk voor radicale moslims. Wijlen Anwar al-Awlaki, de ideoloog van Al Qaeda, heeft er nog gespeecht. In het jaar dat Emwazi er startte, werd ex-student Yassin Nassari op de luchthaven van Luton gearresteerd met in zijn bagage jihadpropaganda en gedetailleerde bouwplannen voor een Qassam 1.5-raket, het favoriete speelgoed van de Palestijnse terreurgroep Hamas. Nassari noemde zichzelf ‘de emir’ van het islamitische studentengenootschap van Westminster. Toch zijn er geen aanwijzingen dat Emwazi aan die universiteit geradicaliseerd raakte. Daar zijn in de eerste plaats de jongens van het West-Londense netwerk verantwoordelijk voor.»

HUMO Maar die leerde hij kennen tijdens zijn studentenjaren in Westminster?

Verkaik «Dat klopt. Toen Emwazi in 2009 afstudeerde, zat hij ongetwijfeld veel dieper in het extremisme dan zijn broer Omar nu nog steeds lijkt te geloven. Mohamed Sakr en Bilal al-Berjawi waren in datzelfde jaar al ‘op safari’ geweest in Kenia, en vermoedelijk een paar jaar eerder op trainingskamp in Somalië. In een hotel in Mombasa kregen ze het gezelschap van Najid Mansour. De hotelmanager vertrouwde die drie niet en waarschuwde de politie. Op de laptop van Mansour vonden ze jihadpropaganda en handleidingen voor het maken van autobommen. Er zijn sterke aanwijzingen dat Sakr en Berjawi tot over hun oren in het terrorisme zaten op het moment dat Emwazi bij hen over de vloer kwam. Een aantal jongens van het netwerk had dezelfde achtergrond als hij. Anderen hadden een crimineel verleden. Ze hadden in de gevangenis gezeten, waar ze van medegevangenen een snelcursus radicalisering kregen. Gaandeweg ruilde Emwazi zijn respect voor de wet van de mens in voor de sharia.»

HUMO In mei 2009 vertrok ook Emwazi op ‘safari’.

Verkaik «Hij was 21 en had in Regent’s Park Mosque de 23-jarige Duitse bekeerling Marcel Schrödl en de 27-jarige Ali Adorus leren kennen. Samen boekten ze een reis naar Tanzania, omdat ze zogezegd verzot waren op wilde beesten. Het plan was vermoedelijk om door te reizen naar de jihad in Somalië, maar daar zijn ze nooit geraakt, omdat ze dus werden tegengehouden door agenten van MI5. Adorus zit nu in een cel in Ethiopië omdat hij er mee heeft geprobeerd het regime te vervangen door een islamitisch bewind. Schrödl probeert op dit moment ergens in Duitsland in het reine te komen met zijn extremistische verleden. Volgens Emwazi bleven de agenten van MI5 hem na die safari stalken. Omar vertelde me dat zijn broer er erg naar uitkeek om te trouwen, om zich definitief in Koeweit te settelen en daar een gezin te stichten. Hij beschouwt de bemoeienis van MI5 met Mohammeds liefdesleven als een sleutelmoment in zijn keuze voor het jihadisme. Vlak daarvoor was Mohammed al een salafist, maar nog geen gewelddadige. Nu volgde hij een snelcursus islam, hij leerde de Koran vanbuiten, schopte het tot hafiz (eretitel voor iemand die de Koran uit het hoofd kent, red.) en kreeg aanzien onder collega-jihadisten.»

'Toen Emwazi net in Syrië was gearriveerd, keek hij dagenlang naar gruwelijke video's'

HUMO Bij de transformatie van de Londense jongen tot de bloeddorstige killer Jihadi John speelde religie een hoofdrol?

Verkaik «Ja. Het heeft geen enkele zin om dat te ontkennen. In Syrië sloot Emwazi zich aan bij Kateeba al-Kawthar, een vooral uit Britten bestaande jihadistische verzetsgroep tegen Assad. Een jaar later ging die groep op in het grotere Katab al-Muhajirin (KAM), geleid door de professionele jihadist Omar al-Shishani, de krijgsnaam van de Georgisch-Tsjetsjeense killer Tarkhan Batirashvili. Shishani vocht in diverse oorlogen en schopte het tot commandant bij IS. Hij stond bij zijn strijdmakkers ook bekend als Aboe Omar de Tsjetsjeen. In maart van dit jaar kwam hij om bij een luchtaanval op Raqqa. Hij was een wrede slachter die Emwazi het klappen van de zweep leerde.»


Oefenen met video’s

HUMO Mohammed Emwazi zou toen ook ‘onze’ Jejoen Bontinck bewaakt hebben?

Verkaik «Het hoofdkwartier van Shishani was in een villa in de buurt van Aleppo. KAM controleerde een groot gebied in het noorden van Syrië. Niet ver van dat hoofdkwartier was een gevangenis waarin Jejoen Bontinck tijdelijk opgesloten zat. Bontinck beweert dat ze hem hadden opgesloten omdat hij zich verzet had tegen een fusie van KAM met wat toen nog ISIS heette. Hij zegt ook dat hij er met James Foley en een andere journalist zat. Ze zouden gefolterd zijn door vier cipiers die ze omwille van hun Britse accent The Beatles noemden. Mohammed Emwazi was John Lennon, vandaar zijn bijnaam Jihadi John. Maar hij was niet de leider, dat was George Harrison, alias Jihadi George. Zijn echte identiteit is niet bekend. Jihadi Paul zou Aine Davis (31) zijn, die nu gevangenzit in Turkije, en Jihadi Ringo zou de Alexanda Kotey (32) zijn, van wie niemand weet waar hij nu is. The Beatles bekwaamden zich in waterboarding, het toedienen van elektrische schokken en het dagenlang rechtop laten staan van gevangenen. Ze haalden hun inspiratie uit Guantánamo en Abu Ghraib. De slachtoffers die Emwazi onthoofdde, droegen allemaal oranje overalls die geïmporteerd leken uit Guantánamo. De propagandajongens van IS slaan zo doordacht terug met symbolen die we zelf gecreëerd hebben. Toen Emwazi net in Syrië gearriveerd was, keek hij dagenlang naar gruwelijke video’s van door geallieerde bombardementen omgekomen moslimfamilies en later naar onthoofdingsvideo’s. Zo bereidde hij zich voor op het echte werk.»

HUMO Ik heb naar een onthoofdingsvideo van Jihadi John gekeken. Ik werd daar niet krijgshaftig van, maar kotsmisselijk.

Verkaik «Ik heb ze allemaal bekeken en ik kan geen onthoofdingsvideo meer zien. Ik wil er ook niet meer naar kijken. Als je, net zoals Mohammed Emwazi, eindeloos veel van die filmpjes voor de kiezen krijgt, kan het niet anders dan je psyche beïnvloeden.»

HUMO Er is toch een groot verschil tussen gruwel zien en zelf begaan?

Verkaik «Emwazi ontpopte zich in Syrië in sneltreinvaart tot een roekeloze killer. Onder Shishani viel hij tegenstanders aan zonder dat hij zich zorgen leek te maken over zijn eigen vege lijf. Er zijn getuigenverslagen van mensen die Emwazi in 2013 op het slagveld in actie zagen. Hij nam enorme risico’s en gedroeg zich alsof hij onoverwinnelijk was.»

HUMO Omdat hij verlangde naar het martelaarschap?

Verkaik «Hij leek alleszins niet bang voor de dood.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234