null Beeld

Rudi Vranckx over 'Kleine helden': 'Ik kijk graag naar maffiafilms, maar de werkelijkheid is steeds vaker fascinerender dan de fictie'

Wie zich al geëngageerd voelt door de jaarlijkse aankoop van een Rode Kruis-sticker of door een – we kennen u – fiscaal aftrekbare gift aan een welbepaald goed doel, zal met het schaamrood op de wangen naar Rudi Vranckx’ nieuwe reeks ‘Kleine helden’ kijken.

Katrien Depecker

'Helden zijn in werkelijkheid niet zo eenduidig als in westerns, waar de goede cowboy een witte hoed draagt, en de slechte een zwarte'

Rudi Vranckx «Als ik terugdenk aan wie er doorheen m’n carrière een diepe indruk op mij heeft nagelaten, dan zijn dat niet de grote, belangrijke politici die ik doorgaans voor reportages of documentaires interview – in wezen zijn dat geen interessante mensen. De mensen die ik blijf meedragen, zijn degenen die zelf midden in een conflictsituatie leven, en toch proberen er iets beters van te maken. Voor ‘Bonjour Congo’ heb ik destijds bijvoorbeeld dokter Denis Mukwege ontmoet, die verkrachte vrouwen weer ‘oplapt’. Een halve dag met zo iemand optrekken, en je kunt alleen maar denken: ‘Wauw.’ Ik ben enorm gefascineerd door de kracht die van zulke mensen uitgaat: in mijn ogen zijn dat de ware helden. Rond hen draait de reeks.

»Per aflevering komen er drie mensen aan bod die persoonlijk beïnvloed werden door een conflict in hun streek – de maffia in Italië of de mensenhandel in Roemenië, bijvoorbeeld – en dat probleem op een verschillende manier aanpakken. De kijker wordt, net als ik, door die kleine helden meegesleept in hun verzet, waardoor de problematiek hopelijk minder een ver-van-mijn-bedshow wordt.»

HUMO Voor de eerste aflevering ben je naar Mexico afgereisd, waar drugsbendes vrij spel hebben omdat ze samenwerken met lokale politici.

Vranckx «De eerste kleine held die we daar gevolgd hebben is Semeí, een boerenzoon uit Ostula. De drugsbendes legden er beslag op de velden: wie zich niet liet afpersen, werd vermoord – Semeí heeft zelf zo enkele familieleden verloren. Hij heeft een gewapende burgerwacht opgericht van om en bij de duizend man, die er uiteindelijk in geslaagd is het drugskartel Caballeros Templarios te verdrijven. Dat toont aan dat de macht van bovenaf verzwakt wanneer de bevolking zich geen angst meer laat inboezemen maar, met het risico hun eigen leven te verliezen, in het verzet gaat.

»Nu, helden zijn in werkelijkheid niet zo eenduidig als in westerns, waar de goede cowboy een witte hoed draagt, en de slechte een zwarte hoed. Semeí is het soort held waar een duister kantje aan zit: hij leidt een gewápende militie. Ik kan me voorstellen dat het er vaak hard tegen onzacht aan toegaat. Maar: in vieze omstandigheden moet je je handen durven vuil te maken.»

HUMO Wanneer je bij de in beslag genomen villa van een drugsbaron staat, zeg je: ‘De realiteit overtreft de fictie.’

Vranckx «Die villa had evengoed in Hollywood kunnen staan. Die gedachte flitst trouwens regelmatig door mijn hoofd, eender waar ik kom. Ik kijk graag naar maffiafilms en series als ‘Narcos’, maar de laatste jaren heb ik steeds vaker het gevoel dat de werkelijkheid fascinerender is dan fictie. De complotten in de internationale politiek, de terreur van en de spionage rond IS: ik zou bijna zelf ‘Homeland’ kunnen maken (lacht). Onwaarschijnlijk.»

HUMO In Córdoba help je Norma met het uitdelen van voedselpakketten aan vluchtelingen die met de goederentrein ‘la bestia’ – het beest – de VS hopen te bereiken. Voedsel geven aan illegalen is er strafbaar, en Norma snapt niet waarom: ‘We raken gewend aan dingen die niet mogen gebeuren.’ Een griezelige parallel met ons land.

Vranckx «De opnames dateren van januari vorig jaar: toen was Calais nog niet in het nieuws. Maar inderdaad: daar kunnen we iets van leren, hè. Toen ik hoorde dat Carl Decaluwé (gouverneur van West-Vlaanderen, red.) onlangs opriep geen voedsel meer uit te delen aan vluchtelingen die via onze kust in Groot-Brittannië proberen te raken, dacht ik ook: ‘Tiens, dat is nu exact wat Norma wél doet.’ Het is ironisch dat ik ga zoeken naar mensen die op basis van bepaalde waarden situaties aanpakken of proberen te bestrijden, terwijl Europa as such – mijn eigen achtertuin! – niet altijd volgens zijn eigen waarden leeft, en zijn morele gezag inzake de vluchtelingencrisis aan het verliezen is. Islamofobie komt tegenover extremisme te staan: dat stemt me somber. Mensen worden altijd boos als je met de jaren 30 gaat vergelijken, maar ze vergeten dat de geschiedenis zich niet herhaalt, maar menselijk gedrag in moeilijke omstandigheden wél. En dat zijn elementen waar ik alert voor ben, want dat zie je nu gebeuren: het labelen van de ander, het ontmenselijken van de ander, het taalgebruik dat we hanteren. Het dreigt te verglijden. Met ‘Kleine helden’ wil ik beklemtonen dat je ook op een positieve manier kunt reageren, en niet enkel met haat of verzuring. We hebben allemaal een gedeelde verantwoordelijkheid; je moet ze alleen durven te erkennen.»

HUMO De derde kleine Mexicaanse held is Julia, wier 27-jarige zoon in 2008 verdween toen hij op vakantie vertrok.

Vranckx «De politie – corrupt als de pest – weigert alle hulp, dus heeft ze zich op eigen houtje omgeschoold tot forensisch experte. Ze gaat op zoek naar illegale graven, in de hoop de overblijfselen van haar zoon te vinden.»

undefined

null Beeld

HUMO Toen je samen met haar aan zo’n graf stond, zei je: ‘Ik ruik het.’

Vranckx «Ik heb massagraven gezien in Rwanda en later in Congo – die kon je vanop afstand ruiken. Het is een geur die je nooit meer vergeet: ik kan ergens rondrijden en ruiken waar er een kadaver ligt.

»Ik snap Julia’s methode: ze steekt een staaf in de grond, en ruikt daarna aan de punt – ze weet dat een kadaver in ontbinding ongeveer een meter diep ligt.»

HUMO Er worden ook restanten opgegraven. Wat gaat er door je heen als je een stukje menselijk bot in handen hebt?

Vranckx «Niet veel. Dat klinkt misschien cru, maar: die mensen zijn al dood. Ik vind het leed van de nabestaanden veel erger. Toen ik naast Julia in de auto zat en ze me vertelde dat ze ‘voor altijd zou willen slapen’: dáár heb ik het moeilijk mee.»

HUMO De aflevering over Irak staat in het teken van de strijd tegen IS. Je volgt er onder meer Basma: zij helpt seksslavinnen die wisten te ontsnappen uit de handen van IS-strijders te re-integreren in de maatschappij.

Vranckx «Zelf is ze op het nippertje kunnen ontsnappen aan hetzelfde lot: toen IS bij haar buren binnenviel, is zij langs de achterkant van het huis weggevlucht. Een deel van haar familie heeft het niet overleefd.

»Ze gaat onder andere shoppen met die meisjes. Ik ken niet veel van shoppen, maar ik kan me wel inbeelden dat het een therapeutisch effect heeft: door mooie dingen te kopen, kunnen ze zichzelf als het ware een nieuwe huid aanmeten, waardoor hun zelfwaarde groeit. En die meisjes zijn gevlucht uit ruïnes, kampen of containers – als je dan plots in een grootstad terechtkomt, waan je je in Disneyland.»

HUMO Allerminst met Disneyland te verwarren: de buitenwijken van Amerikaanse grootsteden, waar je focust op kansarme jongeren en politiegeweld.

Vranckx «We zijn er onder meer gaan praten met Michael Brown Sr., wiens zoon in augustus 2014 doodgeschoten werd door een blanke politieagent. We zijn met hem de plek gaan bezoeken waar zijn zoon urenlang levenloos lag, terwijl Brown Sr. op een afstand moest blijven van de politie, die hem dan ook nog eens als uitschot behandelde. Wat voor woede moet je daardoor niet voelen? En toch weet hij die te beheersen, en zelfs om te zetten in iets positiefs: hij leert jongeren nu om te gaan met de politie, en organiseert zelfs verzoeningsgesprekken met agenten.»

HUMO Naar aloude gewoonte werden jij en je ploeg ook weer achtervolgd tijdens de opnames: dit keer in Myanmar, drie dagen lang, nadat jullie een betoging hadden bijgewoond tegen de uitbreiding van een Chinese kopermijn.

Vranckx «We volgden er twee boerenmeisjes die – met hoop en al vijftig anderen – protesteerden tegen het verlies van hun grond. En toch was er overdreven veel militair vertoon tijdens die demonstratie. Sindsdien werden we niet meer met rust gelaten, waardoor je wist: dit raakt een rauwe zenuw. In zulke situaties vraag ik me altijd af: ‘Vrezen ze misschien dat ik nog iets veel ergers zal ontdekken?’

»We zijn naar de luchthaven vertrokken met vier kopieën van ons beeldmateriaal, want we wisten dat alles mogelijk was. Toen we er aankwamen, werden we opgewacht door militairen die foto’s van ons aan het nemen waren. Ik dacht: ofwel krijgen we een vipbehandeling, ofwel een shitbehandeling. Het is het eerste geworden: we moesten zelfs nergens aanschuiven. Zo van: ‘We zullen u helpen het land zo snel mogelijk te verlaten.’ Ik besef dat het niet makkelijk zal zijn om nog eens een visum te krijgen: ik sta er wellicht op de zwarte lijst (lacht).»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234