null Beeld

Run The Jewels, koningen van de rap: 'Motherfucker, er is zo véél om verontwaardigd over te zijn.'

Run The Jewels is hét rapduo van nu. Rasentertainers met een grote muil, maar ook vurige activisten met meningen die hout snijden. In 2017 zetten ze België maar liefst drie keer op stelten. De laatste keer was in november, en toen maakten Killer Mike en El-P – exclusief – een avondje vrij voor Humo, om het voor én na hun show in de AB uitgebreid te hebben over alles wat hen wakker houdt.

Killer Mike en El-P zijn helden. Sinds ze in 2012 samen Mike’s soloplaat ‘R.A.P. Music’ in elkaar boksten, met daarop één van de beste politieke nummers aller tijden (‘Reagan’), hebben ze geen stap verkeerd gezet: de drie titelloze Run The Jewels-platen zijn stuk voor stuk schoten in de roos. Wanneer ik aankom in de AB voor het interview, ben ik dan ook zenuwachtig, zeker omdat de muziektempel speciaal voor hun komst werd omgetoverd tot een beveiligde bunker; zelfs Kurt Overbergh, de grote AB-baas, kan geen stap zetten zonder speciaal gelamineerd Run The Jewels-pasje. Maar achter het laatste checkpoint (een boomlange vent met een witte sik die zich Jay noemt en zich opwerpt als ‘morele steun’ van de heren) gaat het er allemaal gemoedelijk aan toe. Daar zitten Mike en El te wachten in een kleine backstageruimte, waar ze hun uiterste best doen om elke passant zo snel mogelijk een contact high te bezorgen – in Antwerpen noemen ze zo’n kamer een doempkot. Wanneer de ene antwoordt, haalt de andere zijn smartphone boven, maar ze missen geen woord van wat er gezegd wordt: ze lijken, net als op het podium, een radar voor elkaars gedachten te hebben. Wanneer Jay na een tijdje zijn kop binnensteekt (‘Afronden!’) kijkt El verontschuldigend: ‘Sorry, dude. Na de show kletsen we verder.’ Maar daarover later meer.

'Wil je voor verandering zorgen? Spring met alle hamsters tegelijk van het rad!'

HUMO Het is een eer om jullie te mogen spreken.

Killer Mike (trekt van zijn stickie) «Jij mag dan wel vereerd zijn, maar ik weet niet of wij wel zo eervol zijn (lacht).»

El-P «Ik weet dat we het zullen hebben over de grote gebeurtenissen van dit jaar, maar hou er rekening mee dat wij geen nieuwsorganisatie zijn. Wij zijn, zoals je ziet, gewoon twee kerels die high worden op hun kamer (lacht).»

HUMO Dan zullen we beginnen met iets gemakkelijks: hoe gaat het? Hebben jullie een gelukkig jaar achter de rug?

El-P «Yeah, man. We hebben elkaar, onze job, fantastische echtgenotes en goeie vrienden. Wij hebben niks te klagen.»

Mike «De start van 2017 was wel een beetje eng. Al die bullshit aan het einde van vorig jaar, met de verkiezingen en de opmars van extreemrechts: ik voelde toen een zekere donkerte in de lucht hangen. Maar net daarom deed het zo’n deugd om dit jaar uitgebreid te kunnen touren. We hebben namelijk alleen maar vriendschap gezien, samenhorigheid en goeie wil. Ik meen het: mijn ervaringen in 2017 hebben mijn geloof in de mensheid hersteld.»

El-P «Wij zijn gevoelige little motherfuckers, hoor (lachje).

»Kijk, ik weet ook wel dat wij in een bubbel leven. Wij zien de mensen op hun avondje uit, wanneer ze het – hopelijk – helemaal naar hun zin hebben. Niet in de asgrauwe realiteit, wanneer ze om zes uur ’s ochtends op hun fucking bus staan te wachten.»

Mike «Het is een vertekend perspectief, ja, maar toch doet het me deugd.»

El-P «We hebben ook onze tegenslagen gehad. We hebben mensen verloren (zo is Mike’s moeder overleden in de week dat Run The Jewels op Glastonbury stond, red.) en ons leven is soms wel héél druk. Ik ben nu bijvoorbeeld fucking doodop. Maar dat weegt allemaal niet op tegen de overweldigende dankbaarheid die ik voel.»

HUMO We kunnen er niet omheen, dus laten we het er maar meteen over hebben: Donald Trump. Was zijn eerste jaar als president zo erg als jullie gedacht hadden, of erger?

El-P (diepe zucht) «Het wordt elke dag erger. En het ergst van al is dat een enorm deel van het kiezerspubliek zo makkelijk om de tuin is geleid. Ik bedoel, de kerel is niet bepaald een groot redenaar of een briljant beleidsmaker, hè? We hebben nu een probleem met de president, maar daarvóór hadden we al een probleem met desinformatie – fake news, zoals hij het zelf graag noemt.»

Mike «Sommige delen van het land hebben maar één nieuwskanaal: als dat nieuwskanaal voortdurend liegt, dan is dat a big fucking issue. Zelfs als Trump door impeachment wordt afgezet, of als hij zelf opstapt om terug wat meer te kunnen gaan golfen, of als zijn ambtstermijn afloopt binnen drie of zeven jaar: dan nóg zitten we daarmee. Dát is eng.»

El-P «Je weet bijna niet meer waarvoor je stemt, omdat er zoveel valse informatie verspreid wordt: hackers en bots hebben een enorme invloed op de politiek. De toestand in Catalonië zou daar ook erg door beïnvloed zijn. Trump was heus niet één toevallige vergissing: hij is de etterende zweer die duidt op een dieperliggende ziekte.»

HUMO Er was gelukkig ook goed nieuws op te tekenen. Zegt de datum 17 juli je iets?

El-P «Niet meteen.»

Mike (grijnst) «Komaan, El, da’s míjn dag! 17 juli is in Atlanta, mijn thuisstad, officieel uitgeroepen tot Killer Mike Day. (Glundert) Respect krijgen van je eigen gemeenschap, dat is het mooiste wat er is. Maar het allermooiste compliment kreeg ik van mijn vader. Hij is mijn held: een gewone werkmens die op zijn tiende zijn eigen vader verloor, maar vanuit een kansloze situatie toch iets van zijn leven heeft gemaakt. Het betekende dus enorm veel toen hij op 17 juli voor me kwam staan: ‘Ik wist altijd al dat je talent had en dat je iets zou bereiken – en dan doel ik níét op je muziek. Ik heb je altijd in de eerste plaats als een leidersfiguur gezien, iemand die méér is dan een entertainer. En ik ben trots dat je dat beeld helemaal hebt waargemaakt.’ (Stil) Ja, dat zou weleens het fierste moment uit mijn leven kunnen zijn.

null Beeld

'Killer Mike (rechts): '2017 heeft mijn vertrouwen in de mens hersteld. Wij hebben dit jaar alleen maar samenhorigheid en goeie wil gezien''

»Verder was iedereen er. Mijn vrienden uit de wijk. Ze hadden borden bij met de grafrede van mijn pas overleden moeder, zodat zij er ook bij kon zijn. Mijn zus, mijn vrouw, mijn kinderen, zelfs El was er (lacht). Het was overweldigend. Ik probeer ook veel terug te geven aan de gemeenschap. Dat is mijn plicht: een positieve impact hebben op de stad waar ik woon.»

HUMO Voor Atlanta ben jij het, maar wie is verder de man of vrouw van het jaar?

Mike «Makkelijke keuze: mijnheer Bernie Sanders. Nadat hij de voorverkiezingen verloren had… nee, nadat die van hem gestólen waren, is hij altijd blijven werken. Zijn hele carrière lang heeft hij gepleit voor de gewone mens, voor de onderdrukten, voor de verschoppelingen. Híj is, in tegenstelling tot wij twee, een eervol man (lacht). Een positieve geest ook. Hij koestert geen spatje wrok. Onlangs zag ik ’m nog in Atlanta, waar we uitgebreid gepraat hebben, en in de zomer heeft hij er zelfs voor gezorgd dat Jeremy Corbyn van de Britse Labour-partij – óók zo’n knappe politicus met een erg positieve instelling – ons kwam introduceren op Glastonbury. Bernie is een voorbeeld voor me, iemand die me inspireert om volwassener en verantwoordelijker in het leven te staan.»

HUMO De verkiezing is gestolen van Bernie, zeg je. Dat weet je zeker?

Mike «Dat wist ik al toen we nog volop met de campagne bezig waren.»

El-P «De Democraten zaten in een diepe financiële put en het team van Hillary Clinton heeft de partij er weer uitgetrokken. Met als voorwaarde, natuurlijk, dat Hillary de Democratische presidentskandidate zou worden – koste wat het kost. Zo is de hooggeplaatste Democrate Donna Brazile betrapt toen ze, voor de debatten met Sanders, vragen doorspeelde aan Hillary. Dat heeft ze nadien ook zelf toegegeven.»

Mike «Als Sanders de Democratische presidentskandidaat was geweest, dan had hij gewonnen met de vingers in de neus, daar ben ik honderd procent zeker van.»

El-P «Mij gaat het niet eens om Hillary, maar wel om het corrupte systeem. We moeten de Democratische partij opkuisen en teruggeven aan het werkvolk, dat op dit moment gewoon niet vertegenwoordigd is in de politiek.»

HUMO Beschouwen jullie jezelf nog als working class?

Mike «Ja, want enkele jaren geleden waren we nog straatarm.»

El-P «’t Is te zeggen: we voelen ons nog altijd working class, maar intussen zijn we wel middenklasse geworden. Géén upper class, nee. Wij zijn namelijk meer dan bereid om belastingen te betalen, en als je écht rijk bent, voel je die behoefte kennelijk niet meer (lacht).»

HUMO Nu verwijs je naar het uitlekken van de Paradise Papers, die onthulden dat de rijksten der aarde – Madonna, Nicole Kidman en Justin Timberlake, maar ook Bono en de Britse Queen – aan belastingontwijking doen.

El-P (maakt wegwerpgebaar) «Echte rijke stinkerds hebben nog nooit in de geschiedenis van de mensheid belastingen betaald. Alleen de middenklasse en de arbeidersklasse moeten dokken. En omdat de wereld al altijd zo in elkaar heeft gezeten, zijn de mensen niet eens verontwaardigd – laat staan verrast – door die Paradise Papers. Motherfucker, er is ook zo véél om verontwaardigd over te zijn: de Paradise Papers staan helemaal onderaan op die lijst. Alsof je net bent neergeschoten en ligt dood te bloeden op straat, terwijl er iemand komt zeggen: ‘Kerel, je veters zijn los.’ (lacht)»


Poten thuis

Op dat moment komt Jay me buitenjagen en neem ik plaats in de zaal voor het feestje dat El en Mike er zullen opstarten. Nieuw sinds het concert in april: twee opblaasbare Run The Jewels-handen hangen boven het podium (‘we hebben daar belachelijk veel aan uitgegeven: hoe méér we op Spinal Tap gaan lijken, hoe beter’). Maar er is ook tijd voor gerechtigheid: kerels in het publiek die hun poten niet kunnen thuishouden, krijgen naar aloude gewoonte het aanbod van een punch in the face, en rokers worden meermaals aangemaand hun pretsigaretten te doven. Intussen sijpelen de thema’s uit onze gesprekken door in de muziek. In ‘2100’ bijvoorbeeld: ‘How long before the hate we hold leads us to another holocaust?’ In ‘Talk to Me’ komen El en Mike nog even terug op Trump: ‘Went to war with the Devil and Satan / He wore a bad toupee and a spray tan.’

'Hoe minder macht, hoe liever. Mensen die zich iets te goed voelen met hun krent op een troon, maken me achterdochtig'

Terug boven zitten de twee te puffen en te hijgen – het zweet parelt op hun voorhoofd terwijl ze van hun flesjes water drinken, de joints blijven even achterwege – maar ook beaat te glimlachen: ‘Ik vond het een goeie show, man. Het publiek was feeling it.’ Bij mijn eerste vraag is hun motor alweer volop aangezwengeld.

HUMO Onlangs spoelden het Harvey Weinstein-schandaal en de #MeToo-beweging over Hollywood. Merken jullie daar iets van in de muziekindustrie? De hiphopwereld heeft op het vlak van seksisme óók een kwalijke reputatie.

El-P «Tja, kun jij een omgeving bedenken waar géén seksisme heerst? Net als racisme kan dat alleen opbloeien als er een systematisch, geïnstitutionaliseerd draagvlak voor bestaat. Kijk naar de zakenwereld, naar de fucking Kerk! Het idee dat vrouwen minderwaardig zijn, zit er al eeuwenlang ingebakken, en daar zijn wij altijd veel te weinig tegenin gegaan. Mannen met macht leren van de mannen met macht die vóór hen kwamen hoe ze die macht moeten misbruiken. En het wordt stilletjes geaccepteerd door een omgeving die een oogje toeknijpt.»

Mike (tokkelt op zijn smartphone) «Ik zie hier net een verhaal voorbij komen: in 1945 klaagde de Ierse filmster Maureen O’Hara (van ‘The Quiet Man’ en ‘Miracle on 34th Street’, red.) al over seksueel misbruik. Ze zei dat enkele producers haar ‘a cold potato without sex appeal’ noemden– een koude, onaantrekkelijke aardappel – omdat ze niet met hen naar bed wilde. Zo gaat het al decennia… En het draait altijd om geld. Hollywood is een kaartenhuisje van miljarden dollars. De grote bonzen laten niet toe dat één of ander jong meisje dat zomaar omver komt blazen.»

El-P «Ik heb wel net in één of ander economisch tijdschrift gelezen dat Hollywood veel geld misloopt vanwege de seksschandalen. De bobo’s beginnen het dus te voelen in hun zakken en dat is goed nieuws, want alleen dán zullen ze een vinger uitsteken. Ik voel ook wel dat mensen zich beginnen te verzetten. Er begint eindelijk iets te borrelen.»

Mike «De grote vraag is: binden we Harvey Weinstein aan de schandpaal – gebruiken we hem als een zondebok die we ritueel afslachten – of gaan we op zoek naar een oplossing die het probleem bij de wortels aanpakt?»

El-P «Weet je wat écht helpt? Er iets van zeggen als je op stap bent met een vriend die zich respectloos gedraagt tegenover vrouwen. Een klimaat creëren waarin zulk gedrag niet oogluikend geaccepteerd wordt, maar waarin je op zo’n dingen wordt afgerekend.»

HUMO Heb je zelf ervaring met seksisme?

El-P «Ik ben opgevoed door een vrouw die within an inch of her life werd gemept door de lul die kortstondig mijn stiefvader is geweest. Ik heb naaste vrouwelijke familieleden genadeloze afranselingen en andere verschrikkelijke shit weten doorstaan. Mijn moeder ging daar heel sterk mee om; ik heb haar daar altijd enorm voor gerespecteerd. Op een dag werd ik wakker en ik zag dat ze tot pulp was geslagen. Maar tegen het einde van die dag zag ons leven er anders uit, want toen die motherfucker terug naar ons appartement kwam, werkte zijn sleutel niet meer.»

Mike (knikt goedkeurend) «That’s right.»

HUMO Een vraag die een paar keer naar boven is gekomen in de debatten: mag je nu nog met een gerust geweten naar oude afleveringen van ‘House of Cards’ of de films van Roman Polanski kijken?

Mike «Ik moet nu denken aan Bill Cosby. Ik ben opgegroeid met ‘The Cosby Show’, en de Huxtables (het gezin waarover de sitcom gaat, red.) waren belangrijke rolmodellen voor me. Voor alle zwarte gezinnen, eigenlijk. De boodschap was: kijk, zwarte medemensen, een stabiel gezin met goede waarden en een respectvolle opvoeding, het kán! Daarom vind ik het nog altijd een belangrijke tv-serie. Maar de persoon Bill Cosby? Wrong, wrong, wrong. Nul respect heb ik voor ’m. En toch kijk ik nog altijd naar ‘The Cosby Show’ met mijn vrouw en kinderen, want zijn personage Cliff Huxtable is wél een voorbeeld. Dat kan ik volledig loskoppelen van de man.»

El-P «Ik niet. Als ik van iemand wéét dat het een piece of shit is, dan kan ik niet meer naar z’n muziek luisteren. Fuck that. Dat heeft niks meer met kunst te maken – zelfs niet met ideologie – ’t is gewoon hoe ik in elkaar zit: ik knap er fysiek op af.»

HUMO Het draait altijd om machtsverhoudingen die scheef zitten. Zijn jullie, als ambitieuze muzieksterren, ook niet een tikje machtsbelust?

Mike «Ik wil mijn verantwoordelijkheid opnemen om mijn gemeenschap te helpen, maar dat heeft echt niks met macht te maken.»

El-P «Ik ben er zelfs bang van. Hoe minder macht, hoe liever. Ik heb een platenlabel opgestart en zelfs dáár voel ik me ongemakkelijk bij! Ik ben altijd achterdochtig tegenover mensen die zich iets te goed voelen met hun krent op een troon. Daarom vind ik politici vaak zulke maniakken (lacht). Ikzelf wil gewoon gelukkig zijn. Ik wil dat mijn naasten gelukkig zijn. Shit, ik wil dat iederéén gelukkig is.»

HUMO Een gevoelige little motherfucker.

El-P «Exact (lacht). Maar goed: als normale mens probeer je toch sowieso voortdurend om een betere versie van jezelf te worden? Ik doe aan introspectie, en als ik iets tegenkom dat me niet aanstaat, dan probeer ik er iets aan te doen. Als ik nu in de spiegel kijk, denk ik niet: ‘Je bent er, kerel. Goed gedaan, perfect plaatje!’ Maar wel: oké, je doet het niet kwaad, je probéért.

»De belangrijkste vraag die je je kunt stellen, is: wie wil je zijn als mens? Over instituten en overheden heb je weinig controle, maar je hebt wél controle over hoe je zelf door het leven manoeuvreert.»

Mike «El en ik, wij worden nog elke dag betere mensen door met elkaar te praten, door onze vriendschap. Door elkaar te zéggen wanneer we ons aanstellen.»

HUMO Is jullie vriendschap nog gegroeid dit jaar?

Mike «Ja. Vroeger was El een maat, nu is hij een broer.»

El-P (glimlacht) «My brother from another mother.»

HUMO Kunnen jullie bij wijze van afsluiter misschien nog één herinnering van 2017 delen die je vrolijk stemt?

Mike «Mijn vrouw nam me mee naar het Oakland Museum in Californië, waar op dat moment een Black Panther-tentoonstelling liep. Ik ging eigenlijk alleen maar mee voor haar: zij is wat jonger dan ik en de Black Panthers kende ze vooral uit films. Maar het bleek ook voor mezelf heel leerrijk: ik was vergeten hoezeer de Black Panther-beweging een beweging van het vólk was. Het was niet black power, maar wel power to the people! En het is díé spirit, díé filosofie die ik dit jaar terug ben beginnen te voelen. Er roert zich iets in de progressieve onderbuik van de maatschappij, en dat bevalt me zeer.»

HUMO Wat wens je de mensheid toe voor 2018?

Mike «Upset the system! Ik wens dat alle jonge soldaten hun wapens neerleggen, wegwandelen van het slagveld en thuis tegen de politici zeggen: ‘Ga het zelf uitvechten.’ Zo kunnen die jongens echtgenoten worden voor hun vrouwen, en vaders voor hun kinderen. Het zal wel niet gebeuren in mijn levensloop, maar ik zou het graag zien. Of nog, dat élke arbeider ter wereld opeens beslist om maar vier uur per dag te werken, zonder winst. Ik maak jouw auto, jij bakt voor mij een brood: dat systeem. Help elkaar, denk niet alleen aan je eigen hachje. Dát is volgens mij wat ze bedoelen wanneer ze zeggen: kill your masters. Het betekent niet: ga uit moorden! Wel: beslis met alle hamsters tegelijk om van het rad te springen.»

HUMO Mooie gedachte. Is ze ook realistisch?

Mike «Vierenvijftig jaar geleden mocht ik als zwarte, in mijn eigen thuisland, niet door dezelfde deur als jij. En zie mij hier nu zitten. Dus ja, wij hebben het potentieel om de wereld te veranderen. Wanneer gaan we beginnen?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234