null Beeld

Ryszard Kapuscinski - Reizen met Herodotos

In de jaren tachtig van de vorige eeuw hamsterde Ryszard Kapuściński literaire prijzen met reisverslagen over Ethiopië, Iran en de laatste dagen van de Sovjet-Unie. In het wereldwijd vertaalde 'Reizen met Herodotos' (De Arbeiderspers) doet de Poolse reporter een aantal van die verhalen nog eens over, doorspekt met bewonderende commentaren op zijn voorbeeld en held, de voorchristelijke oerchroniqueur Herodotos. Net als zijn illustere voorganger is Kapuściński doordrongen van een merkwaardige passie, een levenshonger die van nieuwsgierigheid naar eenzaamheid leidt: de empathie van verslaggevers, zo schrijft hij scherpzinnig en ontnuchterend, is 'eerlijk maar oppervlakkig'. Dit soort mensen, 'zeer nuttig voor anderen', is in feite ongelukkig 'want, eerlijk gezegd, erg eenzaam'.

Dat neemt niet weg dat de (korte) hoofdstukjes in dit bijzonder veelzijdige boek zelfs de ergste couch potato tot de aanvraag van een paspoort kunnen aanzetten. Of het nu over het plakkerige, ellendige en metafysische India gaat of over Afrikaanse chauffeurs die alleen de woorden 'problem' en 'no problem' kennen, bij Kapuściński overheerst maar één drang: hij wil grenzen overschrijden. In de jaren vijftig, tijdens de dooi na de dood van Stalin, is hij allang tevreden dat hij voor een korte reis het land uit mag. Later maakt hij kennis met de maoïstische propaganda in China, aartsgevaarlijke dronken gendarmes in Congo, een staatsgreep tegen Ahmed Ben Bella in Algerije, hasjiesjsigaretten in Soedan. Bovenal blijft hij ook grenzen in de tijd overschrijden, wanneer hij Herodotos' sobere maar wrede verhalen navertelt over moordende Perzische koningen, kannibalistische Indiërs en goden die zelf naar de kapel komen.

Kapuściński's lievelingsboek, Herodotos 'Historiën', dateert uit de vijfde eeuw voor onze jaartelling en bundelt multiculturele anekdotes en historische feiten, maar is vaak oeverloos en al te opsommend om de aandacht te kunnen vasthouden. Kapuściński maakt een strenge selectie van citaten en legendes, steeds met het oog op de diepere kwesties die de Herodotos én hemzelf bezighouden: het ontmaskeren van de hoogmoed, de macht van het noodlot, de onbetrouwbaarheid van bronnen en geheugens. Hij vergelijkt zijn eigen ervaringen met die van zijn gids en toeverlaat, en ziet dat het veeleer tragisch dan goed is. Onderwijl is er zelfkritiek op de media, die niet naar de diepte durven te gaan: 'Zodra de slachtoffers van een moord zijn begraven, de wrakken van opgebrande auto's opgeruimd en het kapotte glas opgeveegd, pakken we alweer onze tassen in en trekken verder, naar waar op dat moment auto's in brand staan, vitrineglas kapotgeslagen wordt en graven voor overledenen worden gegraven.' Kapuściński hoort, ziet, leest en schrijft neer. In zijn geval - met zijn flair, precisie en empathie - is dat genoeg.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234