null Beeld

Sally Rooney - Gesprekken met vrienden

De Ierse Sally Rooney opent haar debuutroman ‘Gesprekken met vrienden’ (Ambo|Anthos) met een citaat van Frank O’Hara: ‘In times of crisis, we must all decide again and again whom we love.’ In de driehonderd pagina’s daarna schetst ze zo’n hortend beslissingsproces, aldoor met onderhoudende argumenten en dito blowjobs.

De vertelster/moderator van ‘Gesprekken met vrienden’ is Frances: 21, biseksueel, ingeschreven aan het Trinity College in Dublin. Bij aanvang van de roman geen Frances zonder vriendin Bobbi. De aard van hun entente is voor alle partijen helder: Bobbi is zelfverzekerd, mooi en luid, in haar schaduw is Frances bedachtzamer en kritischer voor zichzelf. Die duidelijkheid maakt de vriendschap hecht, maar de harmonie is iel, de veiligheid illusoir.

Frances en Bobbi zijn performende dichters, en na een poëzieavond worden ze uitgenodigd bij fotografe en essayiste Melissa in Monkstown, een wijk voor gefortuneerden in Zuid-Dublin. Het wordt hun toegangspoort naar een volwassener wereld, en naar volwassener problemen. Wanneer Frances een affaire begint met Nick, de echtgenoot van Melissa, komen de eerste scheuren in de ‘Bobbi en ik’-unit.

Op ooghoogte is ‘Gesprekken met vrienden’ een coming-of-ageverhaal: een jonge vrouw, mee gevormd door het gedrag en de afwezigheid van haar alcoholzuchtige vader, leert struikelend en tastend haar plaats in de wereld kennen. Maar onder dat deksel kan Rooney veel meer kwijt: een genuanceerde verkenning van hoe kwetsbaar de mens is, updates van stoffige begrippen als feminisme, seks, kapitalisme en individualiteit, en een verzameling van de geestigste neuroten.

In de romantitel zet Rooney haar sterkste troef meteen in de vitrine: de gesprekken in ‘Gesprekken met vrienden’ zijn spits, waarachtig en bij momenten hilarisch, het tempo van de dialogen is hors catégorie. Voormalig debatkampioene Rooney (‘Nummer één in Europa!’) beleefde er tijdens het schrijven het meeste plezier aan: ‘Het is als een tennismatch. Opslaan en dan – ping, ping – het balletje hoog houden.’ Het gekissebis tussen Frances en Bobbi, het nachtelijke chatten met Nick, de post-coïtusconversaties: ping, ping, píng!

null Beeld

Rooney schreef ‘Gesprekken met vrienden’ in grofweg drie maanden tijd, en die vaart trilt door tot in de leeservaring. Haar schrijfstijl is uitgekiend en bij momenten briljant, maar heeft tegelijk iets achteloos. Ze heeft geen patserige ‘Kijk, mama, zonder handen!’-stijlacrobatiek – eigen aan veel debutanten – nodig om indruk te maken. Omdat Rooney geen aanhalingstekens gebruikt, schemert de scheidingslijn tussen dialoog, actie en beschrijving. Daardoor kan de lezer zich efficiënter in het hoofd van Frances wagen. Goed, want een groot deel van de kracht van ‘Gesprekken met vrienden’ ligt in de verknipte relatie die Frances met de werkelijkheid onderhoudt. Ze liegt over wat ze voelt en denkt, en creëert – in een poging zwalpend staande te blijven – een gefingeerde versie van zichzelf.

Ondertussen wordt Sally Rooney ondergebracht bij een Nieuwe Ierse Golf, een handjevol spannende, jonge literaire stemmen – Paul Murray, Lisa McInerney, Colin Barrett... – die zich afzetten tegen wat voorafging. Van grosso modo 1995 tot 2008 kende Ierland, de Keltische tijger, een zelden geziene economische bloeiperiode, en de consensus groeit stilaan dat er in al die jaren amper een Ierse roman van betekenis is uitgebracht. Welvaart maakt saai en vadsig, en zeker in de literatuur. Nu is het aan de schrijvers van de economische crisis, en Rooney trekt meteen een sprintje naar de kop van het peloton.

Ze doet dat onder meer door te bloemlezen uit de clichés van de traditionele Ierse literatuur, en die vervolgens slim naar haar hand te zetten. De alcoholverslaving van de vaderfiguur is hier geen opmaat naar in tranen en bier gedrenkt sociaal realisme. En de crisis zet ze als thema niet opzichtig in de verf: als we de afgematte, tandeloze Keltische tijger naar adem horen snakken, is dat tussen de regels.

‘Gesprekken’ zou bijgezet kunnen worden in de uitgeleurde traditie van de overspelroman, het verhaal van de Andere Vrouw, maar bevat geen enkele van de bijhorende platitudes. Eén Ier schreef: ‘Onze literatuur werd jarenlang gedomineerd door nostalgie en seksuele frustraties.’ Twee gevoelens die de personages van Rooney vreemd zijn: over seks noch verleden worden veel hoogdravende, beperkende illusies gekoesterd. Frances: ‘We kunnen wel naar bed als je wilt, maar je moet beseffen dat ik het alleen ironisch doe.’

De hyperbole complimenten die Rooney in de nek krijgt (‘De Salinger van de Snapchat-generatie!’, ‘Een Elena Ferrante die we niet in vertaling moeten lezen!’) zijn vals, de vergelijkingen krom. Nu we er eindelijk weer een schrijfster bij hebben met een eigen Stem, is het bovendien van de pot gerukt om die meteen met andere stemmen te vergelijken.

Vrij van ironie, en bovendien uitstekend gezelschap in bed: ‘Gesprekken met vrienden’ is één van de helderste debuten van het jaar. Frederick Vandromme

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234