Salomon Kroonenberg - Spiegelzee

Natuurlijk is het een Nederlander die een geschiedenis van de zeespiegel heeft geschreven: een kwart van het land ligt onder zeeniveau, een nog groter deel wordt bedreigd door overstromingen van rivieren als de Maas en de Waal. Dijken houden de Noordzee buiten. Sluizen en dammen regelen de waterstand. Rivieren zijn beteugeld, opdat ze niet buiten hun oevers treden. De Nederlanders hebben hun drassige moerasland – door de Romeinen nog beschouwd als een uitzichtloze zomp – met kennis en kracht ontgonnen.

Zo’n boek over de zeespiegel zou zich prima lenen voor angstwekkende toekomstverkenningen. Want wordt er niet voorspeld dat de zeespiegel in de Lage Landen aan het einde van deze eeuw 1 meter hoger zal liggen? Salomon Kroonenberg, emeritus hoogleraar geologie aan de Technische Universiteit Delft, stelt in ‘Spiegelzee’ met Hollandse nuchterheid vast dat de zeespiegel altijd in beweging is geweest. Zo’n 120.000 jaar geleden, toen het wat warmer was op aarde, stond ze 6 meter hoger dan nu. En 18.000 jaar geleden, tijdens de laatste ijstijd, stond ze 120 meter láger en was de Noordzee een poolwoestijn.

En wat deed dat met de mens? Die paste zich aan. Toen de neanderthalers op Jersey niet meer aan vuursteen konden komen om gereedschap te maken, schakelden ze over op kwarts. Toen de zeespiegel in de Adriatische Zee steeg, gingen de grotbewoners in Kroatië mosselen eten. Welnu, redeneert Kroonenberg, als onze voorouders in de prehistorie zich al konden aanpassen aan hevige en snelle schommelingen, dan moeten wij ons toch kunnen redden bij een schamele stijging van 2 decimeter per honderd jaar?

Kroonenberg beschrijft hoe hij tijdens een bezoek aan een Eskimodorp in Groenland een ijsberenvel opmerkte dat over de balustrade van een balkon hing. Typerend voor zijn vertelstijl gebruikt hij de anekdote om te beschrijven hoe de ijsbeer – dat iconische slachtoffer in het huidige klimaatdrama – best kon gedijen toen het poolklimaat 5 graden warmer was dan nu. En dat sterke beest zou een mondiale opwarming van 2 graden moeten vrezen? Je kunt zijn soort beter beschermen met een jachtverbod dan met een beperking van de CO2-uitstoot.

Op Tuvalu, een eilandengroep in de Grote Oceaan, of op de Maldiven in de Indische Oceaan, hoeven ze zich volgens Kroonenberg ook geen zorgen te maken: een atol verdrinkt niet, maar dobbert altijd op het water. Elders trekken gletsjers zich terug, waarop er, bijvoorbeeld in de Alpen en in Alaska, bomen uit het begin van onze jaartelling tevoorschijn komen: een teken dat de gletsjers tweeduizend jaar geleden kleiner waren dan nu. En trouwens, een stijgende zeespiegel kan prima samengaan met landuitbreiding. Zo ging dat ook bij de Nijl, de Niger, de Mekong en de Mississippi. Daar kon de zeespiegel stijgen, terwijl het land zeewaarts groeide dankzij de sedimentaanvoer van de grote rivieren. Vandaag wonen ongeveer een miljard mensen op aardoppervlakte dat op die manier is ontstaan.

De zeespiegel stijgt vooral vanwege de uitzetting van zeewater en het smelten van de ijskappen van Groenland en Antarctica. De relatie met broeikasgassen is volgens Kroonenberg uiterst onzeker. Toch is het verstandig, schrijft hij, om alvast een oplossing te hebben als de kustlijn zich toch ineens snel landinwaarts begeeft. Vroeger pakten we ook ons boeltje of verhoogden we onze terpen als het oprukkende water ons woongebied bedreigde. Dus bepleit hij het woonbootprincipe, want in ‘drijvende steden’ kun je meewerken met de natuur.

Kroonenberg schrijft als een begeesterde aardrijkskundeleraar, en dat werkt vaak aanstekelijk. Niet voor niets werd hij voor ‘De menselijke maat’ bekroond met de Eurekaprijs 2007 voor het beste non-fictieboek. Maar door zijn fascinatie verliest hij zich soms in uitvoerige uiteenzettingen over wie wanneer wat ontdekte en wie daar vervolgens op welke manier op voortborduurde. Het thema van het boek is dan ook omvangrijk: een geschiedenis van de mensheid alsmede een geschiedenis van de geologie. Er zijn kleinere onderwerpen behandeld in dikkere boeken. Maar dit is pure poëzie van een onverbeterlijke liefhebber.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234