Sax en liefde: Kamasi Washington wijst de weg

Wondersaxofonist Kamasi Washington is niet gemaakt voor het kleine gebaar. In 2015 debuteerde hij met ‘The Epic’, een titel die er niet om liegt. Opvolger ‘Heaven and Earth’, uit op 22 juni, moet daar niet voor onderdoen: het is opnieuw een geniaal werkstuk.

'Als je de wereld wilt veranderen, moet je vooral stoppen met anderen te vragen om ze te veranderen'

Kamasi Washington is de Rubeus Hagrid van de jazz: een imposant bebaarde boom van een vent die, zodra hij zijn mond opendoet, verraadt dat hij een klein hartje heeft. Zo luid en fel zijn sax klinkt, zo zacht en zalvend is zijn stem als hij zich tegenover mij neervlijt in een Parijse sofa.

Kamasi Washington «Gisteren heb ik voor het eerst in mijn leven de Eiffeltoren bezocht. Jongens toch! Je denkt dat je iets kent omdat je het al een miljoen keer op postkaarten en in films gezien hebt, maar in het echt is het toch nog iets anders. Dat is één van de grote voordelen van op tournee gaan. Elke dag word je wakker in een nieuwe stad, in een nieuw land, en telkens moet je je veronderstellingen bijstellen door wat er op je pad komt. Dat houdt je geest scherp en open.»

HUMO Heb je op tournee wel tijd om je in de lokale cultuur te verdiepen?

Washington «Ik probeer er tijd voor te maken. Ik heb het niet zo op vliegtuigen begrepen – na de zoveelste veiligheidscontrole ben je dat beu – maar ik hou wel van tourbussen. De hele dag uit het raampje turen en af en toe eens stoppen bij een mooie plek: ik kan daar intens van genieten.»

HUMO Wordt het nooit te veel? Twee jaar geleden heb je meer dan twééhonderd optredens gespeeld.

Washington «Dat was veel, ja. Vooral omdat ik in mei, onze enige vrije maand, een studio had geboekt in Los Angeles voor de ‘Heaven and Earth’-sessies. Ik had geen materiaal om op te nemen, ik had zelfs geen idee hoe de plaat moest klinken. De band was daar niet zo mee opgezet, moet ik zeggen (lacht).»

HUMO In die band spelen rasmuzikanten zoals toetsenist Cameron Graves, trombonist Ryan Porter en bassist Miles Mosley, die allemaal succesvolle soloplaten puurden uit de sessies van ‘The Epic’. Hebben de sessies van ‘Heaven and Earth’ een even grote weelde aan materiaal voortgebracht?

Washington «Nee. Ik heb hun gevraagd of ze niks wilden opnemen, hoor, maar we begonnen op een moment dat iedereen nog volop bezig was met de afwerking van het materiaal uit de ‘Epic’-sessies. Ik was de enige die al klaar was voor iets nieuws en ik had de studio dus voor mij alleen (lachje).»

HUMO ‘The Epic’ en ‘Heaven and Earth’ duren samen ongeveer zes uur. Waarom moet het altijd zo lang zijn?

Washington (lacht) «Dat is geen vereiste. Het was niet mijn bedoeling om zo’n klepper af te leveren. Als ik een plaat maak, dan ben ik simpelweg op zoek naar het juiste statement. En de plaat duurt zolang het nodig is om dat statement op de juiste manier over te brengen.»

HUMO Wat is het statement van ‘Heaven and Earth’?

Washington «Dat is voortgekomen uit de lange gesprekken die ik op tournee met mijn bandleden heb gevoerd. We hadden het over de vele culturele verschillen tussen landen. Maar je weet hoe dat gaat: naarmate de avond vorderde, werden dat discussies over de aard van de werkelijkheid (lacht).

»Om het simpel uit te leggen: ‘Earth’ gaat over de dingen die ik dagelijks meemaak. Aardse problemen met een aardse sound. En ‘Heaven’ gaat over de werkelijkheid zoals ze zou kunnen zijn, en zoals ze in mijn verbeelding leeft. Dan zit ik met mijn hoofd in de wolken, op mijn eigen planeet, en dat hoor je in de muziek.»

HUMO Het zijn dus twee tegengestelden?

Washington «Nee, net niet! Het zijn twee kanten van dezelfde munt. Noem het gerust twee bewustzijnsniveaus die tegelijkertijd bestaan. Of klinkt dat te sciencefictionachtig? Het is niet zo moeilijk: de wereld beïnvloedt ons denken, en hoe we denken, beïnvloedt vervolgens de wereld. Zo gaat het altijd maar door, als in een vicieuze cirkel. Als ik de plaat opzet voor iemand, dan switch ik altijd tussen ‘Earth’ en ‘Heaven’: eerst een nummer van de ene, dan een nummer van de andere. Ze zijn niet volume 1 en volume 2. Ze maken deel uit van één groot geheel.»


Shit voor iedereen

HUMO Je wimpelt complimentjes graag af, maar mag ik je intussen de beste spirituele jazzsaxofonist sinds Pharoah Sanders noemen?

Washington «Dat is te veel eer, vrees ik. Spirituele jazz was vroeger totaal niet mijn ding. Het was de muziek van mijn papa, Ricky Washington. Nu vergezelt hij me overal, maar vroeger wilde ik, zoals iedere puber, niks weten van zijn saaie muziek (lachje). Hij zette thuis voortdurend Pharoah Sanders op. Nu ik erover nadenk: het allereerste optreden waar hij me mee naartoe nam, was er één van Pharoah! Hij luisterde ook naar Horace Tapscott, en zijn favoriet was de John Coltrane van na ‘A Love Supreme’. Zwaar spul. De laatste lp’s van Coltrane, uit zijn freejazzperiode, waren voor mij van het goede te veel, waardoor ik hem lang niet naar waarde heb geschat. Ik loop nu eerlijk gezegd nog verloren in die platen. Als papa was begonnen met iets rustigers zoals ‘Blue Train’, dan was ik ongetwijfeld al veel vroeger fan geworden.»

'Ik ben al gek op de ruimte sinds mijn moeder voor het eerst een 'Star Trek'-videocassette in de speler schoof'

HUMO Je zegt altijd dat John Coltrane je leven heeft veranderd, net als Malcolm X.

Washington «Absoluut. Ik ben opgegroeid in South Central Los Angeles, een harde wijk met veel bendegeweld en misdaad. Als kinderen dachten wij vroeger allemaal dat we gangsters zouden worden, zonder dat we goed wisten wat dat inhield. Dat was ons ideaalbeeld. In die omgeving werden andere culturen niet bepaald onbevooroordeeld bekeken. Maar toen ik Coltrane écht leerde kennen, werden mijn horizonten flink verruimd. Ik raakte gefascineerd door de Indiase cultuur, waar hij veel inspiratie uit heeft gehaald, en ik stelde me open voor spiritualiteit. Tegelijk werd ik weggetrokken van de donkere kant van de straat.

»Het is moeilijk om het effect van zijn muziek te beschrijven. Het was alsof ik er opeens de wijsheid van een hele volksstam bij kreeg (lachje). Iemand die erg into Coltrane is, kan volgens mij nooit een klootzak zijn, want je kunt zijn muziek niet appreciëren zonder een hoger bewustzijn te hebben. Geloof me, klootzakken luisteren niet naar ‘A Love Supreme’ (lacht).»

HUMO Veel mensen vinden het naïef om te geloven dat muziek een leven kan veranderen.

Washington «Niet mee eens. Volgens mij is muziek zelfs het beste medium om empathie mee op te wekken. Je kunt je ziel in muziek leggen. Als je luisteraars jouw muziek omarmen, dan krijgen zij ook alle shit binnen die je erin hebt gestoken. Dan begrijpen ze dingen die ze zelf nooit meegemaakt hebben, maar jij wel.

»Neem de muziek van Kendrick Lamar (Kamasi heeft meegewerkt aan ‘To Pimp a Butterfly’ en ‘DAMN.’, red.). Veel kinderen hier in Europa spreken niet eens Engels, laat staan dat ze ooit in onze wijk in Los Angeles zijn geweest, maar ze voelen zich wél verbonden met zijn boodschap.»

HUMO Is het voor Kendrick niet makkelijker om mensen te inspireren? Hij heeft woorden, bij jou is, op een paar nummers na, alles instrumentaal.

Washington «Woorden stellen je in staat om informatie te delen, maar met instrumentale muziek deel je gevoelens. Het is het verschil tussen iemand die je een brief schrijft over zijn oorlogservaringen, en iemand die je meeneemt naar een slagveld. In de brief krijg je misschien wel meer details – hoeveel troepen zijn er, is er genoeg eten? – maar een bom die naast je inslaat, heeft toch meer impact (grijnst). Kendrick deelt ideeën, ik deel wie ik bén.»

HUMO Kan cinema niet makkelijker empathie opwekken dan muziek?

Washington «Ik vind van niet, alhoewel… Kendrick heeft een tijdje geleden de soundtrack verzorgd van het monstersucces ‘Black Panther’, een superheldenfilm met bijna alleen maar zwarte mensen voor en achter de camera, die alle records heeft gebroken. Dan kan ik moeilijk zeggen dat film geen impact kan hebben.»

HUMO Vond jij ’t een goeie film?

Washington «Ja, ik heb ervan genoten. Ik hield sowieso al van het Marvel-strippersonage waarop de film is gebaseerd, en van sciencefiction en fantasy in het algemeen. Maar wat ik nog veel beter vind: ‘Black Panther’ is het bewijs dat er écht iets aan het veranderen is in de maatschappij. Mensen die altijd onderdrukt werden in het medium film, zijn nu de helden. De Afro-Amerikaanse cultuur wordt opeens naar voren geschoven als iets prachtigs, iets om naar op te kijken. En de hele wereld heeft dat op applaus onthaald.

»Het blijft natuurlijk een comicbookfilm, daar maak ik me geen illusies over, maar toch geloof ik rotsvast dat het iets kan veranderen in de collectieve psyche van de mens. Als de media je de hele tijd vertellen dat je deel uitmaakt van een minderwaardige cultuur, dan ga je je ook zo voelen. Maar als diezelfde media zeggen dat je cultuur iets moois is, iets om te vieren en trots op te zijn, dan stap je vanzelf meer zelfverzekerd door het leven. Het past helemaal bij de thematiek van ‘Heaven and Earth’. Mede daarom was ‘Black Panther’ voor mij de antithese van de verkiezing van Donald Trump: een bewijs dat het wél goed zou komen met de wereld.»

HUMO En ik had me nog zo voorgenomen om het eens niet over jullie president te hebben.

Washington (lacht) «Eigenlijk wilde ik dat zelf ook niet, al is het maar omdat ik in mijn muziek de dagelijkse politieke strubbelingen moet overstijgen. Maar ik kan het niet ontkennen: ik was lange tijd niet goed van zijn verkiezing. Vijftig miljoen mensen hebben voor hem gestemd. Vijftig miljoen mensen van wie ik dacht dat het buren, vrienden en landgenoten waren. Even bleek mijn hele wereld een leugen te zijn. Gelukkig heeft ‘Black Panther’ mijn geloof in de mensheid hersteld (lacht).»


Weg van de melkweg

HUMO Wanneer heb je ‘The Space Travelers Lullaby’ geschreven?

Washington «Toen ik hier in Europa op de bus zat. De nacht was helder en we reden door een verlaten gebied waar je goed de sterrenhemel kon zien. Het waren er duizenden, ik kon de kleurschakeringen van de Melkweg zien! Dat ben ik niet gewend, want in Los Angeles heb je al geluk als je de Poolster kunt spotten (lacht). Ik stelde me voor dat de mens ooit de kosmos in zou duiken, dat we andere sterrenstelsels zouden ontdekken… Alsof ik een glimp kreeg in het oneindige potentieel van onze soort en van het universum. Ik ben al gek op de ruimte sinds mijn moeder voor het eerst een ‘Star Trek’-videocassette in de speler schoof (lacht).»

HUMO Je houdt duidelijk van popcultuur. Zo heb je ook een nummer geschreven dat ‘Street Fighter Mas’ heet.

Washington «What can I say, ik hou van ‘Street Fighter’ (gevechtsspel, red.). Maar er schuilt meer achter. Vroeger ging ik altijd naar een lunapark om daar ‘Street Fighter’ te spelen. Dat was heilige grond. Jongeren uit verschillende wijken en van uiteenlopende bendes kwamen ernaartoe, niet om ruzie te stoken, maar om dat spelletje te spelen. Alleen je vaardigheid achter de controller telde. Zelf hoorde ik nooit bij een bende en op straat was ik bang van de oudere kerels – original gangsta’s – maar niet in het lunapark. Daar was ik goed in wat ik deed en werd ik aanvaard. Later besefte ik hoe mooi het was dat het vechtspel ‘Street Fighter’ op die manier een bron van vrede werd.»

'Als de media je de hele tijd vertellen dat je deel uitmaakt van een minderwaardige cultuur, dan ga je je ook zo voelen.'

HUMO Je maatje Thundercat, met wie je opgegroeid bent en die te horen is op ‘The Invincible Youth’ en ‘Song for the Fallen’ op ‘Heaven and Earth’, is meer een ‘Mortal Kombat’-fan. Hij is zelfs gek van de muziek in dat spel, die hij vergelijkt met die van Miles Davis-toetsenist Chick Corea.

Washington (lacht) «Ik hou ook van die vroege videogamemuziek. Het is het geluid van onze jeugd, en het zijn vaak melodieuze, verrassend complexe deuntjes. Maar ik denk dat hij vooral ‘Mortal Kombat’ speelt omdat ik in ‘Street Fighter’ altijd te sterk ben geweest (knipoogt). Daar komt trouwens de titel ‘Street Fighter Mas’ vandaan: omdat ik zo goed was, zei ik al grappend dat ik mijn eigen lijflied zou moeten hebben, dat gespeeld zou worden wanneer ik het lunapark binnenstapte, zoals wanneer een bokser in de ring stapt. Dat lijflied heb ik nu dus zelf gecomponeerd.»

HUMO Mijn voorlopig favoriete nummer op de plaat is ‘Fists of Fury’, een herwerking van een compositie van Joseph Koo voor de gelijknamige kungfufilm met Bruce Lee.

Washington «Dat was de eerste kungfufilm die ik ooit heb gezien, en hij heeft een diepe indruk op mij gemaakt Hoe sierlijk was die Bruce Lee in zijn bewegingen! Ik hield ook van de boodschap van de film. Bruce Lee woont in een corrupt dorpje waar iedereen met gebogen hoofd rondloopt – niemand denkt dat ze iets aan de terreur van de gangsters en de politie kunnen veranderen. Behalve Bruce, die balt zijn vuisten en schopt keet! Heel simplistisch, maar toch vind ik het mooi.»

HUMO Het is je meest opzwepende nummer tot nog toe. Meestal predik je de vrede, maar nu klinkt het: ‘I use hands to help my fellow man / But when I’m faced with unjust injury / Then I change my hands to fists of fury’.

Washington «Het is niet voor niets het eerste nummer van het ‘Earth’-luik. ‘Fists of Fury’ is een erkenning van de moeilijkheden waar zoveel mensen, ikzelf incluis, dagelijks mee worstelen. De wereld kan een harde plek zijn, en racisme blijft één van de grootste obstakels. Maar ik wilde die mensen laten weten: ‘I’m with you. Dit aanvaarden we niet langer.’ Als je de wereld wilt veranderen, moet je vooral stoppen met anderen te vragen om ze te veranderen. Wil je dat de wereld een mooiere plek wordt? Doe er dan iets aan. Wees de Bruce Lee in je eigen straat!»

HUMO Je doet me denken aan een quote uit de film ‘Network’ uit 1976. Een uitgebluste tv-presentator spoort zijn kijkers aan om uit het raam te hangen en te roepen: ‘I’m mad as hell and I’m not going to take this anymore.’

Washington «Dat is het! Als we dat allemaal doen, dan zijn al onze problemen zo van de baan. Daarom vraag ik mezelf af in ‘Will You Sing’, het allerlaatste nummer op de plaat: ‘If your voice is all we really need / Will you sing?’ Als we allemaal ja antwoorden op die vraag, dan verandert de wereld in een vingerknip. Als ik met ‘Heaven and Earth’ één gevoel wil opwekken, dan wel empowerment. Ik wil dat mensen beseffen dat ze niet machteloos zijn. En ik wil verzet prediken, maar dan geestelijk verzet. Ik bedoel niet dat je, zoals Bruce Lee, op iedereen moet gaan kloppen (lacht).»

HUMO Je ziet de toekomst rooskleurig in.

Washington «Ja. Noem me naïef, maar ik geloof heel sterk in de mens. Ik ben op zoveel plekken geweest, en ik zie overal meer mensen kiezen voor het goede dan voor het kwade. Slechts een heel kleine minderheid volhardt in de boosheid, meestal uit één of andere vorm van winstbejag. De rest wil alleen maar de kans grijpen om een mooiere wereld uit te bouwen.»

HUMO Denk je dat ‘Heaven and Earth’ jouw levenswerk is?

Washington «Ja! Ik zeg niet dat het het beste is wat ik ooit zal maken, maar ik ben er alleszins al mijn hele leven mee bezig. Zonder het zelf te beseffen, zowel op filosofisch als op muzikaal vlak. De songs zweefden al jaren rond in mijn schedelpan, maar ik had nog niet de juiste plek gevonden om ze te gebruiken. Misschien omdat ik ze nu pas begrijp, en de tijd nu pas rijp is.»

‘Heaven and Earth’ verschijnt op 22 juni bij Young Turks.

Kamasi Washington speelt op 9 augustus op Jazz Middelheim. Info en tickets: www.jazzmiddelheim.be.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234