Schaamhaar op 5 en borsten op 7 jaar: kinderen puberen steeds vroeger

‘Ik moet mijn dochter nog altijd helpen in de badkamer, maar nu staan er opeens borsten en schaamhaar op dat lijfje.’

'Mijn angst is dat onze dochter straks zegt: 'Mama, ik ben klaar voor een liefje.' En dat ze dan thuiskomt met een jongen van 16'

Charlotte is net terug van de schoonheidsspecialiste: ze heeft het haar van haar benen en haar bikinilijn laten epileren. Dat doen wel meer vrouwen als de zomer nadert. Alleen is Charlotte een meisje van 12.

Marianne (mama van Charlotte) «Charlotte is schaamhaar beginnen te krijgen op haar 5de. En niet een beetje: er stond een flinke toef, iets wat je normaal bij een meisje van 12 of 13 ziet, niet bij een kind uit de derde kleuterklas. Ze kreeg plots ook okselhaar en in het eerste leerjaar begon je al een lichte zwelling te zien aan haar borsten. Ik vond dat niet normaal, maar de huisdokter wimpelde het weg: ‘Alle kinderen zijn tegenwoordig wat vroeger.’ Ik ben toch naar een kinderendocrinoloog gestapt. Die liet een botscan doen: ze had de botleeftijd van een kind van 10 of 11. ‘Vroegtijdige puberteit,’ luidde de diagnose.

»Probeer maar eens een badpakje voor kinderen te vinden dat schaamhaar verbergt. We kochten er altijd met broekspijpen. Mooi zijn die niet, maar wel praktisch. Haar okselhaar ben ik beginnen te scheren toen ze in het tweede leerjaar zat. Gelukkig hebben ze haar op school altijd goed opgevangen: ze kreeg een eigen kleedhokje bij de zwemles.»

Charlotte «Als de andere kinderen vervelende vragen stelden, verzon de juf altijd een excuus.»

Marianne «Ook mentaal begon ze al snel te veranderen. Op haar 8ste knipte ze het haar van haar poppen af en was het gedaan met spelen. Ik vond het jammer dat die fase zo snel voorbij was, maar wat kan je eraan doen?

»Ze is altijd groot en fors geweest – ze was zelfs kloeker dan haar twee oudere broers. Nog altijd schat iedereen haar een paar jaar ouder dan ze is. Soms zie ik haar met haar beste vriendinnetje hier op de zetel zitten en denk ik: ‘Dat meisje kan twee keer in Charlotte.’ Ze ziet er zoveel rijper uit. Ze kijkt al een tijdje naar de jongens.Haar klasgenootjes niet: die gaan liever naar Plopsaland, maar dat interesseert Charlotte al jaren niet meer. Zij wil liever gaan shoppen.»

Charlotte «Na de zomer mag ik naar de middelbare school. Daar kijk ik wel naar uit. Misschien zijn de kinderen daar wat meer zoals ik. Zeker de jongens in mijn klas zijn nog zo kinderachtig.»


Onderbroekje

Jean De Schepper is kinderendocrinoloog in het UZ Gent en het UZ Brussel. Als een meisje op haar 5de al schaamhaar of borsten krijgt, dan komt ze bij hem terecht. Maar ziet hij zo veel meisjes? Worden onze kinderen sneller puber?

Jean de schepper «Ouders hebben in elk geval de indruk van wel. De trend is om kinderen vrijer te laten, om hen sneller zelf beslissingen te laten nemen. Om hen als kleine volwassenen te beschouwen, eigenlijk.

»Een andere vraag is of ze lichamelijk sneller aan hun puberteit beginnen. In Denemarken hebben ze daar een groot onderzoek naar gedaan – voor België hebben we helaas geen cijfers. Die Deense studie is duidelijk: de voorbije 15 jaar is de puberteit met 1 jaar vervroegd.»

HUMO In een kinderleven is een jaar best veel.

De Schepper «Klopt, maar het gaat voor alle duidelijkheid níét over de eerste maandstonden. Gemiddeld krijgt een meisje die op 13 jaar, en die leeftijd is de laatste 40 jaar niet meer vervroegd. Tot dan is die leeftijd wel opgeschoven, omdat kinderen beter en voedzamer gingen eten, en minder ziektes kregen.

»Al eeuwenlang versnelt alles altijd maar. De mens is ook steeds groter geworden, maar nu is die groei aan het afnemen. Waarschijnlijk zitten we aan de top van ons socio-economische welzijn, dus hebben we onze maximumlengte bereikt. Mijn indruk is dat we ook qua rijping aan de top zitten, want de leeftijd van de eerste maandstonden schuift niet meer op.»

HUMO De maandstonden zijn niet het begin van de puberteit: tegen die tijd is een meisje al een paar jaar aan het puberen.

De Schepper «Op 10,5 jaar begint de helft van de meisjes al borstjes te krijgen, dat is doorgaans het eerste verschijnsel van de puberteit. Doorgaans duurt het dan nog 2,5 jaar voor ze haar eerste maandstonden heeft. Maar wat we tegenwoordig zien – en daar gaat die Deense studie over – is dat de borsten zich vroeger beginnen te ontwikkelen, terwijl de maandstonden nog altijd pas op 13 jaar komen. Wat is veranderd, is het tempo van de puberteit: kinderen beginnen er gemiddeld sneller aan dan vroeger en de puberteit is explosiever.

»Overigens, wanneer een meisje haar eerste maandstonden precies krijgt, is sterk genetisch bepaald. De meest dominante factor is de leeftijd waarop de moeder ze kreeg.»

HUMO De puberteit gaat altijd gepaard met een groeispurt.

De Schepper «Vaak is dat zelfs het eerste teken, nog voor de borstjes beginnen te groeien. Die groeispurt bedraagt, vanaf de eerste tekenen van de puberteit, ongeveer 20 centimeter voor een meisje en 30 centimeter voor een jongen bij een normale start van de puberteit. Daarna stoppen ze met groeien. Maar de natuur zit mooi in elkaar: begint een kind écht vroeg met de puberteit, dan groeit een meisje nog 25 centimeter en een jongen nog 35 centimeter. Puber je vroeger, dan is je groeispurt dus explosiever.»

HUMO Als een meisje 1 meter 30 meet als haar puberteit inzet, wordt ze dus hooguit 1 meter 55.

De Schepper «Klopt. Die kinderen beginnen vaak als de grootsten van de klas, maar eindigen als de kleinsten. Ze hebben doorgaans ook kortere benen.»

HUMO Hoe kan dat?

De Schepper «Als baby ben je vooral een romp, met kleine armpjes en beentjes. Vóór de puberteit groeien vooral de ledematen. Als de puberteit begint, gaat de romp weer meegroeien. Bij een vroege puberteit stoppen je armen en benen dus sneller met groeien en blijven ze relatief kort. Bij iemand die laat in de puberteit gaat, blijven de benen lang doorgroeien.

»De groeispurt in je puberteit begint altijd onderaan: eerst gaan je voeten groeien, dan je onderbenen, je bovenbenen en ten slotte je romp. Heeft je kind opeens een paar schoenmaten meer nodig, dan weet je: dat is het begin van de puberteit.»

HUMO Begint de puberteit bij jongens ook vroeger?

De Schepper «De puberteit komt bij meisjes van nature een jaar vroeger dan bij jongens. Gemiddeld krijgt een jongen zijn eerste genitale veranderingen pas op 11,5 jaar. Bij hen zijn de eerste tekenen van de puberteit veel minder uitgesproken. Bij een jongen spreken we van puberteit zodra het volume van de teelbal 4 milliliter bedraagt of hij langer is dan 2,5 centimeter. Maar om dat te weten, moet je meten, en dat doen de meeste artsen niet routinematig. Een huisarts doet meestal geen genitaal onderzoek bij kinderen: sinds Dutroux blijft het onderbroekje vaak mooi aan. De arts op het medisch schoolonderzoek meet het volume van de teelballen wel, maar dat onderzoek gebeurt pas op het eind van de lagere school. Als je dan merkt dat die jongens te vroeg beginnen te puberen, is het eigenlijk al te laat om nog in te grijpen.

»Ook ouders merken vaak te laat dat hun zoon vroegtijdig aan het puberen gaat. Misschien omdat we puberaal gedrag vaak wijten aan het feit dat ze jongens zijn, niet aan de puberteit. Pas als hun zoon een snor begint te krijgen, komen ze naar hier. De volgende stap is een zwaardere stem, maar gezichtsbeharing en stemverzwaring zijn zeer late verschijnselen van de puberteit. Wanneer je dat merkt, zijn die jongens al drie jaar aan het puberen en is de rijping van hun groeischijven al ver gevorderd. Als we de puberteit dan pas afremmen met medicatie, zullen ze niet veel meer groeien.»


Met deuren gooien

Bij de kinderendocrinoloog beslisten Charlotte en haar ouders een behandeling te starten om haar puberteit nog een paar jaar uit te stellen.

Marianne «Anders was ze klein gebleven. We deden het ook omwille van de maandstonden: als we haar in de puberteit lieten gaan, had ze die gekregen in het tweede leerjaar. Dat vonden we veel te vroeg. Ik was zelf ook heel vroeg, maar ik was toch al 11 toen ik ze kreeg. Dat is een ander verhaal.

»Vier jaar lang kreeg Charlotte om de 3 maanden een inspuiting met Decapeptyl in de bil. Dat zijn pijnlijke prikken, maar ze heeft nogal een hoge pijngrens. We zijn ermee gestopt toen ze in het 6de leerjaar zat. Sinds 4 maanden heeft ze nu haar maandstonden. Dat is nog altijd vroeg, maar niet meer zo abnormaal. De dokter hamerde er wel op dat we altijd op haar gewicht zullen moeten letten – ze is niet dik, maar wel kloek. Volgens hem kunnen we haar beter nu al op dieet zetten, maar diëten vind ik niks voor een kind van 12.»

'Haar okselhaar begon ik te scheren toen ze in het tweede leerjaar zat. En probeer maar eens een badpakje voor kinderen te vinden dat schaamhaar verbergt'

Bij de geadopteerde Kidist is lengte niet het probleem: haar adoptiemoeder Kathleen beschrijft haar als ‘een ranke Ethiopische schoonheid’. Toch schoot ook Kidist abnormaal vroeg uit de startblokken.

Kathleen «We hebben haar geadopteerd toen ze 6 was – haar broer was al 8. Hun ouders waren allebei gestorven aan aids. Toen ze bij ons kwamen, zaten ze op de grens van de ondervoeding. Ik weet nog hoe we hen voor het eerst melk gaven: dat hadden ze nog nooit gedronken. Vlees hadden ze ook amper gegeten, maar die schade heeft Kidist snel ingehaald: nu is ze een echte carnivoor.

»Ik begon iets in de gaten te krijgen toen ze opeens heel snel ging groeien. Kocht ik nieuwe kleren, dan deed ze daar zelfs geen seizoen mee. Omdat andere ouders me hadden gewaarschuwd dat hun adoptiekind te vroeg in de puberteit was gegaan, begon er meteen een belletje rinkelen. Op haar 7 of 8 begon ze al borstjes te krijgen. We hebben haar laten testen: ze stond aan het begin van haar puberteit.»

HUMO Had ze daar zelf last van?

Kathleen «Niet echt. Ze was mentaal nog erg jong en speels. Ze was groot voor haar leeftijd, maar soms gedroeg ze zich nog als een kleuter – in Ethiopië had ze wellicht weinig kans gehad om kleuter te zijn. Wij vonden: ‘Laat dat kind nog maar een kind zijn.’

»We hebben ervoor gekozen om de puberteit af te remmen met inspuitingen. Ik heb wel meteen gevraagd of zo’n behandeling gevolgen zou hebben voor haar latere vruchtbaarheid. Ik heb zelf een zwaar ivf-verleden en dat wilde ik mijn adoptiedochter besparen. Maar de dokter stelde ons gerust: Decapeptyl remt alleen de aanmaak van puberteitshormonen af.»

HUMO Merkte je meteen een verschil?

Kathleen «Haar borstjes stopten met groeien. Verder merkten we er weinig van. Als het tijd werd voor een volgende spuit, begon ze zich wel anders te gedragen: dan werd ze wat kribbiger, werd er iets vaker met deuren gegooid. Dan ging ze puberen, dus.

»Ze heeft ongeveer drie jaar lang inspuitingen gekregen. Rond haar 11,5 zijn we ermee gestopt – ze was de pijnlijke spuitjes beu. Ik ben blij dat we haar beschermd hebben tegen dingen waarvoor ze nog niet klaar was. Ze had het niet leuk gevonden, als ze op haar 9de al was beginnen te menstrueren. Ook voor ons was het beter: we waren nog maar net ouders geworden. We waren nog niet klaar om al met een puber in huis te zitten (lacht).»

HUMO Was de broer van Kidist ook vroeg met puberen?

Kathleen «We hebben het nooit laten onderzoeken, hij was al wat ouder toen hij bij ons kwam en heeft nooit zo’n spectaculaire groeispurt gehad als zijn zus. Hij heeft zijn adoptie nooit aanvaard, wil alleen terug naar zijn thuisland. Intussen woont hij ook niet meer bij ons. Zat de puberteit daar voor iets tussen? Dat zullen we nooit weten.»


Seks en drugs

Niet ieder kind dat vroeger aan de puberteit begint, heeft een behandeling nodig.

De Schepper «Als een kind gewoon wat vroeger is, remmen we niet af. Maar bij sommige kinderen kan je spreken van een abnormaal vroege puberteit of pubertas praecox. Bij een meisje is dat als de borstontwikkeling begint vóór haar 8ste; bij een jongen als de eerste genitale veranderingen beginnen vóór zijn 9de. Ik raad sowieso een behandeling aan als een meisje voor haar 7de al aan de puberteit begint. Na 7 jaar laat ik de ouders en het kind zelf beslissen. Komt het in de familie vaker voor, is het cultureel aanvaard, en is het kind al vrij rijp, dan beginnen we niet met een behandeling. In België krijgen per jaar een 70-tal kinderen Decapeptyl of, sinds kort ook, Gonapeptyl. Kinderen met een echt abnormaal vroege puberteit blijven zeker uitzonderingen en hun aantal is de laatste jaren ook niet zo sterk toegenomen.

»Vroege puberteit is typisch voor meisjes: we zien hier tien keer meer meisjes dan jongens. Bij jongens geldt zelfs het omgekeerde: bij hen is er tien keer vaker sprake van een late puberteit. Als een meisje op 13,5 nog geen borstontwikkeling heeft, dan is ze laat. Normaal verwachten we dat ze ten laatste op 16 jaar haar eerste maandstonden heeft. Is dat niet zo, dan gaan we na of er iets aan de hand is.»

HUMO Wat weten we over de mogelijke oorzaken van vroege puberteit?

De Schepper «Er zijn een aantal factoren. Eén ervan is dat de kinderen dikker zijn dan vroeger, zwaarlijvigheid is toegenomen. Om in de puberteit te gaan heb je een bepaalde vetmassa nodig. Een meisje moet doorgaans 47 kilogram wegen om haar eerste maandstonden te krijgen. Daar zit een kind nu sneller aan dan vroeger.»

HUMO Klopt het dat meisjes die meer vlees en eiwitrijk voedsel eten, vroeger beginnen te menstrueren?

De Schepper «Verschillende studies hebben dat aangetoond, ja.»

HUMO Is dat waarom vroege puberteit vaak voorkomt bij adoptiekinderen?

De Schepper «Twintig jaar geleden dacht men inderdaad dat het verschil in dieet de oorzaak was, maar daar is men van teruggekomen. Tegenwoordig heb je betere weeshuizen, waar kinderen wél goeie voeding krijgen. En toch hebben adoptiekinderen nog altijd een groter risico om te vroeg in de puberteit te belanden. Hoe dat komt, daar hebben we voorlopig nog het raden naar.

»Een andere reden waarom meer kinderen vroeg puberen, is omdat er meer etnische variatie zit in onze bevolking: we tellen meer nationaliteiten die van nature vroeger zijn met de puberteit, zoals de Marokkaanse, Turkse of Congolese. Die culturen beleven puberteit ook anders. Wij vinden 10 jaar vroeg voor de eerste maandstonden, maar in sommige Afrikaanse culturen is het een statussymbool als je dochter al geslachtsrijp is op haar 10de.»

HUMO Heeft een vroegtijdige puberteit, naast lengteverlies, nog andere nadelen?

De Schepper «Artsen leggen de nadruk op de gemiste groei, maar je hebt ook de emotionele beleving van het kind: het kan erg traumatisch zijn voor een meisje als het heel vroeg begint te menstrueren. Een meisje van 11 is fier dat ze borsten krijgt, maar op 7 jaar schamen ze zich daarvoor, voelen ze zich anders. Dan willen ze niet meer gaan zwemmen, stoppen ze met ballet, omdat je die borsten kan zien in dat balletpakje. Op latere leeftijd kampen die meisjes vaker met angststoornissen en depressieve gevoelens.

»Meisjes met een te vroege puberteit lopen op lange termijn ook meer risico op delinquent gedrag, gaan vaker experimenteren met seks en drugs. Maar ook dat is afhankelijk van de cultuur waarin ze opgroeien: als de familieband heel sterk is en vroege puberteit een familietrek is, lopen die meisjes geen grotere risico’s. Wij waarschuwen ouders er wel voor: ‘Uw dochter zal sneller door oudere jongens als een seksueel wezen gezien worden.’ We zien bijvoorbeeld meer tienerzwangerschappen bij vroegrijpe meisjes. Wellicht accepteren ouders van die meisjes dat hun kind matuurder is, terwijl zo’n meisje mentaal nog niet rijp genoeg is om een relatie aan te gaan of ze goed te begrijpen.

»Nu de puberteit aan het opschuiven is, zouden scholen de lessen seksuele voorlichting vroeger moeten geven. Niet dat de juf in het eerste leerjaar al over maandstonden moet beginnen, maar we moeten er toch ook niet mee wachten tot aan het einde van de lagere school. Dan is dat voor sommige kinderen al oud nieuws.»


Kinderdeodorant

De Schepper «Nog een mogelijke reden waarom meer kinderen vroeg aan hun puberteit beginnen, is de gewijzigde gezinssamenstelling: onze samenleving telt steeds meer eenoudergezinnen en afwezigheid van de vader speelt een rol bij vroege puberteit. Net zoals bij adoptiekinderen weten we niet goed hoe dat komt. Er bestaan hypotheses, maar die zijn moeilijk hard te maken. Eén ervan is dat de afwezigheid van ouderlijke warmte misschien wordt gecompenseerd met voedsel, wat dan weer zwaarlijvigheid in de hand werkt. Een andere hypothese is die van de feromonen, de hormonen die in je zweet zitten. Het zweet van de vader zou een remmende invloed hebben op de puberteit van een kind. Als de feromonen van de vader ontbreken, dan wil het kind – of het nu een dochter of een zoon is – de plaats van de vader innemen door vroeger te rijpen.

»Wat waarschijnlijk ook een rol speelt, is dat onze kinderen nu meer stress hebben dan vroeger. Neem opnieuw de adoptiekinderen: hoogstwaarschijnlijk hebben zij toch onder een bepaalde stress geleefd. De puberteit wordt in gang gezet door de hypothalamus, een regelcentrum in de hersenen, dus psychologische veranderingen hebben daar een invloed op. De heersende hypothese bij adoptiekinderen is nu dat die stress hen vroeg doet puberen. Die hypothese zou je kunnen doortrekken naar kinderen uit nieuw samengestelde gezinnen, waar de vader afwezig is: dat brengt stress mee voor het kind, wat de puberteit sneller in gang zet.»

HUMO Je zou denken dat een stiefvader soelaas kan brengen, maar dat is niet zo: een stiefvader zorgt er óók voor dat meisjes sneller aan hun puberteit beginnen.

De Schepper «Dat zou dan weer komen omdat een stiefvader voor een soort concurrentie zorgt tussen moeder en dochter, waardoor het lichaam van de dochter sneller rijp wil zijn. Maar opnieuw: dat zijn hypotheses, die niet bewezen zijn.

»Waar wél voldoende zekerheid over bestaat, is het verband tussen vroege puberteit en hormoonverstoorders. Dat zijn chemicaliën zoals ftalaten of weekmakers in plastic. Die hebben een vrouwelijke hormoonwerking en komen op allerlei manieren in ons lichaam terecht. Het product waarmee jarenlang de binnenkant van drankblikjes bekleed werd – en dat intussen is verboden – is een vrouwelijk hormoon dat 100 keer sterker is dan natuurlijk oestrogeen. Of denk aan plasticverzachters in de fopspenen: die zijn pas sinds een paar jaar verboden. Al tijdens de zwangerschap hebben hormoonverstoorders een invloed op de foetus.

'Charlotte ziet er zoveel rijper uit. Ze kijkt al een tijdje naar de jongens. Haar klasgenootjes niet: die gaan liever naar Plopsaland'

»Wist je trouwens dat we allemaal al een puberteit beleven in de baarmoeder? Dan worden onze voortplantingshormonen de eerste keer geactiveerd. Op 6 maanden beleeft een baby dan nog eens een hormonale opflakkering – een minipuberteit: als je de mannelijke of vrouwelijke hormonen van een baby van die leeftijd meet, zijn die waarden even hoog als in de puberteit. Pas 10 jaar later begint de echte puberteit, op gang getrokken door de hypothalamus. Het is nog een groot vraagteken wat de hypothalamus precies opnieuw prikkelt.»

HUMO Zijn er chemische producten die je maar beter niet in huis haalt, als je wil vermijden dat je kind te vroeg gaat puberen?

De Schepper «Het is goed dat de overheid bepaalde producten in de ban slaat om onze kinderen te beschermen, maar in je eigen huishouden moet je niet gaan overdrijven. Een tijd geleden werden deodorants in sprayvorm ook plots als gif beschouwd, omdat ze borstkanker zouden veroorzaken. Zo’n ban is nergens voor nodig, al zijn natuurlijke stoffen altijd beter dan kunstmatige.

»Nu we het toch over deodorant hebben: dat heb je nu ook al speciaal voor kinderen – de commercie schuift mee op met de puberteit. Zweetgeur hoort ook bij pubers. Kinderen die vroeg zijn, vinden dat vaak één van de vervelendste aspecten: ‘In de klas zeggen ze dat ik stink.’ Maar behalve een goeie deo gebruiken, kan je daar niks aan doen. Een behandeling om de puberteit af te remmen stopt de borstontwikkeling, verlengt de groeiperiode en stelt de maandstonden uit, maar het doet niets met de aanmaak van zweet of schaam- of okselhaar.

»Ook de vrouwelijke vetopstapeling die gepaard gaat met de puberteit kunnen we amper afremmen. Meisjes die vroeg puberen, zullen later meer moeten opletten om niet te verdikken. Die meisjes hebben ook een grotere kans op borstkanker, maar over die link weten we nog niet veel. Daar is nog onderzoek nodig»

HUMO Gaan borstontwikkeling en schaamhaar altijd samen?

De Schepper «Doorgaans is het eerste teken van beginnende puberteit borstontwikkeling en komt er na 6 maanden schaamhaar bij, maar 20 procent van de kinderen krijgt het schaamhaar vóór de borsten. Je hebt ook meisjes die wel te vroeg borsten of schaamhaar krijgen, maar bij wie verder niks gebeurt – geen te vroege groeispurt of maandstonden – alsof de puberteit een valse start heeft genomen. Dat is nog geen échte puberteit en daarom heeft een behandeling bij hen ook geen zin.

»Soms worden meisjes naar ons doorverwezen voor vroege borstgroei, omdat ze zwaarlijvig zijn. Vaak is dat dan gewoon vetopstapeling. Het vergt wat ervaring, maar het verschil tussen echte borstontwikkeling en vetopstapeling valt duidelijk te voelen: echte borstontwikkeling doet pijn, en de tepels veranderen. Bij iemand met overgewicht is de tepel nog altijd minuscuul klein. Zie je borstontwikkeling en schaamhaar samen, dan kan je zeker zijn: dat is beginnende puberteit.»


Klaar voor een liefje

Hasse is 10 en zit in het vierde leerjaar. Als ze praat, klinkt ze nog als een kind: een tikje verlegen en met een hoog stemmetje. Maar onder haar T-shirt met een gele ananas erop verbergt zich onmiskenbaar al een stel borstjes.

Inne (mama van Hasse) «Daarmee is het begonnen: ze kwam klagen over pijn aan haar borstjes. Eerst dacht de dokter dat het wat klieren waren, maar toen kreeg ze ook donshaartjes in de schaamstreek. Dat maakte me toch wat ongerust. Uit tests bleek dat het de puberteit was. Ze was toen 8.»

Hasse «In het begin vond ik het wat eng, maar toen dacht ik: ‘Ach, het zijn maar borstjes.’»

Inne «De dokter heeft uitgelegd dat we de puberteit konden afremmen, maar ze raadde het niet aan en liet ons de keuze. Hasse zag die spuitjes niet zitten. Ze was ook bang dat ze er dik van zou worden. Als klein meisje was ze fijn, maar nu is ze eerder fors gebouwd. Met haar blonde haren en blauwe ogen noemen we haar ‘ons vikingvrouwtje’.»

Hasse «Ik wilde die spuitjes niet. Mijn lijf groeit zoals het groeit. Ik wil er niks aan veranderen.»

Inne «De dokter vond het een groot voordeel dat Hasse oudere zussen en een oudere broer heeft: ze heeft pubers rond zich, bij wie ze aansluiting kan vinden. Dat maakt het makkelijker voor haar om die vroege puberteit aan te kunnen. Want wat het mentaal met een kind doet, daar kon de dokter weinig over zeggen.

»In het begin dachten haar zussen dat het hun schuld was: ze zijn 15 en 17, en aan tafel wordt hier vaak over puberzaken gepraat. Maar zo werkt het natuurlijk niet: puberteit is niet besmettelijk (lacht).»

HUMO Vragen jullie je af wat dan wel de oorzaak is?

Inne «Natuurlijk. Zitten er meer hormonen in ons drinkwater? Ik weet het niet. Wij drinken nog altijd gewoon kraantjeswater.

»Voor een meisje komt er toch van alles bij kijken. Het was een hele opluchting toen we mooie behaatjes vonden die niet kinderachtig, maar ook niet te sexy zijn. Ze hebben hier in de buurt één boetiek voor kinderkledij, waar ze een kindercollectie beha’s hebben. De verkoopsters vertelden me dat ze steeds meer meisjes zien die tegen hun plechtige communie al wat borstgroei hebben. Zonder beha valt dat op onder die fijne communiekleedjes.»

Hasse «Veel van wat andere kinderen dragen, past mij niet. Het is allemaal te smal. Ik draag nu kleren voor een meisje van 14.»

Inne «En ze heeft schoenmaat 38! Ze heeft ook bijna al haar tanden al gewisseld. Eigenlijk is ze vroeg met alles, maar in haar hoofd is ze voorlopig nog een kind.

»Ze zit echt tussen de wereld van de pubers en die van de kinderen in. Ze hoort niet meer bij de ene, maar ook nog niet helemaal bij de andere groep. Het is een andere manier van kind zijn dan ik vroeger kende. Ik weet nog hoe je twee groepen had op de speelplaats van het eerste middelbaar: een groep spelende kinderen en een groep babbelende pubers. De tweede groep werd steeds groter, tot er niemand meer speelde. Ik was toen 12, maar bij Hasse gebeurt dat al op haar 10de. Dat geeft te denken: op haar 14de zal ze wellicht al willen wat haar zussen pas op 16 wilden. Ik verwacht me eraan dat ik vaker nee zal moeten zeggen. Mijn angst is dat ze op haar 12de zegt: ‘Mama, ik ben klaar voor een liefje.’ En dat ze dan thuiskomt met een jongen van 16. Meer dan bij haar oudere zussen zal ik af en toe op de rem moeten gaan staan. Maar bij pubers heeft dat soms een averechts effect.

»De laatste keer dat we naar de dokter moesten, heb ik gevraagd of we de puberteit toch niet konden afremmen, maar daarvoor is het intussen te laat. Waar ik vooral bang voor ben, zijn die maandstonden. Volgens de dokter komen ze er over een half jaar, hooguit een jaar aan. We hopen dat Hasse tegen die tijd in het vijfde leerjaar zit.»

Hasse «En dat het pas na het chirokamp gebeurt. Daar is het toilet altijd ver lopen. En naast de tent plassen, dat zie ik dan niet meer zitten.»

'Vroege puberteit is typisch voor meisjes: we zien hier tien keer meer meisjes dan jongens'

Inne «Als moeder heb ik daar zoveel vragen over: hoe moet dat straks met de zwemles? Moet ik mijn dochter tampons leren gebruiken? Bij een kind van 10 voelt dat wat grensoverschrijdend aan. Haar oudere zussen waren laat: ze kregen hun maandstonden pas toen ze 14 of 15 waren. Op die leeftijd moet je het nog wel wat uitleggen, maar verder kunnen ze zelf wel instaan voor hun hygiëne. Hasse nog niet. Nog altijd moet ik haar soms helpen in de badkamer, maar nu staan er opeens borsten en schaamhaar op dat lijfje. Normaal kom je dan niet meer aan het lichaam van je kind, tegen die tijd kunnen ze dat zelf. We hebben wat barrières moeten overwinnen.

»Met de leiding van het chirokamp heb ik afgesproken dat Hasse zich straks mag wassen in de tent waar de leiding zich wast. En niet alleen omdat ze al wat verlegen wordt: de andere kindjes wassen zich met plezier 10 dagen niet, maar dat kan bij Hasse niet meer. Ze begint al een beetje last te hebben van zweetgeur en kriebels, als ze zich lange tijd niet wast.

»Ons idee van wat een kind is en hoort te zijn, wordt helemaal ondersteboven gehaald. Als ouder is dat toch even wennen.»


Nieuwe kinderen

HUMO In de VS overwegen ze om vanaf een jongere leeftijd over puberteit te beginnen spreken.

De Schepper «Zeker bij Afro-Amerikaanse meisjes is dat nodig: zij beginnen gemiddeld al op hun 6de. Ook hier hanteren we voor Afrikaanse meisjes niet langer de grens van 8 maar van 7 jaar voor vroegtijdige puberteit.»

HUMO Zijn we aan het evolueren naar een nieuw normaal?

De Schepper «Ja, maar dat geldt niet alleen voor de puberteit: ook voor vetmassa is er een nieuwe norm. De groeicurves die we 30 jaar geleden gebruikten, zijn achterhaald. Voor alles is er een nieuwe norm: wat kinderen mogen, hoe ze eruitzien, hoe snel ze rijpen.»

HUMO Hoe snel ze het ouderlijke huis verlaten: daarmee wachten ze dan weer langer.

De Schepper «Dat is inderdaad heel tegenstrijdig: kinderen gaan sneller puberen, maar de jongvolwassenen worden trager volwassen. Onze maatschappij is toleranter geworden voor alle extremen. Je hebt ook steeds meer extreem zwaarlijvigen en extreem magere mensen. De middenmoot is het pleit aan het verliezen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234