null Beeld

'Schaduwland': Jan Swerts vs. zijn demonen

Het zoontje van Jan Swerts bleek twee jaar geleden aan een zware dwangneurose te lijden, én hij had het syndroom van Gilles de la Tourette. Een diagnose als een mokerslag, die Swerts’ gezinsleven ondermijnde maar wel ‘Schaduwland’ opleverde, zijn prachtige derde plaat.

Zijn hoofd tegen de muur bonken, willekeurig schelden, amper kunnen wandelen omdat zijn benen dat niet willen… Zijn zoontje Jef, nu 7, heeft het allemaal, zegt Swerts. Ondertussen kan de muzikant zelf, die asperger heeft én hooggevoelig is, niet lang bij hem blijven: te luid, te veel prikkelingen, te véél van alles. Hij kampt met een schuldgevoel (‘Het is genetisch, dus mijn fout’) en zag op de koop toe zijn relatie op de klippen lopen. Er was maar één uitweg: de muziek. Toch klinkt ‘Schaduwland’ niet als een loodzwaar epistel van een man op de rand.

We hebben afgesproken in mijn appartement in hartje Antwerpen. Niet het beste plan, want door zijn aandoening kan zelfs de drukte van de stad al te veel worden voor het hoofd van Swerts.

Jan Swerts (lacht) «Het gaat wel, ik had het erger verwacht. Een café is moeilijker: daar kan ik me amper concentreren door al het gebabbel. Ik heb de neiging om me te fixeren op elk geluid dat ik hoor, en als er te veel geluiden zijn, weet ik niet hoe ik ze moet afsluiten. Stel dat ik een verwarming hoor tikken of een hond hoor blaffen, dan word ik daar fysiek onwel van. Mijn leven is één lange zoektocht naar de juiste oordoppen.»

HUMO Waar ga jij naartoe om te decompresseren?

Swerts «Ik woon in Sint-Truiden, dicht bij de Haspengouwse velden. ’s Nachts twintig, dertig kilometer gaan wandelen met chips en drank in de rugzak, dat is het mooiste wat er bestaat. Dan is er niemand en zijn de geluiden van de geurende velden op hun zachtst.»

HUMO Waar komt de titel ‘Schaduwland’ vandaan?

Swerts «Toen ik met de plaat bezig was, heb ik vaak geluisterd naar ‘Shadowlands’ van Ryan Adams en ‘The Sire of Sorrow’ van Joni Mitchell, waar de term ‘shadowlands’ ook in voorkomt. Ik vond het een mooi woord: ik stelde me er een verlaten stad bij voor, iets postapocalyptisch. En van het einde van de wereld naar – om het nu even melodramatisch uit te drukken – het einde van míjn wereld was een kleine stap.»

HUMO ‘Schaduwland’ is ook opgevat als een conceptplaat over zombiefilms.

Swerts «Postapocalyptische fictie is een passie van mij: ik heb altijd al een zombieplaat willen maken, gewoon omdat ik de muziek van die films héél goed vind. Mijn grote droom is om een soundtrack te mogen maken bij een horrorfilm. Daarom had ik aanvankelijk ook bij Universal getekend. Ik dacht: daar hebben ze wel contacten met de filmwereld. Niet dus (lacht).»

HUMO Wat zeiden ze toen jij kwam aanzetten met je plannen?

Swerts «Ze keken heel raar op (grijnst). Maar ik gaf ze het voorbeeld van Warren Ellis en Nick Cave, die de prachtige muziek voor de film ‘The Road’ hebben geschreven – daarin ploetert Viggo Mortensen met zijn zoontje door een ontmenselijkte, desolate wereld. Daarvan zijn zeker stukjes in ‘Schaduwland’ geslopen. Maar ze bleven het een gek idee vinden. Toen de problemen van mijn zoon opdoken, móést ik ‘Schaduwland’ echter maken.»

HUMO Waar komt je fascinatie voor het horrorgenre vandaan?

Swerts «Ik was vroeger een angstig kind; hypersensitief, ziekelijk, allergisch voor van alles en nog wat. Maar ik was als kind van de jaren 80 (Swerts is geboren in 1977, red.) ook extreem bang voor de atoombom. Toen de kernreactor in Tsjernobyl ontplofte, toonde weerman Armand Pien elke dag waar de radioactieve wolk dreef. Je zag ze dichterbij komen, tot er werd gevraagd om alle ramen en deuren van de school dicht te houden. Veel mensen zeiden toen dat de Sovjets die reactor opzettelijk hadden doen ontploffen, om ons te vergiftigen. De Koude Oorlog domineerde alles – denk aan ‘Rocky IV’ of ‘Russians’ van Sting. Tijdens die periode droomde ik vaak over de bom. Dan loeide er in mijn droom ergens een sirene en besefte ik: nu is het gedaan. Maar dat maakte me kalm, ik vond het rustgevend.

undefined

'Op het kerkhof kijken al die mensen je van onder de grond aan: gewéldig'

»Ik ben ook altijd extreem gefascineerd geweest door de dood. Mijn tweede grote ambitie, na een horrorsoundtrack, is om een boek over kerkhoven te schrijven. Ik loop heel graag rond op kerkhoven. Het is zo mooi om te zien hoe we van generatie op generatie en decennium na decennium anders met de dood omgaan. En dan zie je de gezichten die naar je opkijken van onder de grond, terwijl je uitrekent hoe oud die mensen zijn geworden: geweldig.»

HUMO Weirdo!

Swerts (lacht) «Pas op, ik kan – of kon – ook erg intens van het leven genieten, net omdat de dood er is: die maakt alles zoveel mooier, zoveel scherper. Als je weet dat je je laatste blikje cola aan het drinken bent, dan beleef je dat toch duizend keer intenser? ’t Is een cliché, maar wel een boeddhistische wijsheid: als je je bewust bent van je eindigheid, leef je des te feller in het nu. De eindigheid is absoluut, voor alles.»

HUMO Delicate vraag, maar heb je nooit aan zelfmoord gedacht toen het zo moeilijk ging?

Swerts «Ja. Mijn verlangen naar de dood werd op een bepaald moment heel acuut. Tijdens het maken van de plaat dacht ik weleens: ‘Laat het gedaan zijn.’ Nu, ik heb twee kinderen, dus ik kan dat niet maken, maar met de tunnelvisie die ik toen had… Ik zag me niet meteen uit m’n schaduwland raken. Nog een betekenis van die titel, trouwens.»

HUMO Ben je er nu wel uit?

Swerts «Ja... Er staan vier fases van verwerking op de plaat. De eerste is de ontkenning, de tweede is de woede en de vlucht, de derde is de depressie – de zware fase – en de vierde is de aanvaarding met een vraagteken. Je zou denken: zodra je die fases hebt doorgemaakt, ben je ervan af. Maar ik kom ze soms opnieuw tegen: het is geen lineaire reis, zoals ik had gehoopt, maar een cyclus.»

HUMO Het klinkt lullig, maar heeft de muziek je erdoor geholpen?

Swerts «Ja. Muziek is altijd ‘maar’ mijn hobby geweest, maar niet bij ‘Schaduwland’. Tijdens de opnames húnkerde ik naar de piano. Soms was ik aan het lesgeven, puur op automatische piloot, en wilde ik niets liever dan naar huis gaan. Het was voor mij de ultieme decompressie.»

HUMO Je gezin is niet meer samen. Hoeveel tijd kun je met je kinderen doorbrengen?

Swerts «Zoveel mogelijk: twee keer per week en in de vakanties om de andere week. Ze moeten weten dat hun papa hen graag ziet. Ik had kunnen vluchten – in de drugs, naar het buitenland of in de dood – maar dat heb ik gelukkig niet gedaan. Ik doe m’n best om me overeind te houden, om zoveel mogelijk te verdragen en om mijn verantwoordelijkheid te nemen. Ik merk alvast dat ik erin slaag om Jef veel liefde te geven. Hij heeft veel bevestiging nodig, en dus geef ik hem die ook. Dan ga ik bij ’m liggen en zeg ik hem: ‘Ik ben trots op je, jongen.’ ‘Ik zie je graag.’ ‘Ik weet dat het niet makkelijk is, maar toch doe je het goed.’

»De belangrijkste song-titel op de plaat is die van het laatste nummer: gewoon een puntje. Een paar maanden geleden stelde dat punt in mijn hoofd nog een afgrond voor, maar nu begin ik stilaan toch te hopen dat het een nieuw begin mag zijn.»

Jan Swerts ‘Schaduwland’ is uit bij
Universal.

Jan Swerts staat op 8/11 in de AB (Brussel), op 10/11 in 30CC (Leuven), op 24/11 in De Roma (Antwerpen) en op 25/11 in Cactus (Brugge).

null Beeld
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234