Schatrijk zonder gezeur: Humo's ABC van de fraudeur!

Met een luide plof belandden ze vorige week op straat: de Panama Papers. 11,5 miljoen vertrouwelijke documenten over meer dan tweehonderdduizend offshorebedrijven, één voor één opgericht door een Panamees advocatenkantoor.

Het was de Duitse krant Süddeutsche Zeitung die de kat de bel aanbond, maar die riep daarvoor wel de hulp in van collega’s uit de hele wereld. Vierhonderd journalisten deden er langer dan een jaar over om de onmetelijke stapel documenten te doorploegen, maar de voorbije dagen regende het dan ook onthullingen. Daarbij zijn minstens twaalf staats- en regeringsleiders betrokken, en nog eens zestig mensen uit hun entourage. Het betreft complexe materie: het kluwen van namen, vennootschappen en cryptische vakterminologie is bijwijlen onontwarbaar. Voor wie door de bomen het bos niet meer ziet: Humo’s Fiscaal Aftrekbare ABC van de Fraude.


Aanklacht

De aanklacht is belastingontwijking, belastingontduiking en witwaspraktijken door sporters, politici, bedrijfsleiders en allerhande socialites met veel geld en verstandige adviseurs die op hun beurt het nummer van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca in hun telefoonboekje hadden genoteerd. Dat kantoor heeft zich de voorbije veertig jaar gespecialiseerd in het oprichten van offshorebedrijven: meestal lege hulzen, niet meer dan een vennootschapsstructuur en een adres in een anonieme zakenwijk in een belastingparadijs. Panama, bijvoorbeeld, de Britse Maagdeneilanden of de Seychellen, oorden met een bedenkelijke fiscale doctrine. Mossack Fonseca benoemde vervolgens één van zijn stromannen tot directeur, terwijl de anonieme aandeelhouders achter de façade de touwtjes stevig in handen hielden. Door de gunstige lokale belastingregimes droegen die weinig af aan de fiscus, en in sommige gevallen werden de offshorebedrijven gebruikt om geldstromen te onttrekken aan de ogen en klauwen van de belastingdienst in eigen land. In nog andere gevallen werd er zwart of zelfs crimineel geld ondergebracht. Zie ook: transfer pricing.


Belasting

Volgens de Dikke Van Dale een ‘verplichte financiële bijdrage aan een overheid’. In ruil voor die bijdrage biedt de overheid berijdbare wegen, competitief onderwijs, adequate gezondheidszorg en een gevarieerd cultuuraanbod. Belastingen dragen ook bij aan de solidariteit, omdat het rijkdom herverdeelt. Zoals de Amerikaanse jurist Wendell Holmes Jr. al zei: ‘Ik betaal graag belastingen. Ik koop mij er beschaving mee.’ Toen Benjamin Franklin – ook een Amerikaan – zei dat níéts onontkoombaar is ‘behalve de dood en de belastingen’, bestond Mossack Fonseca nog niet.


Big Data

De Panama Papers bevatten 2,6 terabyte aan informatie, of 2,6 universiteitsbibliotheken aan tekst. Yannic Hulot, fiscaal coördinator van de FOD Financiën, leidt sinds enkele jaren het dataminingproject van de Bijzondere Belastinginspectie. Dankzij nieuwe software en netwerkanalyse is het mogelijk om de informatie uit de offshoreconstructies te koppelen aan de Belgische belastinggegevens. Al loopt het voorlopig nog niet zo’n vaart. ‘Net als u heb ik over de Panama Papers in de krant gelezen,’ zegt Hulot. ‘We hebben onmiddellijk contact opgenomen met de betrokken kranten en met het International Consortium of Investigative Journalists, maar zij weigeren voorlopig toegang tot de volledige database omwille van onderlinge contractuele afspraken. Dat belet ons niet ons fiscaal vooronderzoek al te starten. In enkele dagen tijd hebben we al 25 namen van de 732 Belgische burgers weten te achterhalen. Die informatie verspreiden we meteen bij de verschillende directies van de FOD Financiën. Vervolgens nemen we contact op met de belastingconsulent van de betrokken banken om de zaak te helpen uitklaren. Indien nodig starten we daarna een gerechtelijke procedure. In sommige gevallen gaat het om mensen met een Belgisch paspoort die in Zwitserland, Moskou of Londen wonen. Die kunnen enkel aangepakt worden door de belastingdienst van het land zelf.’

HUMO In 2013 ging u miljoenen bestanden van OffshoreLeaks te lijf met datamining. Wat is het verschil met de Panama Papers?

Hulot «Deze keer hebben we veel meer mogelijkheden. Sinds 2013 is onze fiscale wetgeving veranderd. Burgers moeten in een uitgebreidere aangifte bijvoorbeeld vermelden of ze een ‘laag belaste juridische constructie’ (een offshoreconstructie, red.) hebben opgericht. Dat maakt het voor ons een stuk makkelijker om de identificatie van de betrokkenen te achterhalen.»


Cameron, Ian

Vader van de Britse premier David Cameron. Toen vader Cameron in 2010 stierf, had hij bijna dertig jaar aan het hoofd van Blairmore Holdings Inc. gestaan, een offshorebedrijf dat genoemd werd naar het ouderlijke huis van de Camerons in Aberdeenshire, maar dat in de Bahama’s gevestigd was. De vergaderingen van het directiecomité vonden plaats in de hoofdstad Nassau en in Zwitserland, maar nooit in Aberdeenshire. Bij Blairmore Holdings Inc. hadden vooraanstaande Britse families een investeringsfonds ter waarde van tientallen miljoenen ponden ondergebracht: ze betaalden al die tijd geen pond belastingen op de opbrengsten. De Britse premier beriep zich in een eerste reactie op zijn privacy, vervolgens onthield hij zich dagenlang van commentaar, maar hij moest uiteindelijk opbiechten dat hij lange tijd zelf ook aandeelhouder van Blairmore Holdings Inc. was geweest.

Company Register

Op basis van een gehackt en online beschikbaar Panamees bedrijfsregister begon de studiedienst van Partij van de Arbeid in 2013 aan een eigen onderzoek naar de Belgische Panamabedrijven. ‘Die documenten staan al sinds 2009 online,’ zegt David Pestieau van de studiedienst van de PVDA. ‘Wij schreven een rapport over alle betrokken Belgische bedrijven, maar daar werd nauwelijks aandacht aan besteed. Nu roept minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) plots dat het onderzoek van de Panama Papers prioriteit moet krijgen.’

HUMO Is België dan zo slecht bezig? Op de Financial Secrecy Index, een ranking op basis van fiscale geheimhouding en offshoreactiviteiten, zijn we de laatste jaren gezakt naar plaats 38. In zijn rapport prijst Tax Justice Network de inspanningen van voormalig minister van Financiën Didier Reynders.

Pestieau «Dat zijn wel heel, héél kleine inspanningen. De Belgische regeringen doen graag alsof ze de fiscale fraude bestrijden, maar telkens bouwen ze genoeg achterpoortjes in om de grote vermogens te laten ontsnappen. Bij elk groot datalek – OffshoreLeaks, SwissLeaks, LuxLeaks – spelen de grote Belgische fortuinen zoals dat van de familie de Spoelberch een rol. Nu zijn er de BelLeaks rond de excess profit rulings, een fiscaal gunstregime voor multinationals. Ons land werd daar onlangs voor veroordeeld door de Europese Commissie, toch niet bepaald een linkse club. Hetzelfde met de notionele intrestaftrek. Dankzij die twee ideetjes van meneer Reynders staat onder andere België nog altijd bekend als een belastingparadijs voor de rijksten.»

HUMO Voorstanders beweren dat een intrekking van die maatregelen verlies van jobs en economische competitiviteit inhoudt.

Pestieau «Die argumenten houden geen steek. Veel bedrijven die naar ons land komen omwille van de notionele intrestaftrek, richten snel een Belgisch kantoor op waar enkele mensen werken. Ze profiteren van het gunstregime zonder jobs te creëren. De Finse multinational Fortum heeft een Belgisch filiaal waar 0,8 voltijdse equivalenten werken. Het krijgt dankzij de notionele interestaftrek wel 270 miljoen euro cadeau.»

HUMO Eén van de fiscale hervormingen van de regering-Michel is de Kaaimantaks, een maatregel die u te vuur en te zwaard bestrijdt.

Pestieau «De Kaaimantaks is exemplarisch voor de supermarktpolitiek van deze regering: de vitrine blinkt, maar daarachter ligt er niets. De taks maakt het bijvoorbeeld mogelijk om gegevens te verkrijgen van personen in buitenlandse constructies, niet van maatschappijen. Ze treft dus alweer de kleine garnalen, de grote bedrijven blijven buiten schot. Het absurde aan de Kaaimantaks is bovendien dat wie aangeeft bij een buitenlandse constructie betrokken te zijn, wordt vrijgesteld van controle.»

HUMO Op de dag dat de Panama Papers naar buiten kwamen, verklaarde minister Van Overtveldt officieel in beroep te zullen gaan tegen de Europese veroordeling van de excess profit rulings.

Pestieau «Dat zegt alles. Na elk datalek is de verontwaardiging van onze regering groot, maar in de praktijk gebeurt er niets. Wij pleiten al jaren tevergeefs voor een miljonairstaks met een opheffing van het bankgeheim, waarbij de vermogens tussen 1 en 2 miljoen euro 1 procent belasting betalen, tussen 2 en 3 miljoen 2 procent en boven de 3 miljoen euro 3 procent. Die minieme heffing zou alleen al 8 tot 10 miljard euro opbrengen. Een andere eenvoudige maatregel is het invoeren van een vermogenskadaster, zodat we de fortuinen van de Belgen en hun maatschappijen eindelijk kennen. Volgens Luc Coene, de voormalige directeur van de Nationale Bank, is zoiets technisch perfect mogelijk. Er is gewoon geen politieke wil.»


Dupe, de

De middenklasse. Want die kan zich geen advocaten veroorloven die op zoek gaan naar achterpoortjes waarlangs belastingen kunnen worden ontdoken. Dat is de stellige overtuiging van de Amerikaanse president Barack Obama, die een warme oproep deed aan zijn collega-regeringsleiders om de loopholes zo snel mogelijk te sluiten. Elke dollar belastinggeld die wordt ontweken, bezwoer Obama, moet ergens anders verhaald worden: ‘Dat betekent dat we minder kunnen investeren in scholen, betaalbaar hoger onderwijs, de strijd tegen de werkloosheid en de aanleg van wegen en bruggen.’ Pestieau vertaalt dat naar de Belgische situatie: ‘Er zit liefst 142 miljard euro aan Belgisch geld verstopt in offshoreparadijzen.’

Pestieau «Dat is een gigantisch probleem. Ons land draait op het geld van de mensen die wél belastingen betalen. Er is een gat in de begroting. De koopkracht daalt onder andere door de verhoging van taksen: de btw op elektriciteit en de Turteltaks. Dat is het echte probleem van onze economie: gewone mensen betalen meer omdat de grote fortuinen worden gespaard.»

Een kleine kanttekening. Fiscalist Michel Maus begeleidde met zijn advocatenkantoor de voorbije jaren 350 fiscale regularisatiedossiers, en kwam daarbij naar eigen zeggen uit op offshoreconstructies voor bedragen vanáf 150.000 euro. Maus: ‘Het zijn dus niet alleen de superrijken die de weg naar Panama vinden.’


Eén

Telwoord. Het kleinste positief getal, en ook het percentage belastingen dat AB InBev volgens The New York Times betaalde op de 1,93 miljard dollar bedrijfswinst die het in 2014 boekte. AB InBev had geen offshorebedrijf in Panama nodig om zo weinig af te dragen, maar één in Brussel: de hoofdzetel van de bierbrouwer is nog altijd gevestigd in de buurt van de Grote Markt, ook al wordt het bedrijf de facto sinds jaren aangestuurd vanuit New York. De vennootschapsbelasting bedraagt in ons land officieel 34 procent, maar via zogeheten excess profit rulings en de notionele interestaftrek kunnen grote bedrijven dat percentage drukken.


Fonseca, Ramón

Panamese advocaat en medeoprichter van Mossack Fonseca. Is zich nog altijd van geen kwaad bewust, noemt zichzelf het slachtoffer van een heksenjacht en een internationale campagne tégen privacy. In een interview met The Financial Times houdt Fonseca ook vol dat er niets mis is met het oprichten van bedrijven, zelfs al zijn het er tweehonderdvijftigduizend. Overigens: Fonseca is naast jurist ook romancier. Zijn ‘magnifieke proza’ wordt volgens zijn uitgever Alfaguara gekenmerkt door een uitzonderlijk gevoel voor humor én een warm en ondubbelzinnig humanisme. Op Amazon kunt u zijn eerste roman ‘La ventana abierta’ op de kop tikken voor 473 dollar.

'De IJslandse premier Gunnlaugsson had miljoenen versluisd en moest opstappen'


Gunnlaugsson, Davíd

De IJslandse premier die eerst wel, dan weer niet, en uiteindelijk toch ontslag nam. Uit de Panama Papers bleek dat hij en zijn vrouw het schermbedrijf Wintris, met hoofdzetel op de Britse Maagdeneilanden, gebruikten om miljoenen euro’s uit IJsland te versluizen. Een deel van het familiefortuin stond uit in obligaties van banken, wat problematisch is omdat Gunnlaugsson in 2015 nog een deal had gesloten met de schuldeisers van banken die bij de kredietcrisis failliet waren gegaan: er zijn op zijn minst aanwijzingen van belangenvermenging. Gunnlaugsson was het allereerste en meest zichtbare slachtoffer van de Panama Papers: tijdens een interview met de Zweedse televisie kreeg hij onverwacht vragen over Wintris voor de voeten geworpen. De Billie Turf-achtige politicus liep rood aan, prevelde enige verwijten en koos vervolgens het hazenpad. Bij het begin van het interview had hij nog verklaard dat het de plicht van elke IJslander is om een faire bijdrage te leveren aan het herstel.


Harpia harpyja

De harpij, een ondersoort van de kuifarend. De nationale vogel van Panama. Beschikt volgens ornithologen over een flink stel klauwen waarmee hij wateropossums, apen en zelfs kleine beren te grazen kan nemen.

'142 miljard euro aan Belgische vermogens zit in belastingparadijzen. De regering wil daar 0,3 procent van ophalen'


Ironie

Wanneer toeval het tegengestelde brengt van wat men verwacht. Zoals in: 37,7 procent van de Panamezen leeft onder de armoedegrens, maar Ramón Fonseca is niet één van hen.


ICIJ

The International Consortium of Investigative Journalists. Een netwerk van 190 onderzoeksjournalisten, verspreid over meer dan 65 landen. Het ICIJ werd bij de Panama Papers betrokken omwille van zijn expertise op het vlak van data-analyse en verslaggeving over grensoverschrijdende criminaliteit en corruptie. Voor dit project werd het korps aangevuld met lokale journalisten van 107 media uit 67 landen. Hulde aan de collega’s van Le Soir, De Tijd en Knack die het Belgische luik onderzochten.


John Doe

Een in de States gangbare benaming voor iemand die anoniem wenst te blijven, bijvoorbeeld in gerechtelijke dossiers. In dit geval betreft het de man/vrouw/organisatie die de 11,5 miljoen documenten aan de Süddeutsche Zeitung heeft overhandigd. John Doe heeft naar verluidt geen financiële vergoeding gevraagd voor de data, enkel strikte garanties over zijn/haar anonimiteit. Mossack Fonseca beweert intussen dat de gegevens illegaal verkregen zijn, door een computerhack vanuit het buitenland.

'Toen orkaan Ivan naar de Kaaimaneilanden trok, raceten advocaten met sportvliegtuigjes naar Miami om hun harde schijven in veiligheid te brengen'


Kaaimantaks

De Kaaimantaks of doorkijktaks dient om inkomsten te belasten uit vermogens die voor de Belgische fiscus verborgen zitten in juridische constructies, zoals een trust, stichtingen en vennootschappen. Minister van Financiën Johan Van Overtveldt verwacht met de taks 460 miljoen euro aan ontdoken belastingen te recupereren. Wereldwijd is naar schatting 8 procent van alle rijkdom ondergebracht in offshoreconstructies. Omgerekend bevindt zich 142 miljard euro aan Belgische vermogens in belastingparadijzen. De regering wil via de Kaaimantaks dus 0,3 procent van die som ophalen.


Lecocq, Dominique

De Zwitserse advocaat van Alexis en Patrice Bailo de Spoelberch, telgen van de rijkste familie van ons land, een oud brouwersgeslacht en nog altijd referentieaandeelhouder van AB InBev. De familie wordt in de Panama Papers genoemd als de begunstigden van de Panamese vennootschap Retro Marketing Corp. Hun advocaat Lecocq vertelde aan Knack dat de constructie door andere adviseurs was opgezet, buiten weten van zijn cliënten om. Wie van gisteren is, zou zulks nog kunnen geloven.


Molenbeek

Woonplaats van 3 van de 732 Belgen die genoemd worden in de Panama Papers.


Not done

De reactie van Kamerlid Kristof Calvo (Groen) op het bericht dat Mathieu Isenbaert, de voormalige kabinetschef van Johan Van Overtveldt, is verkast naar een advocatenkantoor dat bedrijven zal bijstaan wanneer ze zich tekortgedaan voelen door de strijd van de Europese Commissie tegen fiscale gunstregimes.


O

De vijftiende letter van het alfabet. Klinker. Vertoont sterke gelijkenissen met het cijfer 0, dat op zijn beurt een correcte weergave is van de waarde die sommige betrokkenen toekennen aan deontologie. Zie ook: not done.


Powys Tax Rebellion

Het dorpje Crickhowell (2.800 zielen) in het Welshe graafschap Powys organiseerde zijn eigen fiscale rebellie. Alle kleine zelfstandigen van het dorp – een allegaartje van bakkers, slagers en krantenboeren – bundelden de krachten, huurden een legertje financiële stijfhemden in en gingen gezamenlijk offshore, à la façon du multinational.



Quizvraag

Hoe belandde Jürgen Mossack – vennoot van Ramón Fonseca en de oprichter van het advocatenkantoor – in Panama? U heeft tijd tot de x om het juiste antwoord te vinden.


Recidivisme

Term uit het recht. Duidt op het herhalen van een misdrijf, en in bredere zin op het hervallen in eenzelfde zonde. Mensen met een slecht karakter zouden kunnen denken aan de hierboven genoemde familie de Spoelberch, die eerder al in opspraak kwam bij andere belastingschandalen. OffshoreLeaks? Check. SwissLeaks? Check. LuxLeaks? Check.


Sweetheart Tax Deals

Een overeenkomst waarbij een betrokken partij abnormaal begunstigd wordt. De LuxLeaks-affaire uit 2014 legde een industrieel netwerk van belastingontduikende multinationals in Luxemburg bloot. Enkele maanden later publiceerde de Europese Commissie van de Luxemburgse voorzitter Jean-Claude Juncker in haar strijd tegen de zogenaamde sweetheart tax deals een zwarte lijst van dertig belastingparadijzen. Opmerkelijk genoeg was daarop geen plaats voor Luxemburg of Zwitserland. Haalden de lijst wel: eenentwintig veelal onbekende eilanden in de Caraïben en de Stille of Indische Oceaan, en zes Britse overzeese gebieden. Om op die lijst te komen moest een land door minstens tien EU-lidstaten als problematisch worden aangeduid. Groot-Brittannië en Duitsland onthielden zich.


Süddeutsche Zeitung

Duitse kwaliteitskrant met een oplage van 370.000 exemplaren, uitgegeven in München. De Süddeutsche is een krant van centrumlinkse, liberaal-progressieve signatuur die voor de eerste keer op 6 oktober 1945 verscheen, toen Beieren nog onder het bewind van het Amerikaanse leger stond. Het eerste artikel begon als volgt: ‘Voor het eerst sinds de ineenstorting van het bruine terreurbewind wordt een krant uitgegeven door de Duitsers zelf. Ze is niet gebonden door censuur of gekneveld door gewetensdwang. Ze is niet het orgaan van een regering, noch van de één of andere partij.’ Quod erat demonstrandum.

'De kleine zelfstandigen van het Britse dorpje Crickhowell gingen samen offshore, zoals een echte multinational'


Topje van de ijsberg

Nicholas Shaxson, journalist, auteur en medewerker van het Tax Justice Network, voert al vele jaren onderzoek naar belastingontduiking en -paradijzen. Terwijl de wereld zich verwondert over de omvang van de witwascarrousel, verwondert hij zich over het idee dat de burger zich niet bewust is van het feit dat die er zelf al jaren aan deelneemt.

Nicholas Shaxson «Iedeeen die een boek bestelt op Amazon, een song koopt op iTunes of een koffie drinkt bij Starbucks, investeert in die praktijken. Alle hippe technologiebedrijven hebben vennootschappen opgezet in Bermuda, Luxemburg of Ierland om hun miljardenwinsten via boekhoudkundige ingrepen uit de handen van de gemeenschap te houden. Die constructies mogen dan wettelijk in orde zijn, ze zijn deontologisch niet correct. Ze zijn zodanig in onze maatschappij ingeburgerd dat niemand er nog oog voor heeft.»

HUMO U tweette vorige week dat de Panama Papers slechts het topje van de ijsberg zijn. Wat kunnen we nog verwachten?

Shaxson «Ik geloof niet dat mensen zich bewust zijn van de gigantische schaal van offshorepraktijken. Dit is geen exotisch randverhaal in de krant met een leuke naam. De wereldeconomie is letterlijk gebouwd op belastingparadijzen en de gevolgen daarvan zijn dramatisch. Het verhoogt de ongelijkheid in de wereld, het tast het democratische gehalte in ontwikkelingslanden aan en vervalst het commerciële speelveld. Lokale handelaars moeten de boeken dichtdoen omdat ze niet met multinationals kunnen concurreren. Dit is een verhaal van geglobaliseerde corruptie en financiële afpersing. In veel westerse landen woedt momenteel een links-rechtsdiscussie, maar daar heeft het niets mee te maken. Wie tegen belastingparadijzen is, is zelfs pro business.»

HUMO De hele wereld wijst nu met de vinger naar tropische eilanden en bergstaatjes, maar Panama staat op de Financial Secrecy Index pas dertiende. De lijst wordt aangevoerd door Zwitserland. De Verenigde Staten volgen op de derde plaats en Duitsland op de achtste. Zijn westerse landen beter in het verbergen dat ze ook belastingparadijzen zijn?

Shaxson «De relatief lage posities van exotische landen is vooral te wijten aan de manier waarop de data verzameld worden. Een land als Panama is klein en krijgt een lager economisch gewicht toegekend. Globaal gezien zijn de Verenigde Staten een veel grotere speler. Tijdens de Vietnamoorlog, toen Amerika overzee meer geld besteedde dan het daar verdiende, begon het geld naar huis te lokken via belastingvoordelen voor buitenlanders. Dat daar ook drugsgeld uit Zuid-Amerika of de spaarpot van een Afrikaanse warlord tussen zat, was niet zo’n probleem. Dat is het nog steeds niet.»

HUMO U schreef: voorlopig zijn natuurrampen het enige wat de belastingparadijzen kan bedreigen.

Shaxson (lacht) «Toen orkaan Ivan in 2004 naar de Kaaimaneilanden trok, zagen we een vloot aan sportvliegtuigen met advocaten naar Miami racen om de harde schijven van hun computer in veiligheid te brengen. Als die wegwaaien, gaat een vijftiende van ’s werelds banktegoeden in rook op. Toen de storm voorbij was, vlogen ze allemaal terug.»


Transfer pricing

Klassieke truc van multinationals om hun winsten belastingvrij te houden.

Shaxson «Stel dat een bedrijf in Ecuador een container vol bananen stouwt en dat dat 1.000 dollar kost. Het verkoopt de lading aan een Franse supermarkt voor 3.000 dollar. Welk land mag belastingen heffen op de winst van 2.000 dollar? Antwoord: waar het bedrijf dat wil. Het zet drie nieuwe bedrijven op: EcuadorCo, ParadijsCo en FranceCo. EcuadorCo verkoopt de container voor 1.000 dollar aan ParadijsCo, een vennootschap met een adres in een belastingparadijs. ParadijsCo verkoopt hem door aan FranceCo voor 3.000 dollar. Dat is allemaal papierwerk in New York of Londen, de bananen zelf steken gewoon de oceaan over. EcuadorCo koopt en verkoopt voor 1.000 dollar, maakt geen winst en betaalt geen belastingen. FranceCo doet hetzelfde: het koopt en verkoopt voor 3.000 dollar. Geen winst en geen belastingen. ParadijsCo is de sleutel. Het koopt voor 1.000 dollar en verkoopt voor 3.000 dollar: 2.000 dollar winst. En omdat het offshore is, betaalt het wederom nul dollar belastingen.»


Uitvluchten

Ze waren niet alleen vindingrijk in het opzetten van financiële constructies: ook in het defensief toonden de beschuldigden zich van hun creatiefste kant.

‘Familie-investeringen zijn een privé-aangelegenheid.’ (Eerste reactie van de Britse premier David Cameron, vóór zijn biecht.)

‘Ik zal zeker niet aftreden omwille van de reden dat, wel, mijn vrouw altijd haar belastingen heeft betaald.’ (De IJslandse eerste minister Sigmundur Gunnlaugsson verkocht in 2009 zijn aandeel van 50 procent in de offshoreschermvennootschap Wintris voor één dollar aan zijn vrouw.)

Putinophobia.’ (Dmitry Peskov, woordvoerder van het Kremlin, houdt het kort.)

‘In navolging van relevante wet- en regelgeving worden sommige van de zoekresultaten niet weergegeven.’ (Chinese zoekrobots werden gecensureerd nadat was gebleken dat de familie van de Chinese president Xi Jinping en de dochter van voormalig premier Li Peng gebruikmaken van de diensten van Mossack Fonseca.)


Vooruitgang

Sinds 1989 bindt de intergouvernementele organisatie Financial Action Task Force de strijd aan met witwaspraktijken en de internationale financiering van terrorisme. In haar rapport van februari 2016 loofde FATF Panama voor zijn enorme inspanningen. ‘Sinds juni 2014 (…) heeft Panama significante vooruitgang geboekt om zijn situatie te verbeteren.’ Panama krijgt bloemetjes toegegooid inzake transparantie, de criminalisering van witwaspraktijken, de verbeterde rapportering van verdachte transacties en het opzetten van een ‘effectively functioning financial intelligence unit’.


Wat nu?

De Amerikaanse president Obama kondigt maatregelen aan, de Russische president Poetin wuift laconiek alle beschuldigingen weg en de Chinese overheid blokkeert de toegang tot de Panama Papers. Het valt af te wachten waar die geopolitieke carambole eindigt en of er eindelijk een einde komt aan het gesjoemel, maar Michel Maus is optimistisch gestemd. ‘De naming and shaming heeft de publieke opinie wakker geschud.’

Maus «Zoals het er nu naar uitziet, komen er nóg onthullingen: de druk op de politiek om paal en perk te stellen aan die praktijken, zal alleen maar groter worden. En die was al groot sinds 9/11, toen de Amerikanen plots belangstelling kregen voor de zwarte geldstromen, omdat ze de financiering van terroristen wilden droogleggen. Daarbij botsten ze telkens op landen met een streng bankgeheim. En intussen hebben we ook de kredietcrisis over ons heen gekregen: in veel landen bestaat nu ook een budgettaire noodzaak om belastingfraude aan te pakken. Er is geen weg terug. Vanaf volgend jaar zullen 96 landen hun bankgegevens onderling uitwisselen: binnen die zone zal álles openbaar zijn, en dat is nog maar het begin.»

HUMO Panama staat niet op die lijst van 96 landen. Het heeft nu een grondige hervorming van het belastingstelsel in het vooruitzicht gesteld, maar dat deed het eerder ook al.

Maus «Panama doet nog niet mee, maar dat zal niet lang meer duren. Meer en meer landen zullen op de knieën gedwongen worden, zoals dat bij Zwitserland en Luxemburg is gegaan na SwissLeaks en LuxLeaks. Sinds de G20-top van 3 april 2009 – het moment nul voor fiscalisten – hanteert de OESO ook een eigen lijst van belastingparadijzen: onderschat het stigmatiserende effect van die lijst niet. De uitwijkmogelijkheden worden alsmaar kleiner. Veel mensen vergeten ook dat je weinig kunt aanvangen met geld dat zit weggestopt in zo’n duister land. Op het moment dat je die centen wil gebruiken – bijvoorbeeld voor de aankoop van Belgisch vastgoed – wordt het weer zichtbaar. Banken zijn verplicht om zo’n geldspoor te onderzoeken en zullen snel op de bedenkelijke herkomst stoten. Eigenlijk zitten al die mensen met geld in belastingparadijzen in een gouden kooi: ze kunnen de fortuinen enkel verzilveren door te verhuizen naar waar het geld zit. Als dat China is: veel plezier.»


X

Het Romeinse cijfer 10. 10 op 10 voor wie intussen wist dat Jürgen Mossacks vader Erhard tijdens de Tweede Wereldoorlog Rottenführer was bij de Waffen-SS. Zoals zoveel Duitsers met een naziverleden belandde vader Mossack later in Latijns-Amerika. In de jaren 60 bood hij zijn diensten aan bij de CIA, als spion in het nabijgelegen communistische Cuba.


Yapok

Lokale benaming voor de wateropossum: een solitair, semi-aquatisch nachtdier dat stevige voet aan de grond heeft in Panama. Met een kop-romplengte van 22,1 tot 40 cm is hij een geliefkoosde prooi voor de Harpia harpyja.


Zucman, Gabriel

Piepjonge Franse onderzoeker, assistent-professor economie aan de universiteit van Berkeley. Publiceerde in 2013 ‘La richesse cachée des nations’: sindsdien weten we iets meer over de omvang van de wereldwijde belastingontduiking. Zucman ging aan de slag met vernieuwende rekenmethoden en gegevens van de Zwitserse centrale bank, en schatte het privévermogen dat in belastingparadijzen uitstaat op 4.300 miljard euro. Andere, minder onderbouwde schattingen lopen nog veel hoger op, tot 30.000 miljard euro. Maus: ‘Het is per definitie moeilijk te berekenen, want het gaat om iets wat je niet ziet. Maar je mag er gerust van uitgaan dat het om vele duizenden miljarden gaat.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234