Claudia DurastantiBeeld © Claudia Durastanti

ZomervluchtClaudia Durastanti

‘Schrijven was liegen voor mij. Over onze armoede, en over de godvergeten plek waar we woonden’

Haar beide ouders zijn doof, ergens tussen prettig en onprettig gestoord en ze behoren tot de onmondige onderklasse. Toch werd Claudia Durastanti (36) een taalvirtuoze en één van de beloftevolste Italiaanse schrijvers. Het boek waarmee ze doorbrak heet - uiterst toepasselijk voor iemand die schippert tussen Londen, New York en Italië - 'De vreemdelinge'. 'Thuis waren we arm, maar niet nederig: mijn moeder verhief het faken tot kunstvorm.'

Ze werd geboren in New York, groeide op in één van de armste en meest geïsoleerde gebieden van Zuid-Italië, studeerde culturele antropologie en journalistiek aan de roemruchte Sapienza Universiteit in Rome, woonde negen jaar in Londen, en toen de coronapandemie uitbrak, was ze net terug verhuisd naar New York. Wanneer ze op mijn beeldscherm verschijnt, zit Claudia Durastanti in Rome. Ze spreekt staccato Engels met een Amerikaans accent en ziet eruit zoals vrouwen met Zuid-Italiaanse roots er nu eenmaal uitzien: lange zwarte haren, koolzwarte ogen, vranke blik. Het leven heeft tags achtergelaten, in de vorm van kleine tattoos op de binnenkant van haar armen. De wereld is gespannen op dit moment, maar Claudia Durastanti is dat allerminst.

CLAUDIA DURASTANTI «Het is een fabeltje dat alles op slot zat door Covid-19. Ik kan het weten, want sinds het begin van de pandemie heb ik al op vier verschillende plekken verbleven: Londen, New York en twee locaties in Italië. Maar nu zit ik wel een beetje vast.»

HUMO 'La straniera' of 'De vreemdelinge' is een openhartige autobiografie in romanvorm, maar ook een reisboek. U bent altijd onderweg. Bent u van plan lang in Rome te blijven?

CLAUDIA DURASTANTI «Ik weet het niet goed. Het enige dat vaststaat, is dat ik het Verenigd Koninkrijk voorgoed heb verlaten. Ofwel ga ik terug naar New York, ofwel blijf ik nog een hele tijd in Italië. Ik was gelukkig in New York, hoewel mijn verblijf daar maar twee maanden heeft geduurd, terwijl ik van plan was er minstens een jaar te blijven. Ik heb er mijn vertaling (naar het Italiaans, red.) van 'The Great Gatsby' van F. Scott Fitzgerald voltooid. Op de laatste pagina gekomen, besefte ik dat ik de droom van Gatsby - terugkeren naar de stad en ze veroveren - zelf ook al koester sinds ik 6 jaar was. Toen zijn mijn ouders er weggetrokken om zich opnieuw in Zuid-Italië te vestigen.

»Rome is en blijft een geweldige stad, Italië is het land waar mijn ouders wonen en waar ik altijd naar zal terugkeren, maar iets houdt me tegen om hier voor langere tijd te blijven. Ik schrijf namelijk het liefst - en het best - over plekken nadat ik ze verlaten heb, en mijn volgende boek zal zich integraal in Italië afspelen. Dat is dus een complicatie. Ik weet ook niet hoe het zal werken tussen mij en de Italiaanse cultuur. Sinds ik terug ben, zie ik bijvoorbeeld overal alleen maar mannen: in de krant, op de radio, op tv. Italië is een monocultuur van mannen zoals die nergens nog bestaat. Na negen jaar Londen was ik dat compleet vergeten.»

HUMO Uw jeugd hebt u doorgebracht in Basilicata, het Texas van Zuid-Italië, met olie in de grond en bovengemiddeld veel psychiatrische instellingen en ontwenningsklinieken boven de grond. Had u daar heimwee naar uw kindertijd in New York?

DURASTANTI «Het was heel schizofreen. We leefden in één van de meest geïsoleerde gebieden van Italië, maar twee keer per jaar, in de zomer en met kerst, vlogen we naar de VS. We waren arm maar we maakten trans-Atlantische reizen. En je denkt misschien dat het compleet andere werelden waren, Basilicata en New York, maar in feite was dat niet zo. Het grootste deel van mijn familie woont in New Jersey. Als je de Amerikaanse suburbs een beetje kent, weet je dat die allesbehalve opwindend en kosmopolitisch zijn. En net zoals in Basilicata heb je er een auto nodig om ergens te geraken. Ik denk dat de verschillen tussen stad en platteland, tussen centrum en periferie, mijn leven veel meer bepaald hebben dan die tussen Italië en de VS. Bovendien: alle cultuur die ik als tiener en puber in Basilicata consumeerde - alle boeken, muziek en films - bracht ik mee uit Amerika, fanatieke bootlegger als ik was. Ik leidde een zeer Amerikaans leven in Italië, maar ik had net zo goed een zeer Italiaans leven kunnen leiden in de VS.»

HUMO U schrijft dat u in Basilicata nooit het gevoel had tot de onderklasse te behoren, omdat u en uw moeder heel bedreven waren in doen alsof. Ligt daarin de kiem van uw schrijverschap: in doen alsof?

DURASTANTI «Ja, van meet af aan was schrijven voor mij liegen. Liegen over onze armoede. Liegen over de godvergeten plek waar we woonden. Ook omdat ik vond dat de omstandigheden waarin ik leefde niet klopten met wie ik was, met mijn ware zelf. Iedereen in het dorp wist dat wij straatarm waren, maar toch verkondigde ik op school dat ons huis 32 kamers had. Grotesk gewoon.

»Mijn moeder was geen nederige arme. Zij verhief het faken tot kunstvorm door zich continu diep in de schulden te steken. Alles wat ze niet kon betalen, bestelde ze toch (lacht). Het is opvallend hoeveel vrienden van gegoede komaf mij al zijn komen vertellen dat ze zich herkennen in mijn moeder, zoals ze naar voren komt in het boek. 'Wij doen op Instagram ook alsof we veel rijker zijn dan we zijn, alsof onze mogelijkheden ongelimiteerd zijn en we kunnen gaan en staan waar we willen,' zeggen ze. 'Terwijl we in werkelijkheid leven van een onderbetaalde job in de cultuursector en van de centen van papa en mama.' De eerste mensen die mij keihard confronteerden met mijn armoede, waren linkse intellectuelen. Pas toen ik naar de universiteit ging, ontdekte ik dat ik tot de onderklasse behoorde.»

HUMO Er zit veel muziek in uw boek. Punk vooral, die dateert van voor uw geboorte. U noemt uzelf een postpunkninja. Hoe is die liefde ontstaan?

DURASTANTI «Mijn moeder was dan wel doof en marginaal, ze had ook warrige artistieke ambities en ze bezat een paar boeken. Onder meer één over Bob Dylan en een bundeling gedichten van Patti Smith. Toen ik een jaar of 10 was, was ik daar zeer van onder de indruk. Ik wist aanvankelijk niet dat Patti Smith een rockartieste was, ik dacht dat ze een dichteres uit New York was.

»Doordat mijn ouders outsiders waren, ging ik in boeken en muziek ook op zoek naar outsiders, naar een decor waarin wij níét weird waren. 1977, het mythische jaar van de punk, was voor mij als een roman, als een tijdreis naar een universum waar ik naar mijn gevoel helemaal niet buiten stond. De eerste punks die ik in levenden lijve zag, waren kids met hanenkammen die rondhingen bij een platenwinkel in de East Village in New York, waar mijn coole neven me naartoe brachten. Dat was eind jaren 90, dus die figuren identificeerden zich ook nog altijd met een revolutie van twintig jaar eerder. Het enige wat ik kon denken, was: wat bezielt die mensen om er zo uit te zien en zich geen fuck aan te trekken van wat de rest van de wereld denkt?»

KLASSE B-MIGRATIE

HUMO Ook uw verhuizing naar Londen was een reis naar de bron van de muziek waar u zo van hield.

DURASTANTI «Ik wilde naar New York, maar ik heb me door mijn vriend laten overhalen om het eerst in het Verenigd Koninkrijk te proberen. 'Londen is Europa,' zei hij, 'daar hebben ze tenminste sociale zekerheid.' (lacht) Ik lach hem daar nu natuurlijk vierkant mee uit. Maar inderdaad, ik zou er nooit naartoe zijn getrokken als dat gevoel van culturele verbondenheid er niet was geweest, in eerste instantie met de muziek: The Clash, The Smiths, noem maar op.

»Kijk, iedereen reist en migreert om andere redenen. Mijn grootouders langs moederszijde zijn naar Amerika vertrokken omdat mijn grootvader een bedrieger was die beter kon maken dat-ie wegkwam uit Italië. Mijn moeder is teruggegaan naar Italië omdat ze onder de vleugels van haar ouders vandaan wilde, om voluit tegendraads en onafhankelijk te kunnen zijn. En ik ben uit Italië vertrokken om de liefde van mijn leven te volgen, zeker, maar ook omdat ik zo weg was van Londen en Engeland door de boeken die ik had gelezen en de muziek die ik had beluisterd. Toen ik er arriveerde, was ik een bom die klaar was om te ontploffen...»

HUMO Maar de bom ging niet af. Het werd een diepe teleurstelling.

DURASTANTI «Inderdaad. Het verhaal, het narratief dat me naar daar had gebracht, bleek niet te stroken met de werkelijkheid. Aanvankelijk begreep ik er niets van: ik kwam uit een familie van migranten, ik had hard gestudeerd, ik kende de taal, ik had naar mijn gevoel alles om een succesvolle migrant te worden. Maar Londen was een veel minder romantische plek dan ik gedacht had. In de tijd dat ik er woonde, is het integendeel een harde, meedogenloze stad geworden, in een zeer elitaire samenleving. Londen heeft mij politiek behoorlijk geradicaliseerd.»

HUMO Was de brexit de druppel?

DURASTANTI «Nee, dat was de brand in de Grenfell Tower, drie jaar geleden (op 14 juni 2017 brandde die torenflat van 24 verdiepingen in West-Londen volledig uit, 72 mensen kwamen om het leven, red.). Die ramp stond voor mij symbool voor een stad die mensen vermaalt en verbruikt, die levens offert. Vanaf die dag kon ik Londen niet meer verdragen.»

HUMO Uw voorouders migreerden uit noodzaak. Maar u behoort tot een generatie van cultuurmigranten, van job- en cityhoppers die de wereld afschuimen. Is er de jongste jaren een klimaat ontstaan waardoor dat moeilijker wordt?

DURASTANTI «Ik vind het zeer conservatief om in die termen over migratie te denken. Dan krijg je klasse A-migratie, van mensen die arm zijn of een oorlog ontvluchten, en klasse B-migratie, van luxebeesten die uit vrije wil vertrekken. Ik dacht vroeger ook zo, hoor. Ik vond dat mijn grootmoeder veel meer recht en reden had om naar de andere kant van de wereld te verhuizen dan ik, precies omdat ze arm was. Mezelf vond ik maar een verwende faker. Maar hoe vrij was mijn migratie echt? Ik verliet toen een land dat financieel en economisch op z'n gat lag, waar nul toekomstmogelijkheden waren voor jongeren. En mijn grootmoeder was dan wel arm, maar ze wilde ook echt weg uit Italië. Elke migratie zal voor een stuk uit noodzaak, en voor een stuk uit verlangen zijn. Voor elke familie die wegvlucht voor een oorlog, is er wellicht ook één die beslist om te blijven.

»Trouwens, wie is migrant en wie niet? In mijn middelbare school in Basilicata had ik vrienden die werkelijk geobsedeerd waren door Amerika. Ze waren alleen maar bezig met de NBA, met Amerikaanse hiphop, Amerikaanse sneakers en Amerikaanse kleren. Ze waren veel Amerikaanser dan ik, ook al waren ze er nooit geweest en zouden ze er ook nooit komen. Ze bewoonden de VS met hun obsessies. En in Padua ken ik iemand die alles weet over Londen. Ook al heeft hij er nooit gewoond, in zijn fantasie bevindt hij zich daar. Ik had dat ook: ik was al verhuisd naar Londen járen voor ik er echt ging wonen. Dat element mis ik in alle migratiediscussies. Ik geloof echt dat je burger van een stad kunt zijn zonder er fysiek aanwezig te zijn. Verliefd worden op een ander land, een diep verlangen ontwikkelen naar een bepaalde plek, en dat verlangen op een gegeven moment ook ten uitvoer brengen, dat is toch een recht dat niemand je kan ontzeggen?»

HUMO 'De vreemdelinge' was een behoorlijk succes in Italië. U stond ermee op de shortlist voor de Premio Strega, de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs. Waren uw ouders trots of is dat volledig aan hen voorbijgegaan?

DURASTANTI «Mijn vader leest niet. Hij woont nu in Umbrië en hij had daar van zijn vrienden in de bar gehoord dat ik een boek uit had waarin hij voorkwam. Nadat was bekendgemaakt dat ik Strega-finaliste was, heeft hij me gebeld en gevraagd of ik kans maakte om de prijs te winnen. Toen ik zei dat ik de kans klein achtte, verloor hij zijn interesse (lacht). Maar hij drukte me wel op het hart dat ik me mooi moest kleden voor de plechtige zitting.

»Aan de uitreiking van de Premio Strega gaat traditioneel een lange reeks lezingen vooraf; vijf schrijvers die heel Italië doorkruisen in een busje. Bij de lezingen in de buurt van Basilicata zat mijn moeder steevast op de eerste rij, druk pratend met haar beste vriendin, zich geen fluit aantrekkend van de mensen die waren gekomen om hun favoriete schrijvers bezig te horen. Achteraf kwamen mensen me dan zeggen: 'Ze is écht zoals in het boek.' En toen een filmproducent een optie nam op het boek om er een tv-serie van te maken, en ik mijn moeder vroeg wat ze daarvan dacht, zei ze: 'De vrouw die straks mijn personage speelt, hoeft niet echt doof te zijn, hoor, als ze maar ongenaakbaar mooi is!'»

Claudia Durastanti, 'De vreemdelinge', uitgeverij De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234