Schrijver Ian McEwan exclusief over zijn roman 'De kinderwet'

Ian McEwan, opperromancier, komt op 15 november naar het Crossing Border Festival in Den Haag. Wat niet zo evident is: hij is zuinig met zijn aanwezigheid. ‘Je kunt wel elke dag ergens aan een festival deelnemen. Het is belangrijk dat niet te veel te doen, of je wordt gek.’ Allicht om dezelfde reden is hij erg zuinig met interviews over zijn jongste, alweer prachtige, roman, ‘De kinderwet’. Humo klonk dus blij aan de telefoon.

HUMO In ‘Zaterdag’ toonde u uitvoerig een hersenchirurg aan het werk, nu zoomt u in op de activiteiten van een rechter: zoiets is geen toeval?

Ian McEwan «De serieuze roman heeft de wereld van het werk te lang verwaarloosd, vind ik. Terwijl je werk toch heel belangrijk is voor je identiteit, voor je levensstijl – vaak vind je ook je partner via je werk. En ik heb iets met mensen die een bepaalde expertise hebben.»

HUMO Benieuwd wat het volgende beroep zal zijn.

McEwan «Nee, wees gerust: ik ben echt niet bezig aan een reeks gidsen ‘Kies je beroep’. Waarschijnlijk volgt er iets heel anders. Zo gauw ik voel dat ik op een bepaald patroon vastgepind word, doe ik iets om daaraan te ontsnappen.»

HUMO Wat deed u bij rechters belanden?

McEwan «De accumulatie van eeuwen rechtspraak, neergeschreven in vonnissen, vind ik intrigerend. Ik dompelde me graag onder in die wereld met een eigen woordenschat. Sommige vonnissen zijn briljant geschreven, het is een verwaarloosd subgenre van de literatuur. Door er veel te lezen, kreeg ik zin zelf een vonnis te gaan schrijven. Ik heb het in ‘De kinderwet’ over het familierecht, en daar gaat het dikwijls om heel dramatische, moreel complexe zaken – eigenlijk het soort stuff waar ook romans op berusten.»

HUMO Een verschil tussen een rechter en een schrijver lijkt me wel de enorme verantwoordelijkheid die een rechter draagt: het scheelt nogal wat of je de plot van een boek dan wel van een leven bepaalt.

McEwan «Precies, en schrijvers zijn dus bevoordeeld omdat ze met imaginaire personages te maken hebben en geen vonnis hoeven te vellen. Het ergste wat ze kunnen aanrichten, is het schrijven van een slecht boek. Een slecht vonnis is erger.»

HUMO Uw boek vertrekt vanuit een reële case.

McEwan «Ja, een vriend van me, Alan Ward, was rechter, hij is net gepensioneerd, en hij vertelde me een keer over een zaak die hij jaren geleden behandeld had. Op een avond werd hij vanuit een ziekenhuis gebeld: een minderjarige getuige van Jehova weigerde een bloedtransfusie, wat hem het leven zou kosten. De vraag was of men die jongen tegen zijn wil een bloedtransfusie mocht toedienen. Mijn vriend was nog maar halfweg zijn verhaal of ik wist al dat ik ermee aan de slag zou gaan.»

HUMO De rechter besliste die transfusie inderdaad te laten toedienen. Zo gaat het ook in uw boek, waarin u nog een aantal andere zaken verwerkt waarin de rechter in het belang van het kind religieuze principes opzijzet. Hebt u in het algemeen een rooskleurige kijk op het werk van rechters?

McEwan «Nee. Als rationaliteit en menselijkheid het halen, kan het gerecht een geweldige instelling zijn, maar het gebeurt evengoed dat het resultaat destructief en compleet onzinnig is. Ik heb een vriend die de gevangenis inging voor een cafégevecht waar hij niet aan had deelgenomen. En ik geef in het boek ook het voorbeeld van Sally Clark, de advocate die twee kinderen verloor door wiegendood en die hier in Groot-Brittannië ten onrechte veroordeeld werd voor moord, omdat de rechtbank twee keer wiegendood statistisch onmogelijk achtte: ongelooflijk!»

Onuitgesproken liefde

HUMO Wat was het moeilijkst bij het schrijven van ‘De kinderwet’?

McEwan «Ik zag meteen dat die rechtszaak alles had om er een tragisch liefdesverhaal van te maken, al is het dan een onuitgesproken liefde. Ik stelde me de rechter voor als een vrouw zonder kinderen, die in de jonge getuige van Jehova het kind ziet dat ze zelf nooit gehad heeft. En omgekeerd is die vrouw voor die jongen de belofte van een bevrijding uit zijn milieu.

»Maar hoe moest ik de toenadering tussen hen beiden beschrijven? Hoe kan er tussen die twee mensen die elkaar helemaal niet kennen meteen een diepe relatie ontstaan die voor hen allebei van het grootste belang is? Ik koos ervoor de rechter naar het ziekbed van de jongen te brengen, en haar mee te laten zingen terwijl hij vioolspeelt. Het is via de muziek en de poëzie dat de rechter die jongen bereikt. Die scène zó schrijven dat je ermee wegkomt, is niet evident, maar ik hou wel van dat soort risico’s.»

HUMO Meteen worden we eraan herinnerd hoezeer u zelf een muziekliefhebber bent.

McEwan «Ik ben zo veel met muziek bezig dat die zich wel vaker ongevraagd aangediend heeft in mijn romans. Dit keer had ik mijn zinnen gezet op wat wel een operafinale lijkt.»

HUMO Veel schrijvers noemen muziek de hoogste kunstvorm, verre boven hun getik verheven.

McEwan «Muziek is dé grote abstracte kunst. Als schrijver leef je toch in de wereld van het concrete en specifieke. Schrijf je drie woorden neer, dan heb je je al vastgeklonken aan één of andere notie in de wereld. Schrijf je drie noten, dan blijf je in een lege kamer fladderen, los van enige betekenis, en dat trekt me erg aan.»

HUMO Speelt u zelf een instrument?

McEwan «Niet meer. Ik heb vele jaren fluit gespeeld, maar ik ben ermee opgehouden: ik ging mezelf vervelen.»

HUMO Mahler, Berlioz en Schubert zijn de muzikale helden die u opvoert: zijn ze met de jaren uw liefde voor de chicagoblues en rock-’n-roll aan het verdringen?

McEwan «Nee, want toen ik een jongen van 16, 17 was, werd ik door al die dingen tegelijk overvallen: de muziek van Bach en Schubert, naast die van Eric Clapton, John Mayall, Chuck Berry, en dan ook nog eens Charlie Parker, én de poëzie van Yeats. Klassieke muziek is cruciaal in mijn leven, maar evengoed ben ik nog altijd gek op rhythm-and-blues en jazz. Wel vind ik intussen dat het rockpubliek erg slecht behandeld wordt: de band mag twee uur te laat zijn, de zaal stinkt en je moet rechtstaan. Met de leeftijd ben ik gaan waarderen dat een klassiek concert op tijd begint.»

Vergevingsgezind

HUMO Is met de leeftijd het schrijven ook veranderd? Het komt me voor dat u inmiddels een gereedschapskist hebt waarmee u alles aankunt wat u wilt.

McEwan «Wat ik zelf veranderd vind, nu ik 66 ben, is dat ik wat vergevingsgezinder voor de mensheid ben, wat warmer. Ik sympathiseer met meer gezichtspunten, en oordeel minder. Of ik daar als schrijver bij win, moeten anderen maar uitmaken. Wat me bekommert bij het ouder worden is of ik mijn interesse in anderen behoud. Zolang ik nieuwsgierig ben, zal ik romans kunnen schrijven; de dag dat die nieuwsgierigheid er niet meer is, zal ik dood zijn.»

HUMO Heeft uw voorkeur voor zo’n beknopte roman als ‘De kinderwet’ ook met leeftijd te maken? Zo van: laat jongere schrijvers maar proberen alle draadjes van een monsterlijk dikke roman bijeen te houden?

McEwan «Ik heb nooit van die monsters geschreven, genre ‘De welwillenden’ van Jonathan Littell. ‘Boetekleed’ is waarschijnlijk mijn lijvigste roman, en die telt nog geen vierhonderd pagina’s. Af en toe keer ik graag terug naar het format van de novelle. De grootste schrijvers hebben met die vorm weten te schitteren: Thomas Mann, James Joyce, Conrad, Kafka, en natuurlijk Camus

HUMO Dunne boeken kunnen ook grote prijzen behalen: is Patrick Modiano een goeie Nobelprijswinnaar?

McEwan «Ik moet ’m nog lezen. Hij intrigeert me, maar om je de waarheid te zeggen: pas vorig jaar heb ik in Frankrijk zijn naam voor het eerst horen vallen. Misschien dient de Nobelprijs dáárvoor: je nieuwe schrijvers laten ontdekken.»

HUMO Uw archief verhuist naar de University of Texas, stond in de krant. Te weinig ruimte in huis of te weinig geld?

McEwan «Ik ben zelf niet erg nieuwsgierig naar al dat oud papier. En het waren wel heel veel dozen geworden, ik had wat ruimte nodig. Wie zou dan neen zeggen als iemand een goeie prijs biedt.»

HUMO Twee miljoen dollar, stond in de krant.

McEwan «Een hele goeie prijs, zal ik dan maar zeggen (lachje).»

HUMO Bent u zelf van het type dat ontroerd in een manuscript kan staan bladeren?

McEwan «O, jawel. Ik bezocht onlangs de Bodleian Library in Oxford, en toen ik daar de oerversie van ‘De gedaanteverwisseling’ van Kafka in mijn handen had, kwamen de tranen me haast in de ogen. Ik weet niet meteen waarom: is het de vreugde omdat je daar een link met één van ’s werelds meesterwerken letterlijk in handen hebt? Ik heb er ook in een notitieboekje van Jane Austen staan bladeren: weer was ik met ontzag vervuld – sprakeloos.»

HUMO Streelt het de ijdelheid als uw eigen archief zo veel waarde wordt toegekend?

McEwan «Ik zal het maar zien als een aanloopje naar de onsterfelijkheid: ik weet nu dat mijn papieren er langer zullen zijn dan ikzelf. En op een wat aardser niveau is het ook wel prettig te weten dat er daar in Texas experts in de buurt zijn die mijn spullen op orde kunnen brengen, want het is nogal een zootje. En daarmee wil ik helemaal niet zeggen dat die mensen daar nu ook met tranen in de ogen door mijn papieren zullen gaan, maar ik kan tenminste de frustratie laten varen dat ik de pagina’s niet genummerd heb.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234