Seks, drugs en toppensioenen: zijn de 50-plussers de oorzaak van alle ellende?

Babyboomers: het woord alleen al zet vandaag de poort open naar venijnige kritiek. Want hebben zij het niet helemaal verkeerd gedaan? Zijn zij niet de oorzaak voor de diepe maatschappelijke en morele crisis waarin we ons vandaag bevinden?

'Wie wil er nou zo braaf, saai en verantwoordelijk zijn?'

Ze hadden het toch zo goed, met hun baan, hun eigen huis en gratis opleiding voor iedereen die dat wilde, vrije seks en de beste muziek ooit, plus een vette pensioenregeling, zodat ze lekker twee keer per jaar op cruisevakantie kunnen of de hele dag golfen. Dat zijn de babyboomers, dat cohort dat volgens de demografische handboeken is geboren tussen 1946 en 1965, nietwaar?

Niet waar, meent Jennie Bristow. Het is – hoe kan het ook anders bij zoveel karikaturen – toch echt veel genuanceerder. De 40-jarige Britse sociologe stelt in haar boek ‘Baby Boomers and Generational Conflict’, gebaseerd op haar doctoraal onderzoek aan de University of Kent, dat veel beschuldigingen aan het adres van de babyboomers niet deugen.

HUMO Toen u aan uw doctoraal begon, schrijft u, wilde u eigenlijk over generatieconflicten schrijven. Waarom verlegde u uw onderzoek naar de babyboomers?

Jennie Bristow «Ik was eerlijk gezegd niet zo geïnteresseerd in de hele discussie over de babyboomers. Maar tijdens mijn analyse van de vakliteratuur kon ik niet om al die opiniestukken heen, waarin de babyboomers telkens weer opdoken. Mij viel op dat ze verantwoordelijk worden gehouden voor zo ongeveer álle problemen in de samenleving. Ze krijgen de schuld van allerlei economische uitdagingen, zoals de schuldencrisis en het woningtekort, maar ook van allerlei culturele en ethische problemen – van individualisering en seksualisering tot het verval van de traditionele familie en beschaafde omgangsvormen.»

HUMO Dat klinkt als kritiek uit rechtse, conservatieve hoek.

Bristow «De beschimping van babyboomers komt net zo goed uit linkse hoek. Linkse commentatoren bekritiseren hen voor het feit dat zij ruim zouden hebben geprofiteerd van de verzorgingsstaat, terwijl ze zelf te weinig gedaan hebben voor jongere generaties. Links betreurt onder meer de zware druk die babyboomers zouden leggen op gezondheidskosten, maar ook op het milieu vanwege het consumentisme dat zij in gang hebben gezet. De toon tussen de linkse en rechtse kritiek verschilt misschien, maar het draait allemaal om dezelfde angsten: dat we dankzij die verdraaide babyboomers afstevenen op een economische en morele instorting.»

HUMO Daar zal dan wel iets in zitten, als iedereen het vindt.

Bristow «Welnee. Babyboomers zijn niet overal de schuld van. Het is onmogelijk om een hele generatie over één kam te scheren. Het lijkt misschien alsof iedereen meedeed aan die seksuele revolutie, maar heel, heel veel mensen hebben er niks van gemerkt. Het lijkt misschien alsof iedereen jarenlang op kosten van de staat hoger onderwijs heeft genoten, maar in Groot-Brittannië ging maar vier procent van de babyboomers naar de universiteit. Andere factoren – tot welke klasse je behoort, of je in een dorp of stad woont – zijn veel bepalender dan de generatie waartoe je behoort.»

HUMO Heeft deze generatie als geheel er dan geen zootje van gemaakt?

Bristow «Luister, er zijn veel misverstanden over de babyboomers. En veel van de populaire beschuldigingen zijn volstrekt hysterisch. Academische studies trekken veel van die claims in twijfel. Het Britse Centre for Policy on Aging heeft een paar van die mythes onderuitgehaald: ze hebben bijvoorbeeld helemaal geen gouden pensioenen. Zelfs de stereotypen kloppen niet: ze gaan niet vaker op een cruisereis dan anderen en ze spelen zelfs minder vaak golf dan andere leeftijdsgroepen. Veruit de meeste mensen die toevallig tot de babyboomers behoren, werken vandaag nog gewoon, ze betalen belasting, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor hun kleinkinderen en zijn relatief gezond. Echt, met een beetje gezond verstand zien we meteen dat heel veel beschuldigingen niet deugen.»

'Edina en Patsy uit 'Absolutely Fabulous' zijn in onze verbeelding de ultieme babyboomers: ze drinken te veel, ze snuiven, ze zijn gescheiden en ze leven promiscue'

HUMO Geeft u eens een voorbeeld.

Bristow «Neem het wijdverbreide idee dat de ouderen de banenmarkt op slot zetten, omdat ze voorkomen dat jongere mensen aan werk geraken. Dat is onzin, want jongeren concurreren doorgaans met jongeren om een baan. En trouwens, door een oudere een baan af te pakken en hem werkloos thuis te laten zitten, en die baan aan een jongere te geven, maken we de samenleving heus niet welvarender. Het is een moderne versie van hetzelfde argument dat werd gebruikt om te voorkomen dat vrouwen op de arbeidsmarkt werden toegelaten, uit vrees dat ze de banen van de mannelijke kostwinners zouden afpakken. Dat is een misverstand. Het is niet zo dat er een vast aantal banen beschikbaar is dat moet worden verdeeld; wij mensen máken werk, wij creëren banen. Dat dit niet voldoende gebeurt, is een serieus probleem, maar het is niet een probleem dat je kunt afschuiven op andere generaties.»

HUMO Wie ziet u als de verpersoonlijking van de babyboomers?

Bristow «Edina en Patsy, de vriendinnen uit de BBC-sitcom ‘Absolutely Fabulous’, zijn in onze verbeelding de ultieme babyboomers: oppervlakkig, hedonistisch en verdorven. Ze drinken te veel, ze snuiven, ze zijn gescheiden en ze leven promiscue.»

HUMO Ze worden sterk met de jaren 60 geassocieerd.

Bristow «Klopt. Dat zijn dé beeldvormende jaren geworden voor een hele generatie, ook al heeft lang niet iedereen er actief aan deelgenomen. Om officieel een babyboomer te zijn, moet je geboren zijn tussen het einde van de Tweede Wereldoorlog en het jaar 1965. Maar om te behoren tot de groep die bewust heeft meegedaan in de maatschappelijke revolutie van de sixties, moet je dan wel diréct na de oorlog zijn geboren. Dat is de valkuil van het denken in termen van generaties: alles wordt teruggebracht tot een afgebakende periode, waarover we achteraf bepaalde opvattingen hebben. De manier waarop we over babyboomers denken, reflecteert de manier waarop we vandaag over vrijheid denken.»

HUMO Wat bedoelt u daarmee?

Bristow «De jaren 60 hebben altijd symbool gestaan voor vrijheid. Het was een tijd waarin jonge mensen zich wilden loswurmen uit hiërarchieën en oude, vastgeroeste structuren. Als je de literatuur bekijkt, had die tijd doorgaans vooral positieve associaties. De sixties waren cool en het was altijd wat sneu voor de mensen die net te jong waren om erbij te zijn.»

HUMO En nu is dat beeld gekanteld?

Bristow «Precies. Steeds vaker vragen we ons af of we niet te ver zijn doorgeschoten in die hang naar vrijheid. We kijken er beschaamd op terug. Als je kijkt naar het opiniecircuit, zie je dat steeds meer mensen – links en rechts, jong en oud – de jaren 60 tegenwoordig gaan associëren met slechte dingen, die zij zien als het resultaat van te veel vrijheid: overmatig drugsgebruik, onverantwoordelijke seks, een economie die is gebouwd op schulden en groei, te veel consumptie, uitputting van de aarde, et cetera. Steeds meer wordt de opheffing van sociale beperkingen en normen als een probleem gezien.»

HUMO En daar bent u het niet mee eens?

Bristow «Inderdaad. Vandaag zien we dat aspect van seks, drugs en rock-’n-roll steeds vaker op een eenzijdige, conservatieve manier. Natuurlijk is dat alles door de jaren heen geromantiseerd, en heus niet alles aan de sixties was zo fantastisch, maar de reactie ertegen wordt meer bepaald door een onderliggende overtuiging dat het verkeerd is om plezier te verwachten, om te genieten van vrijheid en om anders over bepaalde zaken te mogen denken.»

HUMO U zegt eigenlijk: we moeten een debat voeren over onze toekomst, over de verzorgingsstaat en over vrijheid, maar we laten ons afleiden door telkens over de babyboomers te beginnen.

Bristow «Ja, ik denk dat commentatoren en beleidsmakers de discussie veel te nauw afbakenen. Voor sommige politici komt het wel goed uit dat er met de babyboomers een makkelijke zondebok voorhanden is, want het plaatst hun eigen rol in complexe maatschappelijke problemen in de luwte. Het idee dat de uitdagingen van vandaag – en die zijn er genoeg – het resultaat zijn van het gedrag van een vorige generatie, weerhoudt ons van een belangrijker debat. Bovendien is het zorgwekkend wanneer we generaties zo tegen elkaar opzetten. We serveren een hele generatie af – een generatie die nota bene nog volop in het leven staat en dagelijks een bijdrage aan de samenleving levert.»

HUMO Hoe kunnen we voorkomen dat het generatieconflict uit de hand loopt?

Bristow «O, maar volgens mij ís er helemaal geen generatieconflict. Het probleem is geconstrueerd door de culturele elite. Politici, journalisten en opiniemakers beginnen er voortdurend over, maar alle studies laten zien dat jongeren in werkelijkheid een hechte, liefhebbende band met hun ouders hebben. In de jaren 60 was er een generatieconflict, toen was het voor jongeren heel gebruikelijk om keihard met hun ouders te breken. ‘Vertrouw niemand boven de 30’ werd een gevleugelde uitspraak, waar ook echt waarde aan werd gehecht. Nu zie je dat soort agitatie niet meer.»

HUMO Ironisch genoeg zijn babyboomers oververtegenwoordigd in die culturele elite.

Bristow «Ja, precies. Het wemelt er dan ook van het zelfbeklag. Het zijn niet zelden de babyboomers zélf die erover beginnen dat ze verkeerd zaten en spijt betuigen.

»Ze presenteren zichzelf nu graag als hoeders over de jeugd, of zelfs over ongeboren generaties, maar ik betwijfel of iemand er werkelijk iets mee opschiet. Wat wordt gepropageerd, is een leefwijze waarin persoonlijke vrijheid aan banden wordt gelegd, inclusief de dingen die het leven leuk en aangenaam kunnen maken.»

HUMO U bedoelt: dan wordt iedereen zoals Saffy, de dochter van Edina in ‘Ab Fab’?

Bristow «Ja, precies. En wie wil er nou zo braaf, saai en verantwoordelijk zijn als Saffy? Kennelijk mogen jongeren zich niet meer wagen aan al die vervelende zaken uit de sixties: naïef idealisme, onnadenkend gedrag, experimenteerdrift, tolerantie, vrolijkheid... De discussie over babyboomers pleegt een aanslag op jeugdigheid en vrijheid – en ik geloof niet dat jongeren daarbij gebaat zijn.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234