Seks in Vlaanderen: Gert Jochems fotografeert uw liefdesspel

Simpel kan ook: 'S' heet de tentoonstelling van Gert Jochems (43) die aanstaande vrijdag in het Antwerpse FotoMuseum opent. 'Een titel die maar één letter lang is, leek me makkelijk te onthouden,' zegt hij, niet zonder te lachen.

We drinken een koffie in een biljartcafé aan de Borgerhoutse Gitschotellei. 'Je kan zoiets wel alleen met de S doen, want die letter leest iedereen meteen als séks.'

Terecht, in dit geval, maar 'S' staat wel voor bijzondere seks: ongegeneerde seks in Vlaanderen, zo gefotografeerd dat hij geen lust opwekt, tenzij dan kijklust.


Kinky koppel

Voor wie 'S', dat deze week ook als fotoboek verschijnt, graag een heel precieze geboortedatum geeft, heeft Jochems achteraf een verhaaltje bedacht. Vijf zomers geleden stootte hij in Jack Kerouacs 'On the Road' op de passage waarin Sal Paradise bij lila avondschemer verzucht meer jazz, meer nacht in zijn leven te willen.

'Vibrerend willen leven, dat heeft mij ook altijd aangesproken,' zegt Jochems, en zo begon hij te broeden op een project in nachtelijke sferen. Wie de waarheid aankan krijgt een prozaïscher ontstaansgeschiedenis te horen: 'Je begint aan iets waarvan je niet goed weet wat het is, en je ziet wel waar je uitkomt.'

Waar hij dan precies aan begon? Hij contacteerde mensen die via een datingsite op zoek waren naar één of andere variant van seksueel vertier: of hij ze mocht komen fotograferen, al dan niet herkenbaar?

Hij contacteerde mensen die via een datingsite op zoek waren naar één of andere variant van seksueel vertier: of hij ze mocht komen fotograferen, al dan niet herkenbaar? Gert Jochems «Ik beperkte me tot gratis sites voor sex dating; prostitutie interesseerde me niet, het moest uit goesting voortkomen.

Ik probeerde alle categorieën uit: man zoekt man, vrouw zoekt vrouw, koppel zoekt koppel, bondage, sm, travestie... Die mensen wilden met hun advertenties natuurlijk iets anders in huis halen dan een fotograaf, dus ik kreeg dikwijls een ‘Fuck off!’ als antwoord, maar er waren genoeg reacties om de moed niet op te geven.»

Van allen die hij mailde – Shana, Sabientje, Leonardo, De sexlovers, Het heet koppel, Het kinky koppel, Rosse en Sletje, Roos en Boom... – waren er een kleine honderd met wie hij afsprak.

Jochems «De eerste ontmoetingen blijven je het sterkst bij, alleen al door de geheimzinnigheid die ermee gepaard gaat. Je vindt op het net een travestiet, maakt een afspraak, ontmoet elkaar op de hoek van de straat. Hij heeft zijn auto ver weg geparkeerd, gebruikt een schuilnaam, liegt over zijn woonplaats. Want zo’n man heeft elders natuurlijk een leven waar jij niks van mag weten. Daarom kan hij je ook niet thuis ontvangen. We gaan samen naar een hotel, ik betaal. Van sommige hotels ken ik intussen zowat elke kamer. De deur gaat dicht, en hup, die man gaat uit de kleren, doet z’n ding. Toch bizar dat compleet vreemden dat gelijk voor je doen? Want we hebben het niet alleen over naakt poseren, het ging altijd wel om een seksuele daad.

»Eén van mijn eerste ontmoetingen was met een jonge man met sm-fantasieën. Omdat een meesteres al gauw 150 euro per uur kost, bracht hij al die sm-speeltjes dan maar bij zichzelf aan in z’n appartementje. Daar sprak een diepe eenzaamheid uit die ik nog meer zou tegenkomen, zonder ernaar op zoek te gaan. Ik nam een lange belichtingstijd, hij moest een hele tijd blijven stilstaan, en achteraf zei hij heel droog: ‘Ik had het me allemaal wat spannender voorgesteld.’ Maar zelf vond ik het dus spannend genoeg om ermee door te gaan.»


Tram 4

In een vorig fotoboek, ‘RUS’, sleepte Jochems beelden aan vanuit de uithoeken van Siberië, nu opereert hij thuis. ‘Dit gebeurt hier allemaal vlakbij!’ zegt hij een paar keer als we op de laptop door ‘S’ scrollen.

'Ik ben veel eenzaamheid tegengekomen'

Jochems «Kijk, dat is een foto van Cinema Breydel, hier in Antwerpen, nu gesloten. Het soort plek, tussen een broodjeszaak en een krantenwinkel, waar wie daar op uit was naar een pornofilm kon kijken terwijl een dame zijn broek kwam afstropen. Tarief: 30 euro. Da’s echt vlakbij: ik neem tram 4 en ik stap daar uit!

»Ik ben vóór alles een documentair fotograaf, en die ambitie speelde mee: een duister facet van Vlaanderen documenteren. ‘Seks in Vlaanderen’ is lang mijn werktitel geweest. ‘S’ is geen reis naar een ver eiland waar al die gekke mensen samenkomen; nee, het liefst zoek ik ze op in hun eigen huis.

»Het zijn overigens geen gekke mensen, maar dikwijls heel gewone lui die perfect functioneren, die werken. Er zit een vliegtuigbouwer tussen, een bedrijfsleider ook: dat zijn mensen die meer van de wereld weten dan ik.

»Een Vlaams interieur kan, als het niet uit IKEA komt, heel prikkelend zijn. Niet het vrijen interesseert me, maar de sfeer, de setting waarin gevreeën wordt. Hoe meer decor, hoe beter; ik was altijd meer geneigd een stap achteruit te zetten dan vooruit. Neem deze foto: een man heeft zijn vrouw vastgebonden aan de garagepoort – niet erg goed gedaan, overigens, een beetje bondage for dummies. Maar wat mij boeit is vooral de bak Jupiler links, de vuilniszak rechts: zo’n setting kan je zelf niet verzinnen.

»Dikwijls kwam ik op het platteland terecht, in rijhuizen, in verkavelingen – ja, er zit nogal wat verkavelingsseks in de tentoonstelling (lacht). Deerlijk, Boom, Dadizele, Bekkevoort, Beveren, Zwijnaarde: het is een lange lijst. Deze foto is genomen in een villa in de Brusselse rand. Een wedersamengesteld gezin: welgestelde mensen met een grote seksuele appetijt, zo herinner ik me hen.

»En dit hier gebeurt pas echt vlakbij, tweede straat links en je bent er. Wat je ziet is de woonkamer van een buurvrouw van me; ik heb haar ook gefotografeerd in latexpak, ze is sm’ster. Dit keer heeft ze een eenzame man op bezoek die ook sm-behoeften heeft, maar er thuis niet over kan praten.

Hier wordt hij begrepen. De man van mijn buurvrouw is ‘hond’ met hem aan het spelen. Hij wordt vernederd, krijgt scheldwoorden naar het hoofd geslingerd en moet uit de hondenbak eten. Pas op, die man zit al een paar uur in die kooi, hij zal er helemaal gebroken uitkomen. Maar wat een dankbare living, hè? Je krijgt hier als fotograaf zo veel cadeau: een speciaal vloertje, een opvallend gordijn en behalve de hondenkooi twéé televisies en twéé visbakken. Eén daarvan staat nu bij mij thuis, ik heb ’m meegekregen.

»Als ik zo’n foto kan maken, ben ik een gelukkig man, ja, want je wilt toch een bijzonder, zo perfect mogelijk beeld. Dit zijn geen portretten van een vetzakje, hè? De mensen die ik fotografeer zijn voor mij toch vooral figuranten in het stuk ‘S’. En daardoor vergeet ik weleens dat het soms echt wel vettigheid is die ik door m’n lens zie. Op een dag werd ik daaraan herinnerd omdat ik een stagiaire mee had, een Nederlands meisje. We waren op bezoek bij een wel heel ongegeneerd stel, de benen van mevrouw lagen wijd open op tafel. Ik kon dat zelf wel enigszins decent kadreren, maar dat meisje zat er echt met haar neus op. Ik was vreselijk beschaamd dat ik haar had meegenomen.»

Ik verzoek hem om een beschrijving: hoe moet ik me het verloop van zo’n fotografische visite met het oog op pikanterieën voorstellen?

Jochems «Je zoekt een binnenkomer, een paar woorden, afhankelijk van de context. Staan er ergens modelautootjes op een rek, dan begin je daarover. Maar het kan ook over de megafactuur van Electrabel gaan die ’s ochtends bij de post zat. Al snel krijg je dan de vraag: ‘Wat wil je eigenlijk?’ Waarna ik mijn best doe om uit te leggen dat ik aan een tentoonstelling en een fotoboek werk, dat het absoluut niks met pornografie of sekssites te maken heeft. Dat lukt wel, ik geef gelukkig een ernstige indruk. En vervolgens valt er niet zo veel meer te zeggen, hè? Dan beginnen ze er maar aan.

»Nee, er was nooit op voorhand afgesproken wat er precies zou gebeuren. Begin daar eens over te mailen! (lacht)

»Ik dirigeerde niet zo veel, ik liet ze hun gang gaan. Je kan moeilijk anders. Je gaat niet roepen: ‘Rustig maar! Niet te snel klaarkomen!’ Zo werkt dat niet. Ik moest dus wel onder tijdsdruk werken: de mannen kwamen gemiddeld na een foto of dertig klaar (lacht). En bij mannen kan het dan ook echt helemaal voorbij zijn, hè? Eén keer werd ik onmiddellijk na de ejaculatie van een man héél streng de deur gewezen. Ik zal het niet gauw vergeten, het was op de dag dat Philippe Gilbert de Amstel Gold Race won.»

Heeft hij een idee, zit ik me plots hardop af te vragen, waarom mensen hem überhaupt binnenlaten met z’n camera?

Jochems «Alleszins niet voor mij of de fotografie. Ze willen bekeken worden: bij al die mensen speelt toch een zeker exhibitionisme mee. Ze nodigen me uit als voyeur, in de hoop dat ik er zelf ook seksueel genot aan beleef. En ik proefde wel teleurstelling omdat dat niet het geval was. Ze merken gauw dat ze een fotograaf-technicus voor zich hebben. Ik stel mijn statief op, zoek een hoek, bestudeer het licht. Eigenlijk vind ik dit werk achter een statief rustgevender dan met een cameraatje de straten van Siberië afschuimen, altijd op de uitkijk naar a lucky shot.

»Achteraf bezorgde ik mijn modellen een aantal foto’s – en gewoonlijk zagen die er anders uit dan ze hadden verwacht. Zij willen ofwel hardere foto’s – expliciete porno – ofwel klassiekere portretten – lievere foto’s waarvan ze kunnen zeggen: ‘Hier sta ik toch mooi op!’ Maar daar ben ik niet zo goed in. Een foto waar geen hoek af is, haalt mijn selectie niet.»


Zonde van vlaanderen

Zou hij beledigd zijn als iemand zijn foto’s pornografie noemde? Jochems «Beledigd niet. Ik zou het gewoon niet begrijpen. Mijn foto’s zijn uiteindelijk toch niet zo expliciet? Staan er wel vier borsten in het hele boek? Ik ben in elk geval nog niemand tegengekomen die er opgewonden door raakt.»

We weten intussen wel waarom mensen hem binnenlaten, maar kan hij nog één keer, ik vraag het vriendelijk, iets duidelijker uitleggen waarom hij zélf binnen wil raken? Jochems «Wat zeker meespeelt is dat ik wil reageren tegen een te esthetische fotografie, tegen de alomtegenwoordige adoratie van het mooie, perfect belichte lichaam. De mensen die je hier ziet voorbijlopen, hebben geen perfect lichaam, maar ze hebben wel allemaal seks.

»Maar of daarmee nu uitgelegd is waarom ik me hier een paar jaar mee beziggehouden heb? Als ik achteraf al die foto’s nog eens bekijk, denk ik: ‘Wat heb ik hier toch allemaal bij elkaar getimmerd?’ Normaal kan je van een foto meteen zeggen waarom hij gemaakt is. En dat is hier niet het geval: dit zijn foto’s waarvan de bestaansreden absoluut niet voor de hand ligt. Misschien is dát wel mijn drijfveer geweest.»

Er blijft nog één en ander wriemelen in zijn hoofd, dat ziet zelfs een niet-fotograaf; hij vindt nog altijd dat hij niet afdoende heeft uitgelegd waarom hij zo in de ban was van ‘S’.

Jochems «Weet je waarom je ook altijd maar blijft doorgaan? Alleen al omdat je de gekste dingen meemaakt. Soms geloofde ik mijn eigen ogen niet. In Gent was ik een keer in een hotelkamer foto’s aan het maken van een vrijend stel. En terwijl de man daar rustig mee doorging, keek hij me aan en begon doodleuk te vertellen: ‘Ik ben scheidsrechter in het provinciale voetbal.’ Perfecte multitasking!

»Een andere keer was de Ronde van Vlaanderen bezig, maar ik had mijn afspraak toch niet durven af te zeggen. Ik vroeg het stel dat ik zou fotograferen of de tv aan mocht

voor de koers terwijl zij het deden – dat bleek geen probleem. Nick Nuyens won die keer.»

Aan die keer heeft David Van Reybrouck, tekstleverancier bij het fotoboek ‘S’, een mooie frase overgehouden: ‘de Zonde van Vlaanderen’. Maar is het ook een goeie samenvatting van het boek en de tentoonstelling?

Jochems «Niet als er een morele veroordeling in doorklinkt. Moreel heb ik echt geen opinie over wat er gaande is op deze foto’s. Zijn we met z’n allen niet blij dat al die dingen gebeuren en bestaan? Mensen hebben de gekste seksuele fantasieën; voor mijn part doen ze maar, zolang het niet bij wet verboden is. Ik ben maar één keer in een advertentie op iets gestoten dat ik moreel verwerpelijk vond: een man die kickte op het idee dat zijn vrouw zwanger zou worden van een ander. Met hem heb ik geen contact gezocht.»

‘Hoe kijken naar deze beelden?’ vraagt David Van Reybrouck zich in z’n begeleidende tekst af, en hij geeft een aantal mogelijkheden: ‘Met wellust of met walging? Met wanhoop of ontroering? Met heimwee of met hunkering?’ Jochems «Wellust of walging? Geen van beide, zou ik zeggen. Ik geloof dat ik zelf met mededogen kijk. Ik beledig die mensen niet, al lach ik wel een beetje met hun interieur. En compleet respectvol blijven als je zes mensen met een ponykop op hun hoofd rond een seksboerderij ziet rennen – het zogenaamde ponyplay – is niet makkelijk.

»Kijk ik met hunkering? Nee. En met heimwee nog minder: ik ben echt wel blij dat het nu voorbij is. Want al waren de meeste ontmoetingen aangenaam, je komt ook heel irritante mensen tegen. Wat ik zelf een sterke foto vind, is die van een man op vrouwenhakken die zit te masturberen. Die man kon over niks anders praten dan homobars, en de hele tijd dat ik bij hem was, stond hij daar maar te rukken, ik werd er ongemakkelijk van.

»Of die vent uit Brugge die me mee wou nemen naar een parking langs de snelweg. Hij reed daar met z’n vrouw naartoe: zij zou er door wel dertig mannen op de motorkap van hun auto gepakt worden. Hij was al op voorhand aan het foeteren op wie niet zou komen opdagen, had zelfs een keurig geprinte lijst bij met de namen van al die mannen! Oversekste mensen bestáán dus, hé, en ik kon er niet boos om worden, want ik had ze zelf opgezocht.

»Laat ik het zo zeggen: door ‘S’ te maken is de mens voor mij geen verhevener wezen geworden. Het bevordert je mensbeeld niet. Echt vooruitkomen, dat doen we hier evolutionair gezien toch niet mee?»

'S' is een uitgave van Hannibal. De expositie in FotoMuseum Antwerpen loopt van 9 oktober 2012 tot 27 januari 2013.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234