null Beeld Humo
Beeld Humo

We’ll meet again(ss) herdenkt Queen Elizabeth II

Serge Simonart herdenkt Queen Elizabeth II: ‘We’ll meet again, Ma’am, in een betere wereld’

Ik ben geen royalist, maar Queen Elizabeth II was a class act. Bijna alle Britten die ik ken, voelen échte liefde voor hun koningin en zijn nu écht ontdaan, uit het lood geslagen, stuurloos. Ze was resoluut oldskool, ze zwoer bij tradities en een onwrikbaar protocol, en toch was ze een vernieuwer.

Serge Simonart

Het overlijden van Queen Elizabeth is wel degelijk het einde van een tijdperk, omdat ze zo lang heeft geregeerd (iets meer dan zeventig jaar, langer dan haar overgrootmoeder, Queen ­Victoria), maar ook omdat ze door haar waardigheid, ­loyaliteit, werkkracht en gratie gaandeweg is uitgegroeid tot een baken en een symbool van continuïteit – sterren, modes, conflicten en trends kwamen en gingen, Queen Elizabeth bleef zitten. En ook al had de Queen strikt genomen geen grondwettelijk gezag en mocht ze in het openbaar geen eigen mening uiten zonder dat die preventief was doorgelicht door een legertje ambtenaren, toch straalde ze autoriteit uit, een natuurlijk gezag dat bestond uit gelijke delen waardigheid, levenservaring en charisma. Kersverse premiers prentte ze graag langs de neus weg in: ‘My first prime minister was ­Winston ­Churchill, you know.’ Dan moest zo’n ­Boris ­Johnson of zo’n ­David ­Cameron even slikken, in het besef dat hij met de geschiedenis aan tafel zat.

Ik ken een paar ­Britten en een Australiër die zeer dicht bij de konink­lijke familie staan, en áls ze er al iets over loslaten, zeggen die allemaal hetzelfde. Dat Queen Elizabeth een lieve oma was, een leergierige en ­liefdevolle vrouw van de oude stempel die oprecht geloofde in traditionele normen en waarden, en die zich – behalve met een drankje (één, haar zus ­Margaret en haar moeder daarentegen hielden van véél drankjes) – vooral ontspant met klassieke Britse spelletjes als charade (personaliteiten uitbeelden, de anderen in het gezelschap moeten raden om wie het gaat). Maar zij was het ook die begon met wat ­royaltywatchers monkelend the ­royal walk­about gingen noemen. Op openbare manifestaties stapte zij naar de massa die zich achter hekken verdrong en maakte ze een ­semi-informeel ­praatje met haar onderdanen. Tot dan toe hadden haar vader, grootmoeder en eerdere ­monarchen het plebs gemeden of het van veilige afstand, het liefst op een balkon, hoofs toegewuifd.

OLIFANTENHUID

Ik las onlangs ‘Lady in Waiting’, de autobiografie ­waarin de stokoude hofdame ­Anne ­Glenconner een beeld schetst van een goedlachse mater ­familias met een onfeilbaar moreel kompas, die ­tegelijk diep doordrongen is van de reikwijdte van haar symbool­functie. Queen Elizabeth was de rijkste en meest gehoorzaamde vrouw van Engeland, maar was ook gedwongen om zeventig jaar lang een olifantenhuid te kweken.

Haar incasseringsvermogen moet buitengewoon zijn geweest na decennia van gore grappen in ‘Spitting Image’, ‘The ­Royle Family’ en andere satirische shows. En, in naam van de kunst, ­onflatterende staatsieportretten van onder anderen ­Lucian ­Freud, de kleinzoon van ­Sigmund. Maar bij de recente ­satirische tv-serie ‘The Windsors’ en het gelijknamige toneelstuk viel op dat alle leden van de Britse ­koninklijke familie genadeloos te ­kakken werden gezet, behálve de Queen. Niet omdat het protocol of de wet dat verbood, en nog veel minder omdat de makers fijngevoelige principes hebben, maar enkel omdat ze beseften dat de Britse kijkers niet zouden pikken dat er werd gelachen met hun koningin.

De Queen was ook moeilijk te parodiëren. Dat ze geduld had voor de escapades van haar zonen (louche deals met schimmige zakenlui, affaires met minderjarige meisjes), haar onberekenbare schoondochters (gelekte foto’s waarbij een fraudeur aan de tenen van prinses ­Sarah ­Ferguson zoog), en haar onhandelbare kleinzoon (die het ­grappig vond om op een feest de ­Hitlergroet te brengen), was begrijpelijk omdat haar eigen huwelijk zo gelukkig en vrij van blaam was. En natuurlijk was het voor een vrouw die zelf plichtsgetrouw, professioneel en punctueel was, lastig om te zien hoe met name prinses ­Diana de ene gênante stoot na de andere uithaalde.

Prins ­Philip en Elizabeth, dat zat na zestig jaar huwelijk nog steeds goed. In het openbaar was er altijd wat de Fransen complicité noemen, een blik van verstandhouding hier, een knipoog daar. De zeer ­e­rudiete, aan boeken verslaafde Philip had geen geduld met idioten, maar hij was ook berucht om zijn gevoel voor humor. Er is de foto waarop Philip als practical joke in uniform en met een berenmuts op het hoofd in het rijtje Horse Guards is gaan staan en de Queen de ­slappe lach krijgt als ze hem herkent. Ten bewijze ook Philips gaffes, de allesbehalve politiek correcte grapjes die hij vaak op staatsbezoek in derdewereldlanden rondstrooide. Soms pendelde hij van de ene fraai ­verwoorde belediging naar de andere ­sociale en protocollaire faux pas. Elizabeth overleefde haar gemaal anderhalf jaar.

null Beeld Serge Simonart
Beeld Serge Simonart

PRINS IN TRANEN

Ik was op donderdag 8 september in de Londense concertzaal Wigmore Hall, waar om half­acht stipt een operarecital zou beginnen, toen men ons abrupt om één minuut stilte vroeg. Buiten was de zopas overleden koningin overal: bij elke pub die ik passeerde, hoorde ik kreten (‘The Queen is dead!’), op digitale reclameborden was het te adverteren product vervangen door een foto van de Queen, aan ­Buckingham Palace stond om tien uur al een menigte van duizenden mensen, en ook op de billboards van Piccadilly Circus was voor het eerst in zeventig jaar even geen reclame te zien, alleen een sereen portret van de Queen.

Bedrijven en hotelketens raakten op hun sociale ­media meteen verwikkeld in een opbod van opportunistische empathie: ‘We are sad...’ (hotel The Ned), ‘We are deeply saddened…’ (The Connaught), ‘We are extremely saddened…’ (The Ritz). Je voelt dat de CEO’s van al te opzichtig koningsgezinde bedrijven wat graag in de adelstand verheven zouden willen worden.

Wereldwijd springt werke­lijk iedereen op de trein, zelfs de ­provincie ­Transsylvanië postte een kruiperig in memoriam en fleemde alvast bij de kersverse monarch: ‘Koning ­Charles is een grote vriend van Transsylvanië, hij komt hier vaak en bezit hier zelfs een ­domein.’ Een vampier op de Britse troon?

De toeristische dienst ­Visit Britain gaf blijk van een moderne zelfopoffering die aan het bovenmenselijke grenst: ‘Tijdens de officiële periode van rouw zullen wij op onze sociale media geen nieuwe posts plaatsen.’ Mijn favoriete Londense winkel ­Liberty’s sloot op vrijdag 9 september de deuren. Dát is pas consequent gedrag: putting your ­money ­where your mouth is.

We weten allemaal hoe prinses Diana aan haar einde is gekomen. Ook nu ­gaven de paparazzi geen blijk van fijngevoeligheid: een horde cameralui en reporters stond al een tijdje op wacht. En toen prins Charles zonder lijfwachten of entourage naar Balmoral in de Schotse Highlands reed om zijn stervende moeder te groeten, circuleerden seconden later al beelden van hem, huilend achter het stuur.

Balmoral was de plek waar Queen Elizabeth en haar naaste familie gingen schuilen voor de paparazzi. In ­Balmoral was ze even verlost van alle eisen en verplichtingen, en van stalkers met of zonder ­alibi. Daar was ze niet Her ­Gracious ­Majesty Our ­Sovereign the Queen, maar wel Lilibet, het koosnaampje uit haar kinder­tijd.

Maar dankzij de Queen betaalde de koninklijke familie wel zichzelf terug: de miljarden die zij de belastingbetaler kostten, vloeiden terug dankzij het toerisme, de verkoop van souvenirs en lucratieve economische akkoorden.

De Queen is gestorven op een moment dat steeds meer iconische delen van haar hoofdstad worden ­opgekocht door oliesjeiks, Chinese ­zakenlui en Russische oligarchen. Die hebben één ding gemeen: allemaal willen ze graag kopen wat onkoopbaar is, namelijk de status, het aura en de goedkeuring van de Britse überkoningin. Want er zijn koningen, dertien in een dozijn, en er is de Queen, hors concours. Wees maar zeker dat ­Mohamed Al-­Fayed, eigenaar van Harrods, zich in de handjes wreef toen zijn zoon erin slaagde de dolende prinses Diana in bed te krijgen.

Ik ken een Belgische CEO die decennialang via zijn Engelse connecties probeerde binnen te raken in The ­Royal Enclosure op de paardenraces van Ascot, tevergeefs. Een andere betaalde een fortuin voor een domein in de buurt van Balmoral, waarvan de absurde meerprijs enkel werd gerechtvaardigd door het feit dat (op kilometers afstand, weliswaar) ‘de Queen uw buurvrouw is’.

REVOLVER IN HANDTAS

Ik werd altijd aan de Queen herinnerd als mijn favoriete maandblad in de bus viel: ze had The Oldie bij grote uitzondering de toelating verleend om haar uitspraak ‘You are as old as you feel’ als motto te gebruiken. Naar mijn gevoel was haar grootste troef dat ze het presteerde om alomtegenwoordig te zijn zonder dat de mystiek van haar functie verdampte: zeven­tig jaar lang waren er geen smetten op haar aura. Ik zou graag over een eeuw haar dagboeken lezen.

Van Elizabeth II onthou ik vijf momentopnamen.

Die keer toen zij zich, nog een puber, op V-Day, de dag van de bevrijding, in Londen stiekem en onbewaakt tussen de vierende menigte op Piccadilly Circus begaf.

Die keer toen een ­inbreker erin was geslaagd om Buck­ing­ham Palace binnen te dringen en de Queen hem ’s ochtends ontdekte op haar bed, zittend aan het voeteneind alsof er geen vuiltje aan de lucht was. Het zegt veel over Elizabeth dat ze de man rustig aan de praat hield tot, eindelijk, één van de lakeien besefte dat er iets niet in de haak was.

null Beeld Serge Simonart
Beeld Serge Simonart

Die keer toen ik met majoor ­Reg ­Norfolk MBE naar het Londense oorlogsmonument de Cenotaph ging om daar de Remembrance Service voor de oud-strijders bij te wonen, en ik zag hoe de Queen, ook als er geen camera’s op haar waren gericht, oprechte interesse en mededogen toonde voor de overlevers van the Great War. Zij handelde doorleefd en oprecht, aan haar was werkelijk níéts pro forma.

Die keer toen ik vanop een afstand in het warenhuis Fortnum & Mason zag hoe zij, zelf al oud, een oude vrouw die bijna viel in evenwicht hield, zorgzaam, als was het haar kind.

En die keer, sentimenteel en oppervlakkig maar ook typerend, toen ze figureerde in een filmpje waarin Beertje Paddington haar vraagt of ze een sandwich met sinaasmarmelade wil, en ze bekent dat ze er altijd één in haar handtas heeft. Een Britse kennis die het kan weten, zei me eens dat de Queen iets heel anders in haar handtas bewaart: een revolver.

STEENPUIST

Een paar jaar geleden zag ik in de Londense West End een toneelstuk met als titel ‘King Charles’. De what if-plot leek toen sciencefiction. Maar de Britten, en bij uitbreiding de wereld, moeten het vanaf nu stellen met His Majesty King Charles III. ­Charles ­I werd onthoofd door de republikeinen van ­Oliver ­Cromwell, nummer twee was een bon vivant met een paar dozijn maîtresses en ­buitenechtelijke kinderen – het enige huis in privéhanden op de onaantastbare Pall Mall, de oprijlaan naar Buckingham Palace, heeft hij indertijd aan een maîtresse geschonken.

Engeland heeft nu een koning die schaamteloos en kil zijn jonge vrouw bedroog met een vrouw tegen wie hij ooit zei dat hij wilde reïncarneren als haar tampon. Charming.

Ik heb Charles twee keer kort ontmoet en weet dat hij een stuk ­intelligenter en ­erudieter is dan onze prinsen, en hij heeft ­gevoel voor humor – bij ­komieken als ­Joanna ­Lumley (‘Absolute­ly Fabulous’), ­Barry ­Hum­phries (‘Dame Edna’), ­Stephen ­Fry (‘Jeeves & Wooster’) en de surrealist ­Spike ­Milligan (die iedereen heeft onderuitgehaald, ook Charles) is hij kind aan huis. En iemand die over een afzichtelijk modern bijgebouw van een 18de-eeuws museum volkomen terecht zegt: ‘Het is alsof je op het nobele gelaat van een dierbare vriend een steenpuist ziet verschijnen,’ kan bij mij weinig verkeerd doen.

‘The Queen is dead, long live the King,’ luidt het pragmatische en onromantische protocol.

We’ll meet again, Ma’am, in een betere wereld.

Dankzij Humo steekt er geen andere onzin in je broek. Download nu de app van Humo en ontdek de interessantste verhalen, grappigste cartoons en scherpste meningen. Klik hier.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234