Sidder en beef! Humo's Horror-ABC

Met Jonas Govaerts’ ‘Welp’ speelt de allereerste Vlaamse slasherfilm ooit in de donkere zaal. De ideale gelegenheid, zo dachten wij, voor een special over één van de meest populaire en meest fascinerende filmgenres die er bestaan: horror!

De slasherfilm, waarin de booswicht zijn slachtoffers één voor één op gruwelijke wijze afslacht, is immers maar één van de tientallen subgenres in de wondere wereld van de horror: zo bestaan er ook splatterfilms, kannibalenfilms, zombiefilms, J-horror, giallo, en horrorfilms die zó extreem weerzinwekkend zijn dat ze in geen enkele categorie onder te brengen vallen. Het horrorgenre is als een gigantisch, donker kasteel met vele kamers, gangen en vertrekken, een diepe kelder en een angstaanjagende zolder; en in dat ontzagwekkende kasteel dwalen figuren en creaturen van uiteenlopende pluimage rond: seriemoordenaars, vampiers, weerwolven, krankzinnige chirurgen, parasieten, heksen, buitenaardse wezens, kannibalen... Om u een beetje wegwijs te maken, stelden wij een handig overzicht samen van de belangrijkste subgenres, de beroemdste horrorklassiekers en de meest memorabele booswichten: hier is Humo’s Horror-ABC!

A: angst

‘Ik durf niet naar ‘Welp’ te gaan kijken,’ zo hoor je de laatste tijd nogal wat mensen – meestal van de vrouwelijke kunne – uitroepen, ‘Ik ga te bang zijn!’ Tja. Dát, beste meiden, is nu net de bedoeling! Een horrorfilm is pas écht geslaagd als hij u angst aanjaagt – een beknellende, vreselijke, terroriserende doodsangst. Een goeie horrorfilm zoekt met akelig wriemelende vingers naar de zwakke plek in uw borstbeen – om dan ineens los door uw bast en bindweefsel naar binnen te stoten en eens flink in uw hartspier te knijpen. En toch trekt horror ons aan; toch is er niks leuker dan met z’n allen in een donkere zaal of thuis voor de flatscreen met de daver op het lijf naar een uit de kast springende bijlmoordenaar, een rondrennende zombie of de lillende wormen in de oogkassen van een rottend lijk te zitten kijken. Horror oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht op ons uit. ‘Als u deze vertrekken verlaat,’ zegt Dracula (Gary Oldman) tegen Jonathan Harker (Keanu Reeves) in Coppola’s ‘Dracula’ (1992), ‘mag u in geen geval in een ander deel van het kasteel gaan slapen. Het is oud en heeft veel slechte herinneringen. Wees gewaarschuwd.’ ‘Zeker, ik begrijp het,’ antwoordt Harker – om in de volgende scène meteen met een kaars in de hand te gaan ronddolen in de donkere krochten van het kasteel. Ziedaar wat horror met ons doet: we weten maar al te goed dat er achter die deur verschrikkelijke dingen op ons liggen te wachten, en toch kunnen we niet aan de verleiding weerstaan om ze open te duwen.

B: Bijl

In onnoemelijk veel horrorfilms het favoriete moordwapen van de booswicht. In onder meer ‘Edge of the Axe’ (1988), ‘My Bloody Valentine’ (2009), ‘The Raven’ (1963), ‘Silent Night Deadly Night’ (1984), ‘Madman’ (1982), ‘Friday the 13th Part VII’ (1988), ‘The Shining’ (1980) (‘Wendy, I’m home!’) en ‘The Prey’ (2014) ziet u gedreven bijlmaniakken aan het werk. Andere vaak gebezigde moordinstrumenten in het rijk der horror: de kettingzaag (‘The Texas Chainsaw Massacre’ uit 1974), de haak (‘Candyman’ uit 1992) en het keukenmes (‘Halloween’ uit 1978, ‘Psycho’ uit 1960, ‘Scream’ uit 1996). In ‘The Hills Have Eyes’ (2006) gebeurt er zelfs iets afstotelijks met een Amerikaanse vlag!

c: Clichés

Het blondje met de grote tieten sterft altijd. Het personage dat de groep verlaat en zegt dat hij zo terug is, wordt het volgende slachtoffer. Het is nooit een goed idee om een luik in de vloer te openen, zeker niet wanneer je je in een verlaten boshut bevindt. Als de moordenaar u aan een vleeshaak heeft opgehangen en u beestachtig dreigt te martelen, heeft het écht geen zin om ‘U hoeft dit niet te doen!’ uit te roepen: u gaat er sowieso aan. Die muziekdoos op het nachtkastje in de kinderkamer zal vroeg of laat vanzelf beginnen te spelen. De Afro-Amerikaan in het gezelschap sterft altijd. Net als de sympathieke sheriff die halfweg de film eens komt kijken wat er aan de hand is. De vrouw die in het bos op de loop gaat voor de moordenaar, struikelt altijd. Best niet tanken in dat vervallen benzinestation in het midden van de woestijn, zeker niet als de pompbediende een tandeloze hillbilly blijkt te zijn. Probeer tijdens het wegrennen niet op het ogenschijnlijk levenloze lichaam van de booswicht te stappen: hij zal uw enkel vastgrijpen. Bereik je na een intense achtervolging eindelijk de auto, dan wil die natuurlijk niet starten. En de moordenaar blijft altijd leven – er moet nog een sequel gemaakt worden.

d: Dario Argento

‘Op het moment dat die telefoon rinkelt in de boomhut, was er zelfs herkenningsapplaus van mensen die de ringtone herkenden uit de horrorfilm ‘Suspiria’ (1977) van mijn held Dario Argento,’ aldus Jonas Govaerts twee weken geleden in Humo. Dario Argento! Italiaans cultregisseur, vader van de bloedmooie Asia Argento en grootmeester van het zogeheten giallo-genre: extreem bloederige, maar extreem stijlvolle, bijna experimentele avant-gardehorrorfilms met een surrealistische inslag. ‘Suspiria’ is zijn meesterwerk, maar check ook eens de fantastische gruwelsprookjes ‘Inferno’ (1980), ‘Profondo rosso’ (1975) en ‘Phenomena’ (1985).

e: Exploitation

Voor een habbekrats gedraaide, razendsnel in mekaar geflanste, op barslechte special effects drijvende, door volstrekt ongetalenteerde amateurs geregisseerde horrorfilms die luisteren naar titels als ‘The Horror of Party Beach’ (1964), ‘The Female Butcher’ (1973), ‘Invasion of the Star Creatures’ (1962), ‘The Flesh Eaters’ (1964), ‘The Ghastly Ones’ (1968) en ‘Hallows Eve: Slaughter on Second Street’ (2008). Toch heeft het exploitation-genre in de loop der jaren enkele onversneden klassiekers opgeleverd: ‘The Texas Chainsaw Massacre’ (1974) bijvoorbeeld, of ‘Piranha Part Two: The Spawning’ (1981), een vol bikini’s en killerpiranha’s zittend campfestijn dat werd geregisseerd door ene James Cameron. Zie ook onder ‘R’: Roger Corman.

f: Found footage

Hippe gimmick waarbij de filmmakers gebruikmaken van beeldmateriaal dat zogezegd werd gefilmd en achtergelaten door de afgeslachte hoofdfiguren. Een foundfootagefilm heeft meestal een rauwe, semidocumentaire look, die u moet doen geloven dat de gruwelijke feiten écht zijn gebeurd. Het wereldwijde succes van ‘The Blair Witch Project’ ontketende in 1999 een ware lawine van foundfootagefilms: ‘The Zombie Diaries’ (2006), ‘Monsters’ (2010), de in 2007 opgestarte ‘Paranormal Activity’-franchise, ‘Rec’ (2007), ‘Quarantine’ (2008), ‘Cloverfield’ (2008), ‘The Bay’ (2012), ‘The Sacrament’ (2013), ‘As Above, So Below’ (2014). Maar het genre is ouder dan ‘The Blair Witch Project’: ‘Cannibal Holocaust’, de oerfoundfootagefilm van Ruggero Deodato, dateert uit 1980.

g: Gore

De meeste horrorfans houden van een flinke portie gore of splatter: expliciete, zo gruwelijk mogelijke beelden van bloedfonteinen, lillende ingewanden, afstotelijke amputaties, exploderende of afgehakte hoofden, opengekerfde karkassen, doorboorde gezichtsorganen of andere vormen van bloederige openrijtingen. Aanbevelenswaardige gore-festijnen zijn: ‘The Wizard of Gore’ (1970), ‘Scanners’ (1981), ‘The Last House on the Left’ (1972), ‘The Gore Gore Girls’ (1972), ‘The Texas Chainsaw Massacre’ (1974), ‘Ichi the Killer’ (2001), ‘Zombie’ (1979), ‘Re-Animator’ (1985), ‘Day of the Dead’ (1985), ‘Cannibal Holocaust’ (1980), ‘The Thing’ (1982), ‘Hellbound: Hellraiser II’ (1988) en ‘Hatchet II’ (2010). In sommige horrorfilms komt er zo veel gore aan te pas dat het ronduit hilarisch wordt, zoals in het uitzinnige grasmaaiers-gorefest ‘Braindead’ (1992) van Peter Jackson. Zie ook onder ‘M’: Mumblegore.

h: Hammer

Die heerlijke Britse lowbudgethorrorfilms met Peter Cushing als Van Helsing en Christopher Lee als Dracula? Die sfeervolle ‘Frankenstein’-films uit de jaren 60 en 70, met opnieuw Peter Cushing als baron Frankenstein? ‘The Curse of the Mummy’s Tomb’ (1964)? ‘The Phantom of the Opera’ (1962)? ‘The Two Faces of Dr. Jekyll’ (1960)? Allemaal het werk van Hammer Film Productions, de legendarische Engelse filmstudio die in 1934 werd opgericht door zakenman William Hinds. De Hammer-films stonden vooral bekend om hun herfstige kleurenpaletten, hun schaduwrijke look en hun melancholische atmosfeer. Tussen 1955 en 1975 werd het horrorgenre bijna volledig gedomineerd door Hammer, maar eind jaren 70 verzeilde de studio in financieel zwaar weer en viel de productie zo goed als stil. In 2007 blies televisiemaker John de Mol Hammer nieuw leven in: zie ‘The Woman in Black’ (2012) en ‘The Quiet Ones’ (2014).i:

infectie

Nu de paranoia rond het ebolavirus hoog oplaait, is het misschien het ideale moment om eens een goeie ouderwetse infectiefilm in de dvd-speler te schuiven. Mannen en vrouwen die besmet raken door één of ander boosaardig virus en vervolgens krankzinnig worden, uit alle poriën bloed beginnen te spuiten of met het schuim op de lippen letterlijk uit elkaar beginnen te vallen? Oh yeah! Wie eens een spetterende infectiefilm wil zien – wel eerst een mondmaskertje opzetten en de handen wassen graag – verwijzen wij graag door naar ‘The Andromeda Strain’ (1971), ‘Quarantine’ (2008), ‘The Cassandra Crossing’ (1976), ‘Carriers’ (2009), ‘The Thaw’ (2009), David Cronenbergs ‘Rabid’ (1977), ‘Warning Sign’ (1985), ‘Demons’ (1985) en ‘28 Days Later’ (2002). Zie ook onder ‘Z’: Zombies.

j: J-horror

Ook in Japan worden massaal veel horrorfilms gemaakt: J-horror moet het niet zozeer hebben van ‘Boe!’-effecten of van een hoog gore-gehalte, zoals de meeste westerse horrorfilms, maar van een duistere, zorgvuldig opgebouwde sfeerschepping en onverklaarbare, bovennatuurlijke gebeurtenissen. Ook typerend: vroeg of laat verschijnt er altijd een klein meisje met koolzwarte ogen en dito haren in beeld. Tot de toppers van het J-horrorgenre behoren de ‘Ju-on’-franchise (2002), de ‘Tomie’-serie (1999), ‘Noroi’ (2005), ‘Marebito’ (2004), ‘Forbidden Siren’ (2006), ‘Jigoku’ (1960), ‘Honogurai mizu no soko hara’ (2002) en ‘Ringu’ (1998). De populairste J-horrorfilms kregen de afgelopen jaren allemaal een Hollywoodremake: zie ‘The Ring’ (2002), ‘The Grudge’ (2004), ‘Pulse’ (2006), ‘One Missed Call’ (2008) en ‘Dark Water’ (2005).

k: Kannibalenfilms

Kannibalisme: zonder twijfel het smakelijkste thema in de boeiende wereld van de horror. De beste kannibalenfilms zijn van Italiaanse makelij, dateren uit de jaren 70 en 80 (de zogeheten cannibal boom), en spelen zich meestal af in de diepste regionen van één of andere beklemmende Zuid-Amerikaanse jungle, waar primitieve inboorlingen zich te goed doen aan het sappige vlees van verdwaalde reizigers. De essentieelste titel is de volledig in het Amazonewoud opgenomen foundfootageklassieker ‘Cannibal Holocaust’ (1980), een film die vanwege het verontrustende geweld tot op de dag van vandaag nog steeds niet mag worden vertoond in sommige landen (indertijd deden geruchten de ronde dat sommige acteurs daadwerkelijk voor het oog van de camera waren vermoord). Maar zet uw tanden gerust ook eens in ‘La montagna del dio cannibale’ (1978), ‘Il paese del sesso selvaggio’ (1972), ‘Mangiati vivi!’ (1980) en het onvolprezen ‘Ultimo mondo cannibale’ (1977). Bon appétit!

l: Leatherface

Van alle fictieve serial killers wordt Leatherface, de achterlijke seriemoordenaar met het huidmasker uit ‘The Texas Chainsaw Massacre’ (1974), door horrorfanaten als de meest iconische beschouwd, maar in de galerij der moordmaniakken treffen we nog wel meer beroemde figuren aan: Freddy Krueger (de in 1984 begonnen ‘A Nightmare on Elm Street’-reeks), Michael Myers (‘Halloween’ uit 1978), Jason Voorhees (die zijn intrede maakte in 1980 in ‘Friday the 13th’) en Pinhead, bijvoorbeeld, het spijkerhoofd uit ‘Hellraiser’ (1987). Zie ook onder ‘N’: Norman Bates.

M: Mumblegore

De nieuwste trend in horrorland. In Los Angeles zijn momenteel enkele jonge, talentvolle regisseurs actief – allen passionele horrorfanaten die opgroeiden met ‘The Evil Dead’ en ‘Bad Taste’ – die een frisse wind door het horrorgenre trachten te laten waaien. E.L. Katz, Simon Barrett en Adam Wingard heten ze, en ze hebben lak aan afgezaagde horroringrediënten als zombies, geesten, bezeten meisjes of moordzuchtige poppen. Mumblegore-cineasten gaan in hun (vaak met microbudgetten gedraaide) films de horror veeleer opzoeken in het dagelijkse leven; in de manier waarop wij, mensen, elkaar de duvel aandoen. Zo gaat in ‘You’re Next’ (2011), de meest succesvolle mumblegore-prent tot nu toe, een jonge vrouw in een afgelegen landhuis in de clinch met enkele gemaskerde indringers. Gitzwarte humor, geloofwaardige personages en een verrassend stijlvolle look: ziedaar nog enkele andere kenmerken van mumblegore-flicks als ‘The Signal’ (2014), ‘V/H/S’ (2012), ‘Cheap Thrills’ (2013) en ‘The Sacrament’ (2013).

n: Norman Bates

De hoofdfiguur – met creepy intensiteit vertolkt door Anthony Perkins – uit wat door velen als de beste horrorfilm aller tijden wordt beschouwd: Alfred Hitchcocks ‘Psycho’ (1960). Norman Bates, de moteleigenaar die er een ietwat macabere relatie met zijn moeder op nahoudt, was gebaseerd op Ed Gein, een notoire moordenaar uit Wisconsin – de politie trof in zijn huis onder meer negen vagina’s in een schoendoos aan en een menselijk hart in een kookpot op de stoof. De horror! Mede dankzij de indrukwekkende gil van Janet Leigh en de snerpende strijkers van componist Bernard Hermann groeide de douchemoord in ‘Psycho’ uit tot de beroemdste horrorscène aller tijden: ie-ie-ie-ie-ie-ie!

o: Occult

Hekserij, satanisme, voodoo, tovenarij, alchemie, duistere magie, donkere heidense rituelen: occulte onderwerpen zijn here to stay in het horrorgenre. En geef toe: er bestaat toch geen opwindender beeld dan dat van een poedelnaakte deerne die op een kerkhof met een dikke walmende zwarte kaars in de hand de Gehoornde staat aan te roepen? Of zijn wij ziek misschien? Uw dienaar heeft in ieder geval een zwart boontje voor occulte horrorfilms als ‘The Devil Rides Out’ (1968), ‘Inquisition’ (1976), ‘Burn, Witch, Burn!’ (1962), ‘The Raven’ (1963), ‘The Wicker Man’ (1973), ‘Rosemary’s Baby’ (1968), ‘The Exorcist’ (1973), ‘An Angel for Satan’ (1966) en – onze favoriet – ‘Blood Orgy of the She Devils’ (1971).

p: Pioniers

Hoewel de term ‘horror’ pas in de jaren 30 voor het eerst werd gebruikt, is het genre even oud als de filmindustrie zelf. En één van de grondleggers ervan was niemand minder dan de Franse cineast Georges Méliès (bekend van ‘Le voyage dans la lune’), die al in 1896, in zijn verontrustende stille kortfilm ‘Le manoir du diable’, een demonische vleermuis liet opwieken. Leverden eveneens pionierswerk: de gebroeders Lumière, die in 1895 in ‘Le squelette joyeux’ een geraamte lieten dansen; J. Searle Dawley, die in 1910 in de studio’s van Thomas Edison de eerste ‘Frankenstein’-verfilming opnam; Robert Wiene, de maker van het expressionistische meesterwerk ‘Das Kabinett des Dr. Caligari’ (1920); en F.W. Murnau, die in 1922 met ‘Nosferatu’ de eerste echte vampierenfilm draaide.

q: Quotes

‘Get away from her, you bitch!’ (‘Aliens’, 1986) • ‘When we dislike a friend of ours, we dissect him.’ (‘The Body Snatcher’, 1945) • ‘Hi, I’m Chuckie. Wanna play?’ (‘Child’s Play’, 1988) • ‘When there is no room left in hell, the dead will walk the earth.’ (‘Dawn of the Dead, 1978) • ‘That’s my mother you’re pissing on.’ (‘Braindead’, 1992) • ‘We just cut up our girlfriend with a chainsaw. Does that sound fine?’ (‘Evil Dead II’, 1987) • ‘It’s alive! It’s alive!’ (‘Frankenstein’, 1931) • ‘Whatever you do, don’t fall asleep.’ (‘A Nightmare on Elm Street’, 1884) • ‘I know you’re there, Tina. Because I can smell your brain.’ (‘The Return of the Living Dead’, 1985) • ‘A boy’s best friend is his mother.’ (‘Psycho’, 1960) • ‘Your mother sucks cocks in hell, Karras!’ (‘The Exorcist’, 1973) • ‘Heeeeeeeeere’s Johnny!’ (‘The Shining’, 1980)

r: Roger Corman

De koning van de B-film. Corman was gespecialiseerd in het produceren van spotgoedkope, maar extreem efficiënte exploitation-films – zowat driehonderd in totaal – waarvan de opnamen vaak niet meer dan drie dagen in beslag namen. Hij regisseerde zelf ook enkele uiterst sfeervolle klassiekers, dikwijls gebaseerd op de schrijfsels van Edgar Allen Poe en met de geweldige Vincent Price in de hoofdrol (‘House of Usher’ uit 1960, ‘Pit and the Pendulum’ uit 1961 en het prachtige ‘The Raven’ uit 1963). De nu 88-jarige Corman hielp de carrières van Jack Nicholson en Peter Fonda lanceren, en een heleboel beroemde regisseurs leerden in zijn studio de knepen van het vak: Martin Scorsese, Jonathan Demme, Francis Ford Coppola, John Sayles, Peter Bogdanovich, Joe Dante, Ron Howard en James Cameron.

s: seks

Jonas Govaerts zei het twee weken geleden al in Humo: horror is vaak een metafoor voor seks. ‘De douchescène uit ‘Psycho’ is in feite een seksscène. Dat steken met dat mes is pure penetratie.’ Seks als de stuwende kracht van het horrorgenre: een iets te vergezochte interpretatie? Dan hebt u ‘Society’ (1989) nog niet gezien, een horrorfilm die culmineert in een orgie voor slijmmonsters. Of ‘Tetsuo: The Iron Man’, een Japanse prent uit 1989 over een man met een draaiende drilboor in plaats van een penis (als zijn lief van de eerste schok is bekomen, besluit ze hem toch eens te beklimmen – foutje!). Het vrouwelijke hoofdpersonage uit ‘Teeth’ (2007) heeft dan weer een vagina dentata: wie met haar wil rampetampen draagt maar beter een stalen condoom. En bestaat er een grotere sekscrimineel dan Dracula, die vieze oude man die zijn tanden het liefst in de hals van jonge maagden zet?

T: Torture porn

Zoals harde pornofilms zich toeleggen op naaien en kezen, zo is torture porn gespecialiseerd in het expliciet in beeld brengen van folteringen, verminkingen of andere extreem sadistische praktijken. De wortels van dit lekker afstotelijke subgenre reiken terug tot ‘The Devil’s Experiment’ (1985), het eerste deel uit de beruchte Japanse ‘Guinea Pig’-reeks. Vanaf 2004 kon de dokter Mengele in u zowaar in Kinepolis terecht dankzij de ‘Saw’- en ‘Hostel’-films. Voor nog meer deftige martelporno: zie ook ‘Audition’ (1990) van horrorgrootmeester Takashi Miike.

U: uwe Boll

Hoewel hij nog minder talent heeft dan Ed Wood, toch de maker van de slechtste film aller tijden (‘Plan 9 from Outer Space’ uit 1959), geniet deze onnavolgbare Duitse horrorregisseur en producent in de horrorgemeenschap een grote populariteit. Bolls horrorflicks vallen niet eens onder te brengen in het zo-slecht-dat-ie-weer-goed-wordt-genre: zelfs daarvoor zijn ze te lamlendig. Trommel uw vrienden op, sleep bierbakken aan en probeer eens te genieten van absolute misbollen als ‘Blackwoods’ (2001), ‘Seed’ (2006) en ‘House of the Dead’ (2003).

V: video nasties

In de vroege jaren 80, het tijdperk van de videocassette, publiceerde de Britse overheid een lijst van horrorfilms die wegens hun gewelddadige en obscene inhoud verboden zouden moeten worden: de zogeheten video nasties. Op de lijst stonden vooral Amerikaanse en Italiaanse, op VHS uitgebrachte exploitation-films als ‘Cannibal Holocaust’ (1980), ‘Anthropophagous: The Beast’ (1980), ‘Flesh for Frankenstein’ (1973) en ‘The Driller Killer’ (1979). Fans beschouwen de lijst als een prima overzicht van horrorfilms die je absoluut gezien moet hebben.

W: weerzinwekkend

U vindt die torture porn maar een softe bedoening? Wel, gelukkig voor u bestaan er enkele horrorfilms die zó extreem weerzinwekkend en zó überziekelijk zijn dat zelfs de meest geharde horrorfanaten er helemaal op afknappen. Onze aanraders: ‘The Human Centipede’ (2009), ‘The Human Centipede 2: Full Sequence’ (2011), ‘Slaughtered Vomit Dolls’ (2006), ‘Grotesque’ (2009), ‘Dumplings’ (2004) en ‘A Serbian Film’ (2010). Opgelet! Alleen voor de ware horrorperverten onder u!

X: xenomorf

De wetenschappelijke benaming voor de alien, het parasitaire buitenaardse wezen dat in ‘Alien’ (1979) uit de borstkas van eerste officier Kane (John Hurt) tevoorschijn springt. De term ‘xenomorf’ viel voor het eerst in de sequel, Camerons ‘Aliens’ (1986).

L: les yeux sans visage

Buitengewoon sfeervolle, verrassend aangrijpende, uit 1960 daterende Franse horrorfilm (regie: Georges Franju) die we tot onze persoonlijke favorieten rekenen. De tragische hoofdfiguur is een krankzinnige plastische chirurg die jonge vrouwen kidnapt en hun gezichten verwijdert om ze op het hoofd van zijn verminkte dochter te kunnen naaien. Het masker van Michael Myers in ‘Halloween’ is volgens regisseur John Carpenter gebaseerd op het masker van de dochter in ‘Les yeux sans visage’. Check it out!

Z: zombies

Tot leven gewekte, breinetende lijken die soms in groep, soms alleen over het aardoppervlak zwalken. ‘White Zombie’ uit 1932 staat geboekstaafd als de eerste echte zombiefilm, maar het is George A. Romero die in 1968 met ‘Night of the Living Dead’ het genre op de horrorkaart zette. En als u ons nu wil excuseren: wij gaan ons te goed doen aan een lekker bord frisse hersentjes.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234