Sihame El Kaouakibi, sociaal onderneemster en VRT-bestuurder: 'Discriminatie mag geen excuus zijn om bij de pakken te blijven zitten'

Sihame El Kaouakibi moet nog 30 worden, maar haar cv leest als een pageturner. En nu heeft ze weer een nieuw plannetje: ze gaat de arbeidsmarkt corrigeren.

'Ik ben meer geïntegreerd dan veel Vlamingen. Ik help hén met integreren'

La Tricoterie in Sint-Gillis, Brussel. Over anderhalf uur houdt de kokette Sihame El Kaouakibi een toespraak voor Generatie T, maar op dit moment werkt ze met haar lange geverfde vingernagels nog de laatste mails weg in een kantoortje boven de feestzaal. T staat voor Transitie. De generatie voor wie ze straks zal spreken, bestaat uit jonge would-be-ondernemers van 18 tot 35 in het domein van de duurzaamheid, al heet dat hier vanavond sustainability. El Kaouakibi (spreek uit: Ka-wa-ki-bi) heeft als juryvoorzitter mee de honderd projecten geselecteerd die de transitie naar een nieuwe samenleving zullen vormgeven. Een geval van perfecte casting. Dat oude vormen en gedachten afsterven, hoef je El Kaouakibi niet te vertellen. Ze heeft zichzelf in minder dan dertig jaar tijd meermaals heruitgevonden.

Sihame El Kaouakibi «Wij willen zinvolle werkgelegenheid creëren. En dat is hoognodig. Er is een gigantische mismatch tussen de wereld van vandaag en de mensen van morgen: de diversiteit is bijzonder groot, maar wij doen daar verschrikkelijk weinig mee. Zoveel getalenteerde jongelui van diverse origine blijven voor gesloten deuren staan. En zoveel bedrijfsleiders beweren dat ze de jongelui niet vinden. Hoe is dat mogelijk?»

HUMO De mismatch is een misverstand?

El Kaouakibi «Veel is te herleiden tot de rekrutering. Bedrijven doen dat nog altijd op traditionele wijze en via via. Vaak betekent via via: ons kent ons, native Vlaams en hooggeschoold. Bedrijven connecteren niet met de diverse samenleving, ze hebben er geen voeling mee.»

HUMO Is de mismatch niet gewoon discriminatie?

El Kaouakibi «Discriminatie is van alle tijden. Ik keur het niet goed, en de overheid reageert er ook veel te laks op, maar ik geloof oprecht dat het merendeel van de bedrijven het goed meent. Alleen, ze slagen er niet in de diversiteit in de samenleving aan te boren, alle hulp van gespecialiseerde middenveldorganisaties ten spijt. Organisaties waar jarenlang veel subsidie naartoe is gevloeid.

»Als je afhankelijk blijft van de logge structuren van de overheid, bestendig je de impasse. Als je zelf een onderneming leidt en resultaten moet voorleggen, ga je vanzelf zoeken naar een oplossing en andere bedrijven aanspreken die voor jou wel jongeren rekruteren die je zelf niet bereikt.»

HUMO Zelfredzaamheid is het sleutelwoord in je discours. ‘Discriminatie mag geen excuus zijn,’ zeg je.

El Kaouakibi «Het mag geen excuus zijn om bij de pakken te blijven zitten, nee.»

HUMO Ander citaat: ‘Een uitkering voor iemand die fysiek en mentaal gezond is, hoort niet.’

El Kaouakibi «Wij hebben, met ons onderwijssysteem maar ook met onze naschoolse programma’s, de plicht jongelui sterk te maken zodat ze klappen leren incasseren.

»Elke week komen duizend mensen van 6 tot 30 jaar, van wie 40 procent natives, naar ons vrijetijdscentrum Let’s Go Urban Academy om hun passie uit te leven: dans, muziek, sport, media, theater, economie. Door te focussen op hun passie en níét op hun problemen, geven we ze hun eigenwaarde terug. Dat klinkt eenvoudiger dan het is: wij krijgen ook jongeren over de vloer die letterlijk flauwvallen van de honger. Met hen begin je echt vanaf nul. 30 procent kan het lidgeld van 50 euro per jaar niet betalen omdat ze overleven van een leefloon. Van dat leefloon moeten ze af: het is te weinig, het krenkt hun trots. Wij begeleiden hen tot hun rugzak is gevuld met de tools waarmee ze op de arbeidsmarkt een contract kunnen versieren. Een vast contract, welteverstaan, ik houd niet van dagcontracten.

»Als iemand in zijn eigenwaarde is gekwetst, is hij niet meer weerbaar. Als hij wordt gediscrimineerd, zal hij in een hoekje wegkruipen. Wij willen dat vermijden. Jongeren mogen niet meer door discriminatie geraakt worden.»

HUMO Kan dat, onkwetsbaar zijn?

El Kaouakibi «Je wordt altijd geraakt, maar daarom hoef je nog niet weg te kruipen. Ik neem mezelf als voorbeeld: als ik, een kansarm meisje uit een gezin met zeven kinderen, niet in mijn talent was bevestigd, had ik geen universiteit gelopen en was ik ook niet met een onderneming begonnen.

»In 2008 ben ik, na het afronden van de lerarenopleiding aan de hogeschool, in een zwart gat gevallen. Het zat me hoog dat er zoveel ongelijkheid bestond in het onderwijs. Marleen Van Ouytsel (Open VLD-politica, intussen overleden, red.) heeft in die periode veel op me ingepraat: ‘Stop met dat zelfmedelijden: dóé er iets mee.’ Zij liet me dingen zien die ik niet zag. En ik heb Let’s Go Urban Academy opgestart – om mensen te leren zien wat ze zelf niet zien (lacht).»

'Op mijn 25ste heb ik hartproblemen gehad: ik kon niet om met jaloezie en afgunst'

HUMO Je bent behoorlijk hard in de omgang, naar het schijnt. Straight.

El Kaouakibi «Dat klopt dus niet. Daarnet heb ik nog uitgebreid gesproken met een jongen die ik jaren geleden in de academie had ontmoet. Gewoon, om hem te helpen. Aan het eind van het gesprek vroeg hij: ‘Waarom geef jij ons zoveel kansen?’»

HUMO Je bent wel van het principe: kansen moet je grijpen.

El Kaouakibi «Maar eerst moet je de juiste voorwaarden creëren.»

HUMO Je bent geen type Liesbeth Homans?

El Kaouakibi «Het schrappen van leeflonen vind ik not done. Een leefloon is een reddingsboei als het misgaat in je leven, maar je mag er niet afhankelijk van worden. Je moet, met een vast contract of een eigen onderneming, weer baas over je eigen leven worden. En niet voor de zoveelste keer met een trajectbegeleider gaan spreken die je duidelijk maakt dat je niet goed bezig bent, terwijl je ontzettend hard je best doet.

»Neem Malik, de jongste winnaar van ‘So You Think You Can Dance’. Zes jaar geleden kwam hij op de academie aan, hij sprak slecht Nederlands, hij besefte zelfs niet dat er een grote danser in hem school. Ik ben zo onbescheiden te denken dat ik de droom in hem wakker heb gemaakt: vandaag is hij een zelfstandig danser.

»Ik ben streng in de zin dat ik de lat hoog leg. Ik creëer de juiste voorwaarden, ik geef mensen een duwtje in de rug, maar ik trek ze niet voort. Dat heeft ook geen zin: ze moeten zélf willen.»

'Ik heb de droom in Malik wakker gemaakt: zes jaar geleden sprak hij slecht Nederlands en besefte hij niet dat er een grote danser in hem school.'

HUMO Ook je broertje Youssef is bij Let’s Go Urban Academy gepasseerd.

El Kaouakibi «Youssef heeft me de ernst doen inzien van het watervalsysteem in ons onderwijs: met zijn talenknobbel had hij op den duur nog twee uur Nederlands in het BSO. Hij werd gi-gan-tisch onderschat. En onderschatting is vernedering. Wij hebben zijn talenkennis wél gestimuleerd: ‘Lees eens Shakespeare.’ Nu is hij 21 en elektricien, en hij studeert voor zijn examen middelbaar onderwijs via de middenjury. Hij schrijft prachtige teksten en is creative manager bij Let’s go Urban Academy, met een netwerk over de hele wereld. Youssef was de jongste bij ons thuis, ik de op één na jongste, maar wij schelen acht jaar. Wij zijn totaal verschillend.»


Pamper uit, springmat op

HUMO Was jij als kind Miss Perfect?

El Kaouakibi (blaast) «Waarom zeg je dat?»

HUMO Altijd goede cijfers op school.

El Kaouakibi «Ik beken (lacht).»

HUMO Moest je van jezelf de eerste van de klas zijn?

El Kaouakibi «Nee, ik wou het beste uit mezelf halen. En als dat betekende: de eerste van de klas zijn, dan was dat maar zo.»

HUMO Heeft het turnen, een beenharde sport, je ook gevormd?

El Kaouakibi «Turnen is hard, ja: huilen van de pijn en toch doorzetten. Je grenzen verleggen, je angst overwinnen. Op de evenwichtsbalk weet je drommels goed: als ik dit niet goed uitvoer, loopt het verkeerd met me af. Ik heb ribben gekneusd, ik heb mijn enkel gebroken – ik heb véél afgezien. Maar het is weer een bewijs: naschoolse activiteiten wérken. De uitdaging die ik op school miste, vond ik in de turnkring.»

HUMO De meeste turnkringen zijn katholiek van oorsprong.

El Kaouakibi «De mijne was socialistisch: Turnkring Volharding, bij ons thuis om de hoek in Boom. Mijn ouders hebben me ernaartoe gebracht toen ik 2,5 jaar was. Pamper uit, en hup, de springmat op (lacht). Alle zeven hebben wij daar geturnd, wij waren part of the family van wat toen nog een homogeen blanke vereniging was. Nu zou je eens moeten gaan kijken naar een voorstelling acrogym van de turnkring: diverser dan die turnertjes vind je ze niet. En in de zaal: maatpakken, hoofddoeken en baarden, die allemaal vol trots naar hun kinderen zitten te kijken. Het is de enige plek waar ze samenkomen. Ik zeg het: passie werkt (lacht).»

HUMO Hoelang heb jij geturnd?

El Kaouakibi «Tot mijn 18de, omdat ik elke dag vanuit Boom naar de hogeschool in Antwerpen pendelde: ik had geen tijd meer. Ik ben wel bestuurslid van de kring geworden.»

HUMO Na de hogeschool heb je als eerste in je gezin universiteit gelopen. Je hebt ook als eerste besloten: ‘Ik draag geen hoofddoek.’ Wil jij supergeïntegreerd zijn?

El Kaouakibi (fel) «Ik ben meer geïntegreerd dan jij. Integratie heeft niets te maken met je afkomst, maar alles met hoe je in de samenleving staat. Ik durf te zeggen: ik ken de samenleving beter dan veel Vlaamse natives. Ik help hén met integreren, net zo goed als mensen van andere origine die niet met verandering om kunnen.

»Vlaanderen is in de loop der jaren gewijzigd, en zal dat blijven doen: mensen uit den vreemde zullen naar hier blijven komen. Het feit dat ik me daar niet tegen verzet, geeft aan hoe goed ik geïntegreerd ben. De angst die bij veel mensen aan de andere kant leeft, geeft aan hoeveel nood aan integratie er nog is.

»Integratie is een levenslang proces, het staat los van een hoofddoek. Mijn zussen hebben ervoor gekozen, prima. Ik heb daar niks op tegen.»

HUMO Waarom draag jij er geen?

El Kaouakibi «Voor mij maakt een hoofddoek me niet meer moslim, voilà. Maar mocht ik morgen met een hoofddoek rondlopen, blijf ik wel supergeïntegreerd (lacht).»

HUMO Vlamingen zullen anders naar je kijken.

El Kaouakibi «Om eerlijk te zijn: ik heb medelijden met zulke mensen. Ze kunnen de ontwikkelingen in deze samenleving niet bijhouden. Ik weet dat er een nieuwe generatie aankomt, die er geen moeite mee heeft. Met hen werk ik samen.»


Roomblanke K3’tjes

HUMO Heb jij een politieke lidkaart?

El Kaouakibi (hoofdschuddend) «Mensen denken dat ik van Open VLD ben, omdat die partij me een zitje in de raad van bestuur van de VRT heeft aangeboden. Voor alle duidelijkheid: ik zetel daar als onafhankelijke – ik onderhoud ook geen contact met de partij. Open VLD vond me geschikt als adviseur inzake transitie. De VRT zoekt meer aansluiting met een jong, divers en ondernemend publiek.»

HUMO Jij had in het verleden al consultancy-opdrachten voor de VRT gedaan.

El Kaouakibi (knikt) «Daar moest ik mee ophouden, om niet de schijn van belangenvermenging te wekken. Ik heb de aanbieding aanvaard omdat ik in diversiteit in raden van bestuur geloof, al wil ik het ook niet te lang doen: ik ben een hands on-madame.»

HUMO Wat is momenteel hét probleem bij de VRT?

El Kaouakibi «Daar mag ik, als lid van de raad van bestuur, niets in het openbaar over zeggen.»

'Danira Boukhriss blonk uit in 'De slimste mens'. 'Er komt een generatie sterke vrouwen aan. Ze houden zich nog in, omdat ze weten welke bagger ze over zich heen zullen krijgen.'

HUMO Is er genoeg diversiteit?

El Kaouakibi «Op basis van de cijfers weten we al lang dat dat niet het geval is. Meer diversiteit staat hoog op de agenda. Alleen, de VRT moet besparen. Ik weet niet of er nog ruimte zal zijn om nieuwe mensen aan te werven.»

HUMO Heb je VRT-schermgezicht Danira Boukhriss in ‘De slimste mens’ gezien?

El Kaouakibi «Haar optreden niet, nee, wel wat er daarna over is geschreven. Een vrouw die zelfverzekerd overkomt, ligt nog altijd moeilijk in de media. Voor je het weet, noemen ze je arrogant. Maar het is aan het kantelen, er zit een generatie sterke vrouwen aan te komen. Ze houden zich nog in, omdat ze weten welke bagger ze over zich heen zullen krijgen.»

HUMO Ook ‘K3 zoekt K3’ heeft de geesten beroerd. Sakina Elkayouhi had het in een opiniestuk in De Morgen over ‘een gemiste kans’: het zijn weer drie roomblanke meisjes geworden.

El Kaouakibi «Op basis van zangtalent kun je zeggen: ze hebben een kans gemist. Demi, een meisje van half-Aziatische oorsprong, had een topstem. Dat heeft haar meer dwarsgezeten dan haar afkomst, vermoed ik: ze was te sterk. Te rock-’n-roll, te pittig, te sexy – in de goede zin van het woord. Jammer. Demi had een goed rolmodel kunnen zijn: ‘Kom op voor jezelf, laat je niet doen.’ Onze kinderen kunnen zo’n boodschap best gebruiken.»

HUMO Is de nieuwe K3 te braaf?

El Kaouakibi «Veel te braaf.»

HUMO Is K3 ook een rolmodel voor Nieuwe Belgen?

El Kaouakibi «Als ik naar mijn nichtjes kijk: ongetwijfeld. Nogmaals, de samenleving is veranderd: onze kinderen zijn even Vlaams als de jouwe. De nieuwe K3 had best wat meer van die nieuwe samenleving mogen uitstralen. Maar goed, een gemiste kans is het geenszins voor Studio 100 zelf. Verkopen zullen ze wel doen (lacht).»

'Demi had een topstem, maar ze was te sterk, te pittig, te sexy. Een gemiste kans voor de nieuwe K3.'


HUMO Waarom manifesteren met name de vrouwen zich bij de Nieuwe Belgen?

El Kaouakibi «Tegenover mannen is er meer hardvochtigheid, voor ons gaan deuren sneller open. Ze denken dat wij onderdrukt worden: ‘Ocharme, we zullen haar een kans geven.’ (lacht) Na elke lezing komen mensen met de dezelfde vraag naar me toe (schakelt over op beschaafd Antwerps): ‘Hoe is dat voor u, als Marokkaanse vrouw, leven in zo’n gemeenschap?’ Dat is niet oké, hè, in 2015. Maar goed, veel jonge Vlamingen moeten daar ook smakelijk om lachen.»

HUMO Je bent afkomstig van Boom. Heb je de familie Belkacem gekend?

El Kaouakibi «Heel goed, zelfs: de Belkacems woonden tegenover de turnkring. Ik speelde als kind niet met de zonen, want die waren een stuk ouder dan ik, maar ze hadden ook één dochter. En onze moeders waren goede vriendinnen: ik kwam geregeld bij hen over de vloer. Heel toffe familie. Ze spraken ook uitstekend Nederlands. Vader Belkacem was een garagehouder, één van de grootste in Boom. Het waren welgestelde mensen.»

HUMO Hoe kijk jij naar de afwikkeling van Sharia4Belgium?

El Kaouakibi «Ik betreur het dat veel jongeren naar Syrië zijn gegaan. Ze zijn om de verkeerde redenen gegaan: ze hebben hun ouders in groot verdriet achtergelaten. Er is geen godsdienst die voorschrijft dat je je ouders mag laten lijden. Maar ik begrijp dat jongeren vertrekken. Als je geen eigenwaarde hebt, geen enkel vooruitzicht op een baan, en je wordt elke dag opnieuw via WhatsApp als een held aangesproken, met geld gelokt en als een leider bestempeld die bereid is te vechten voor zijn volk, dat wordt uitgemoord in Syrië, Irak en Palestina, tja, dan ga je op den duur geloven in dingen waaraan je in eerste instantie twijfelde. One-on-one positive empowerment via sociale media wérkt.»

HUMO Manipulatie, bedoel je?

El Kaouakibi «Ja. Daar moeten we uit leren.»

HUMO Jij ziet Fouad Belkacem niet als de verpersoonlijking van het kwaad?

El Kaouakibi «Nogmaals, het was een goeie familie. Ik weet niet waar het is misgegaan, waar het negativisme met hem aan de haal is gegaan. Dat weet maar één man: hijzelf.»

HUMO In juli 2014 heb jij, na de inval van Israël in Gaza, richting VRT-journaal getweet: ‘Objectieve berichtgeving, a.u.b.’. Je was kennelijk niet tevreden.

El Kaouakibi «In dat journaal hoorde je alleen een vertegenwoordiger van Israël spreken. Ik wilde ook de andere kant horen. Het was een eenmalige oprisping. Op de berichtgeving van de VRT heb ik niks aan te merken: Rudi Vranckx bijvoorbeeld doet zijn werk erg goed. Op het moment van de tweet zat ik nog niet in de raad van bestuur. Ik zou het nu niet meer doen (lacht).»


Antwerpen en het heelal

HUMO Ben je intussen al 30?

El Kaouakibi «29, net geworden. Het gaat hard, en ik heb nog zoveel plannen: binnenkort wil ik het Silicon Valley van het sociale ondernemen opstarten, Point Urbain zal het project heten. Een city met allemaal changemakers.»

HUMO Waar komt het?

El Kaouakibi «In Antwerpen, natuurlijk.»

HUMO Het centrum van de wereld.

El Kaouakibi «First we take Antwerp, then we take the universe (lacht).»

HUMO Elk moment telt in je leven, je gaat altijd tot het gaatje. Ben je niet gedoemd vroeg of laat te crashen?

El Kaouakibi «Het zal weleens minder zijn, maar nu voel ik me gezond. Ik móét gaan. De tijdgeest zit ook goed.»

HUMO In 2011 heb je hartproblemen gehad, dat was wel héél vroeg.

El Kaouakibi «Ik kon niet om met jaloezie en afgunst. Eerlijk gezegd: ik kan er nog altijd niet mee om, maar ik krijg er geen hartproblemen meer van. Ik zal me daarvoor laten coachen, maar ik zal me ook wel kwetsbaar blijven opstellen – anders ga ik te veel missen.»

HUMO Je bent, heb je in een interview gezegd, nooit verliefd geweest. Is dat de prijs?

El Kaouakibi «Privé is privé, maar ik ben heel gelukkig. Volstaat dat? (lacht) Wat ik wel betreur, is dat ik jarenlang te weinig aandacht aan mijn familie heb geschonken. Dat heb ik nu hersteld, en dat is een fijn gevoel.»

HUMO Dans je nog?

El Kaouakibi «Alleen op feestjes. Ondernemen is nu mijn passie, impact creëren.»

HUMO Je hebt een indrukwekkend netwerk: bij het huidige vorstenpaar ben je al een oude bekende.

El Kaouakibi «Ze volgen me, net als het bedrijfsleven. En de Amerikaanse ambassade.»

HUMO Pardon?

El Kaouakibi «In 2012 hebben ze contact met me opgenomen: drie weken lang heb ik namens het Department of State (Buitenlandse Zaken, red.) met een leader’s program getourd. Lezingen geven bij bedrijven en organisaties in New York, Washington, Los Angeles en Oklahoma, met 24 uur per dag een eigen agent ter beschikking. Op die manier investeren Amerikanen in mensen van wie ze denken: ‘Die wordt later een leider, mogelijk op wereldniveau.’»

HUMO Een ‘leider’?

El Kaouakibi «Zij zien dat in politieke termen, maar je hoeft geen politicus te zijn om wereldleider te worden. De dalai lama heeft ook veel impact.»

Daar wordt op de deur geklopt: over vijf minuten moet Sihame op. Ze gaat nog snel voor Diego Franssens op de foto, wurmt zich in zeven haasten in een nauwsluitend zwart jurkje en schrijdt dan op duizelingwekkend hoge stiletto’s Generatie T tegemoet. Ze spreekt hen in het Engels aan. Vertelt over haar achtergrond, deelt een kwinkslag uit, maar stelt ook vast dat het jonge publiek in de zaal voor de volle 100 procent blank is. ‘Ik snap het niet,’ zegt ze achteraf. ‘Bij de laureaten waren er ook niet-blanken. Ik ga ze bellen. Die match moet er komen.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234