Smartphones: de witwasmachines van morgen

Smartphones: best handig, maar ook de onderwereld heeft dat gebruiksgemak ontdekt.

In Europa loopt het nog niet zo’n vaart met de mobiele betalingen via de gsm of smartphone – het is nog wachten op digitale portemonnees zoals ApplePay, Android Pay en Google Wallet. Maar in Kenia gebruiken vandaag 17 miljoen mensen, twee derde van de volwassen bevolking, hun gsm om er hun boodschappen mee af te rekenen, facturen te betalen en geld te storten op een spaarrekening. ’s Lands grootste provider M-Pesa registreert er twee miljoen transacties per dag, en jaarlijks stroomt meer dan de helft van het bbp van Kenia door het mobiele betalingssysteem. Eenzelfde evolutie is te zien in minder ontwikkelde landen. In Zimbabwe laten prostituees zich mobiel betalen – geen discussies meer met ontevreden klanten die hun geld terugeisen. Filipijnse migranten in Dubai onderhouden hun families in het thuisland door wekelijks peer-to-peerbetalingen te verrichten per sms. En ook in China, India, Zuid-Afrika, Brazilië en Rusland hebben mobiele betalingen voor een aardverschuiving gezorgd. ‘Een fantastische ontwikkeling,’ zegt de Amerikaanse financiële expert John Cassara. ‘Miljoenen mensen die enkele jaren geleden zelfs geen bankrekening of betaalkaart hadden, hebben dankzij hun gsm nu toegang tot de financiële markten. Een dorpeling in Kenia of Tanzania die nog nooit een bankgebouw vanbinnen heeft gezien, koopt vandaag spullen op de markt of bij de lokale kruidenier door een sms’je te versturen. Op dezelfde manier ontvangt hij geld van zijn zoon die in de stad of zelfs in een ander land werkt. Mobiel betalen is snel, goedkoop en gebruiksvriendelijk.’

Maar volgens Cassara schuilt daarin een groot probleem: ‘Dat gebruiksgemak trekt ook criminelen en terroristen aan. Via gsm en smartphone kunnen ze misdaadgeld witwassen en terroristen financieren.’


terreur financieren

John Cassara werkte 26 jaar lang als CIA-agent en als special agent voor het Amerikaanse ministerie van Financiën. Vanuit Amerikaanse ambassades in de hele wereld leidde de antiwitwasspecialist clandestiene operaties tegen witwassers van maffiageld, financiers van internationaal terrorisme en wapentrafikanten in Afrika, het Midden-Oosten en Europa. Zo werkte hij twee jaar lang undercover als wapenhandelaar en zette hij begin jaren 90 de eerste internationale antiwitwas-taskforce in Italië op om de geldstromen van de Siciliaanse cosa nostra tussen de VS en Europa in kaart te brengen. Sinds zijn pensioen is hij schrijver en veiligheidsadviseur voor grote softwarebedrijven.

In de laatste jaren van zijn carrière zag Cassara de markt voor mobiele betalingen exponentieel groeien in Azië en Afrika, vaak in landen waar corrupte regimes de plak zwaaien en drugstrafikanten, mensenhandelaars, jihadistische terroristen en witwassers erg actief zijn. Zo is Kenia, de Afrikaanse marktleider voor mobiele betalingen, tegelijk ook één van de belangrijkste draaischijven van het continent voor drugstrafiek en drugssmokkel. Piraten uit buurland Somalië komen er hun criminele verdiensten witwassen, terwijl de belangrijkste financiers van de Somalische jihadistische terreurgroep al-Shabaab op Keniaanse bodem hun fondsen verzamelen.

'Criminelen en terroristen zouden gek zijn als ze die betaal-apps niet zouden gebruiken: het is de veiligste manier om misdaadgeld wit te wassen' John Cassara

In 2008 schreef hij er een rapport over voor het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, waarin hij waarschuwde dat de gsm een belangrijk witwas- en financieringsinstrument voor de maffia en het internationaal terrorisme dreigde te worden. Lang was Cassara een roepende in de woestijn, maar ondertussen lijkt hij gelijk te krijgen. Zo wordt in recente rapporten van de internationale financiële waakhond FATF gewaarschuwd voor de gevaren van mobiele betalingen. Uit de aangehaalde voorbeelden blijkt bijvoorbeeld dat Russische drugshandelaars Afghaanse heroïne van Tadzjiekse leveranciers kopen via een transactie met hun e-wallet, en dat Aziatische migranten hun mensensmokkelaars via sms betalen.

John Cassara «Ik weet inmiddels hoe criminelen en terroristen denken. Ze zouden gek zijn als ze de mobiele betalingssystemen niet zouden gebruiken, want het is misschien wel de veiligste manier om misdaadgeld wit te wassen.»

HUMO Hoe doen ze dat precies?

Cassara «Er zijn veel verschillende manieren. De eenvoudigste is om met je zwarte cash een prepaidkaart te kopen en met je gsm via een gratis anoniem e-mailadres van bijvoorbeeld Hotmail of Gmail in te loggen op een mobiel betaalsysteem of een app. Daarmee verstuur je het bedrag op de prepaidkaart naar om het even wie in de wereld, en die kan het geld op zijn eigen prepaidkaart zetten of het bedrag afhalen aan een bankautomaat. Zo’n transactie verloopt volledig anoniem en is zeer moeilijk te traceren. Bovendien is er geen limiet op het aantal transacties, je kunt het zo vaak doen als je wil.»

'Via betaal-apps en prepaid­kaarten komt zwart geld aan de andere kant van de aardbol wit bovendrijven zonder een spoor na te laten.'

HUMO Criminelen zitten doorgaans op bergen zwart geld. Krijgen ze dat allemaal witgewassen op die manier?

Cassara «De misdaad gebruikt meerdere systemen door elkaar. Maar het uitgangspunt is altijd hetzelfde: ze moeten hun zwart geld ergens in het financiële verkeer geïnjecteerd krijgen. Als je niet gepakt wil worden, ga je dat niet met miljoenen tegelijk doen. Daarom wordt het vermogen van bijvoorbeeld drugstrafikanten of mensenhandelaars verdeeld over runners of smurfs. Dat zijn mensen die meestal niets met de organisatie te maken hebben, maar die zich voor een kleine vergoeding laten gebruiken. Bij het klassieke witwassen smokkelen die smurfen kleine bedragen de grens over of storten ze het geld op hun eigen bankrekening, om het daarna over te schrijven naar een rekening van een tussenpersoon of van een offshorebedrijf. Die bedragen liggen altijd onder een bepaalde meldingsgrens, de limiet voor zogenaamde ongebruikelijke of verdachte transacties, die banken verplicht moeten melden aan de antiwitwascel van hun nationale overheid.

»Digitale smurfen gaan op een vergelijkbare manier te werk: ze krijgen van een tussenpersoon relatief kleine cashsommen die ze op hun prepaidkaart of e-wallet storten. Dat doen ze in kiosken of via betaalterminals die in veel landen op elke straathoek staan, van Rusland tot Brazilië. Dat is twee minuten werk. Daarna sturen ze per sms of via een peer-to-peerbetaal-app het geld naar een andere gsm of e-wallet. Als het geld aan de andere kant van de wereld wit komt bovendrijven en in de legale economie wordt geïnvesteerd, is de oorsprong van die geldstromen allang niet meer te traceren. Bovendien vallen die mobiele overschrijvingen niet op in een oerwoud van miljoenen bonafide transacties van mensen die geld per gsm naar hun familie sturen. Hoe kun je immers weten of het om crimineel geld gaat?»

'In Washington en Brussel maken ze zich niet druk over het fenomeen. Ik vind dat verbijsterend'

HUMO Je hebt dan wel veel witwassmurfen nodig.

Cassara «Ja, maar dat blijkt niet echt een probleem te zijn. Drugsorganisaties in de VS en maffiagroepen als de ’ndrangheta in Italië hebben vandaag al hele legers van smurfen die elke dag kleine bedragen cash op hun rekening storten en die dan overschrijven naar het buitenland. Digitale smurfen die hetzelfde per gsm of smartphone doen, hebben het nog makkelijker en lopen bovendien een veel kleiner risico. Wegwerptelefoons, prepaidkaarten, anonieme e-mailadressen: ze brengen het geld in omloop zonder een spoor achter te laten.»

HUMO Gebruiken terroristen ook smurfen?

Cassara «Zeker terroristische organisaties als Al-Qaeda en IS. Ze maken nog altijd gebruik van runners die geld cash de grens over smokkelen, maar ze hebben ook het informele islamitische hawala-banksysteem. Dat is in principe een bonafide en onschuldig betaalsysteem, dat oorspronkelijk in Azië werd gebruikt om handel te drijven met verafgelegen regio’s. Tegenwoordig versturen veel migranten daarmee geld naar hun familie. Hawala werkt op basis van vertrouwen en de transacties worden verricht buiten het zicht van opsporingsautoriteiten. Vandaar dat het de laatste decennia ook populair is geworden bij criminelen en terroristen. Inmiddels zijn mobiele betalingen via prepaidkaarten en peer-to-peertransacties een aantrekkelijk en goedkoop alternatief voor het hawala-systeem. Je moet niet meer met een zak geld naar een hawala-kantoor lopen en zowel verzender als ontvanger kunnen anoniem blijven. Ik ben er zeker van dat sympathisanten van IS en Al-Qaeda in West-Europa op die manier de salafistische strijders in Syrië en Irak financieren.»


Fortuin op gsm-kaart

HUMO Hoeveel weten we eigenlijk over witwassen en terreurfinanciering via gsm?

Cassara «Heel weinig, behalve dat het zéker gebeurt en dat het steeds méér gebeurt. Er lopen voor zover ik weet nergens gerechtelijke onderzoeken naar witwaspraktijken via mobiele telefoons. Ik zie ook weinig tekenen dat men zich in Washington of Brussel druk maakt over dat fenomeen. Ze willen blijkbaar niet weten dat met dat geld bij ons wordt geïnvesteerd in onroerend goed, in aandelen en in casino’s, of dat het bij terroristen belandt die de VS als hun aartsvijand beschouwen. Ik vind het verbijsterend.»

'Geloof het of niet, maar in de meeste landen bestaat er zelfs geen wettelijk kader voor mobiele betalingen'

HUMO Wat moet er volgens u gebeuren?

Cassara «Geloof het of niet, maar in de meeste landen bestaat er zelfs geen wettelijk kader voor mobiele betalingen. We zouden dáár eerst werk van moeten maken. Een groot deel van de mobiele betalingen verloopt via betaalsystemen van internetproviders, supermarktketens, onlineshops en technologiebedrijven als Apple en Google, dus geen klassieke spelers uit de financiële sector. Die opereren nu in een juridisch vacuüm: ze zijn niet onderworpen aan de strenge regulering die voor de banken geldt, zoals de meldingsplicht voor verdachte transacties. Dat is een gigantisch cadeau aan criminelen en terroristen, die zo de banken en hun controlesystemen kunnen ontwijken. Ondertussen staan de fiscus en het gerecht machteloos: zonder fysieke bewijzen of informatie over de identiteit van de verzenders en ontvangers weten ze niet wie ze moeten vervolgen.

»Het doet me denken aan mijn eigen onderzoek begin jaren 90 in Italië, toen de VS samen met de Italianen de illegale geldstromen van de cosa nostra wilden blootleggen. Met alle mogelijke methodes slaagde de maffia erin om haar geldstromen te maskeren en ons telkens enkele stappen voor te blijven. De misdaad ziet de mogelijkheden van nieuwe technologieën en de zwarte gaten in de wetgeving altijd eerder dan wij. En ook nu hollen we achter de feiten aan.»

HUMO Welke zwarte gaten ziet u in verband met mobiele betaalsystemen?

Cassara «Het is om te beginnen te gek voor woorden dat prepaid kredietkaarten in de VS nog altijd niet als betaalmiddel worden beschouwd. Als je de grens oversteekt, mag je normaal gezien maar een bepaald bedrag in cash bij je hebben. Maar niemand vraagt zich af hoeveel geld je in prepaidvorm de grens over brengt. Ik kan morgen naar Walmart gaan en voor 100.000 dollar aan tegoeden op prepaidkaarten kopen en daarmee stap ik op de bus naar Mexico. Wettelijk moet ik dat niet eens aangeven.»

HUMO Moet ik bedragen die ik via smartphone of gsm uit het buitenland ontvang, wel aangeven?

Cassara «Nee, ook daar zijn geen regels voor. Geen belastingen, geen controle, helemaal niets. Ik kan een jaar lang elke dag 500 dollar op mijn smartphone ontvangen en dat elke keer uit een geldautomaat trekken: er zal geen haan naar kraaien. Sterker nog: niemand zal weten dat ik dat geld heb ontvangen.»

HUMO Kan het tij nog gekeerd worden?

Cassara «Vandaag zijn er wereldwijd vijf miljard gsm’s in omloop. Tegen 2020 zullen er vijftig miljard smartphones, pc’s, laptops, tablets en smartwatches online zijn, die een nooit geziene en oncontroleerbare vloed aan geldstromen zullen genereren. De technologische ontwikkeling gaat nu zo snel dat de overheden niet eens weten wat er vandaag allemaal mogelijk is. Ze moeten daarom zo snel mogelijk aan tafel gaan zitten met de grote spelers uit de sector – de softwarebedrijven, de providers, de supermarktketens – om samen de mobiele betaalsystemen te voorzien van veiligheidssystemen en elektronische sporen. Vóór het te laat is. Het is totaal onzinnig dat we zo veel werk en geld steken in het bestrijden van de bankenfraude, terwijl we uit pure onwetendheid toelaten dat criminelen en terroristen anoniem miljarden witwassen via gsm’s.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234