null Beeld

Sport en kunsttherapie: hoe Saudi-Arabië terroristen deradicaliseert

Het Mohammed Bin Naif Zorg- en Adviescentrum, net buiten de Saudische hoofdstad Riyad, lijkt meer op een resort dan op een gevangenis. Er is een grote sportschool en een overdekt zwembad. En het personeel spreekt over ‘begunstigden’, niet over gevangenen. Maar harde jongens zijn het, die hier verblijven.

Ze pleegden aanslagen of vochten in Afghanistan, Irak of Syrië. Hier lopen ze binnen het complex vrij rond, een groene elektronische enkelband onder hun witte gewaden. Via groepsgesprekken, ideologische lessen en kunsttherapie wordt hun geleerd geweld af te zweren en naar de toekomst te kijken.

Het deradicaliseringsprogramma is het paradepaardje van de Saudische regering in haar strijd tegen terrorisme. Het werd in 2004 opgezet, in een tijd dat het koninkrijk kampte met een groeiend aantal terroristische aanslagen door Al Qaeda op eigen bodem. Inmiddels zijn er meer dan 3.300 mensen ‘afgestudeerd’, onder wie 123 voormalige gevangenen uit de Amerikaanse terreurcellen op Guantánamo Bay.

Het programma is niet voor iedereen weggelegd. Vorig jaar executeerde Saudi-Arabië 47 terroristen, de meerderheid daarvan geharde Al Qaeda-strijders. Alleen zij die hun gevangenisstraf hebben uitgezeten, komen in aanmerking voor de behandeling, die gemiddeld drie maanden duurt. Wie niet vooruitgaat, moet terug achter de tralies.

Op dit moment zitten er 84 mannen in het centrum in Riyad, en nog eens 45 in Jeddah. Aan de muren hangen schilderijen die de voormalige jihadisten tijdens kunsttherapiesessies hebben gemaakt: een wachttoren in een met prikkeldraad omheinde muur waarop het woord ‘Guantánamo’ staat, een brandende kaars in de duisternis of twee gebalde vuisten in handboeien, die krachtig verbroken worden.

undefined

null Beeld

‘Velen willen aanvankelijk geen mensen tekenen, omdat ze denken dat dat verboden is in de islam,’ zegt Badr Alrazain, een psycholoog. ‘Maar de schilderijen laten echt de verandering zien die ze meemaken.’ Sommige van de kunstwerken vertonen zelfs het hoofd van de Saudische koning Salman. Een sleutelidee in de ideologische hervorming is dat er enkel jihad mag worden gevoerd als de koning daartoe opdracht geeft. Alle gevangenen ondertekenen een patriottische verklaring waarin ze dat zweren, voordat ze de poort uit mogen lopen.

Voor de Jemenitische Ali Rimi, 32, is het inmiddels bijna zover. Op 16-jarige leeftijd belandde hij in Guantánamo Bay. Hij zat er 15 jaar. Na het succesvol doorlopen van het deradicaliseringsprogramma de afgelopen tien maanden, staat hij op het punt om te worden vrijgelaten. ‘Alleen gekken zouden iemand vermoorden,’ zegt hij.

Vorige maand is hij getrouwd met een meisje uit Jemen: zijn familie introduceerde haar. ‘Ik heb haar alleen nog maar online gezien, via Skype,’ zegt hij. Na de ramadan vieren ze het huwelijksfeest. Rimi wordt financieel ondersteund door het adviescentrum – ze zien een huwelijk als een goede manier om een individu weer in de samenleving te verankeren.

Het centrum schermt met mooie cijfers: 80 procent van de teruggekeerde Guantánamo-gevangenen bleef op het rechte pad. Maar enkelen keerden toch terug naar de gewapende strijd, zo ook Said al-Shihri, die de tweede man van Al Qaeda in Jemen werd.

‘Je weet nooit zeker of iemand oprecht is gederadicaliseerd,’ erkent Yasser al-Mazrua, een psycholoog in het centrum. ‘We zijn niet perfect.’ Als tiener maakte hij radicalisering van dichtbij mee: zijn beste vriend vertrok naar Irak om daar voor Al Qaeda te vechten. Binnen enkele maanden was hij dood.

Al-Mazrua maakt zich zorgen over de behandeling van de nieuwe generatie radicalen. Saudi-Arabië levert het derde meeste buitenlandse strijders aan Islamitische Staat in Syrië en Irak; in totaal strijden er zo’n 2.500 Saudiërs mee. Via het internet worden veel van de afgestudeerden van het programma online benaderd door IS om terug te keren tot de gewapende strijd.

Het behandelen van IS-strijders is het moeilijkste, zegt Al-Mazrua. ‘IS heeft veel van de gaten in de ideologie van Al Qaeda opgevuld.’ Theologen die de ideologische ommekeer moeten bewerkstelligen, konden vroeger konden werken met tolerantere interpretaties van het geloof, maar IS-strijders zijn daar immuun voor.

Al-Mazrua werkt op dit moment met zeven jongens die uit Syrië terugkwamen. Eén jongen is na zes weken teruggestuurd naar de gevangenis. ‘We konden niet tot hem doordringen.’ (fvt)

© Trouw

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234