Young male character sitting on the bar stool and holding a smartphone. Millennial lifestyle. Social media. Flat editable vector illustration, clip art Beeld Getty Images/iStockphoto
Young male character sitting on the bar stool and holding a smartphone. Millennial lifestyle. Social media. Flat editable vector illustration, clip artBeeld Getty Images/iStockphoto

psychologiede zaak bart de pauw

‘Stalkers denken vaak: die zegt neen, maar bedoelt eigenlijk ja’

Volgende donderdag moet tv-maker Bart De Pauw zich verantwoorden voor de beschuldiging van belaging en elektronische stalking. Wat bracht hem ertoe om een jonge actrice in drie weken tijd 900 sms'en te sturen?

Jaarlijks doen minstens 21.000 Belgische slachtoffers aangifte bij de politie van ernstige overlast door een ander persoon. Vaak gaat het om stalking: iemand herhaaldelijk en doelgericht lastigvallen. Het kan gaan om stalken van een kennis, een collega of zelfs een onbekende, maar in de meeste gevallen gaat het om stalking van een (ex-)partner, zegt professor forensische psychologie Frederic Declercq (UGent). ‘Vaak treedt stalking op na een relatiebreuk of wanneer een verhouding op de klippen dreigt te lopen. De stalker wil dan angst aanjagen, wraak nemen of gewoon in contact blijven met het slachtoffer.’

Stalkers zijn een heel heterogene groep. Je hebt er in alle categorieën, van zwakbegaafd tot hyperintelligent. En: het zijn zeker niet enkel mannen, ook vrouwen gaan soms tot stalking over.

DECLERCQ «Stalkergedrag is niet gendergerelateerd. Uit onderzoek van de KU Leuven blijkt dat personen die stalken niet zelden een instabiel zelfbeeld hebben. Ze kunnen zichzelf pas graag zien als iemand anders hen graag ziet. Als dat niet het geval is, stort alles in.»

Maar opnieuw: de groep stalkers is zeer divers. Dat lage zelfbeeld is iets wat vaak voorkomt, maar zeker niet altijd. In de wetenschappelijke literatuur wordt er gewag gemaakt van vijf verschillende types stalkers, zegt VUB-professor Kasia Uzieblo.

UZIEBLO «De meest voorkomende is de afgewezen stalker, iemand wiens relatie gebroken is en die uit is op wraak of verzoening. Dan heb je de stalkers die nog nooit een relatie hebben gehad en mensen beginnen te stalken omdat dat in hun ogen een romantische manier is om iemand te versieren.»

De derde groep zijn mensen die obsessief gefascineerd raken door iemand - meestal een persoon uit hun omgeving, maar het kan ook om de koning gaan.

En dan zijn er nog twee types stalking die niet in de relationele sfeer liggen.

UZIEBLO «De stalker die het gevoel heeft vernederd te zijn en op wraak uit is. Iemand sneed hem bijvoorbeeld de pas af op de autosnelweg. De laatste is de roofzuchtige stalker en komt het minst voor. Dat is iemand die ter voorbereiding van een zedendelict iemand gaat stalken. Met wie trekt die persoon op, naar waar gaat die: dat uitvissen kan ook een deel van de fantasie worden die aan het delict voorafgaat.»

Vaak zien stalkers de afwijzing niet. Als ze afgewezen worden, denken ze: die zegt neen, maar bedoelt eigenlijk ja.

UZIEBLO «Ze hebben het idee: als ik blijf volhouden, raakt die persoon wel overtuigd van mijn charmes.»

Studies wijzen uit dat ongeveer een vierde van de stalkers op een bepaald ogenblik overgaat tot fysiek geweld. Vaak is er een concrete aanleiding voor escalatie, een trigger.

UZIEBLO «Het zien van een nieuwe partner kan iemand tilt doen slaan. Of als de kinderen vertellen dat mama een iemand heeft. Sommigen gaan die trigger ook zelf uitvinden. Door een verkeerde komma in een mail concluderen ze dat iemand een ander heeft.»

Technologie heeft alles nog makkelijker gemaakt, zeggen experts. Een zoveelste sms per telefoon is nu eenmaal makkelijker dan een brief per post.

Over de beste behandeling zijn wetenschappers het niet eens. Cognitieve gedragstherapie kan zinvol zijn, maar dan moet er bij daders schuldbesef zijn.

DECLERCQ «Sommigen zeggen: mijn vrouw heeft mij in de steek gelaten, dus mijn gedrag is normaal. Ze zijn overtuigd dat wat ze doen legitiem is en zien hun ziekte niet in. Een behandeling is dan onbegonnen werk.»

In Vlaanderen zijn ook weinig mensen gespecialiseerd in stalking.

UZIEBLO «Je zou anders verwachten, maar het is geen hot item. Onderzoek is echt beperkt. Er moeten meer professionals komen die zich in de materie specialiseren én er moeten meer investeringen komen in gespecialiseerde diensten. Want vergis u niet, het is een groot maatschappelijk probleem.»

(DM)

Lees ook:

Professor Liesbet Stevens: ‘Het meest cynische aan de verdedigingstactiek van Bart De Pauw is het omwisselen van dader en slachtoffer’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234