null Beeld

Steaming in Vlaanderen: daders en slachtoffers getuigen


Steaming - afpersing met geweld onder jongeren - gebeurt veel vaker dan we denken, al kent niemand de precieze omvang van het fenomeen.

Annemie Bulté


Daders kicken op macht en een stoer imago, slachtoffers worden psychologisch en soms ook fysiek gebroken.


Op 22 augustus, omstreeks 3 uur 's nachts, viel de zestienjarige Sander Van Yper te pletter van de negende verdieping van het appartementsgebouw waar hij met zijn moeder verbleef. Sprong hij? Of werd hij geduwd? Feit is dat zijn dood de tragische climax was van maanden terreur: de tiener werd al een hele tijd afgeperst door een groepje jongeren uit zijn buurt.


'Ik wil liever niks meer over Sander zeggen. Theeft al genoeg pijn veroorzaakt,' sms't een vriendinnetje van Sander. Af en toe gaat ze nog eens kijken naar de parking op het E3-plein in Ledeberg, waar een postbode op maandagochtend 22 augustus het lichaam van Sander vond. Een wanhoopsdaad, leek het toen, al liet de jongen geen afscheidsbrief achter en dacht zijn moeder, Samia Ferket, meteen dat er meer aan de hand was. 'Mijn zoon was helemaal geen type om zelfmoord te plegen. Het was een opgewekte, levenslustige jongen met veel vrienden. Hij spaarde voor een nieuwe brommer en had zich net in een nieuwe school ingeschreven.'


Drie maanden later heeft de politie drie jongeren uit Gent opgepakt wegens steaming met de dood tot gevolg. Twee achttienjarigen zitten vast, een zeventienjarige is opgesloten in de jeugdinstelling van Everberg. Hij is intussen ook achttien geworden, en zal mogelijk uit handen worden gegeven door de jeugdrechter en als volwassene worden berecht.


Daarmee worden de geruchten onder Sanders vrienden bevestigd dat hij al maandenlang werd geterroriseerd door een groepje jongeren uit de volkswijk aan de Brugse Poort, waar hij in een voetbalclub zat. Vooral T., de zeventienjarige drugsdealer die nu in Everberg zit, was een notoire pestkop en zou hem al maanden hebben afgeperst. De twee meerderjarige verdachten zouden enkel meelopers geweest zijn. 'T. en zijn maatjes persten verschillende jongeren aan de Brugse Poort af,' klinkt het in Sanders vriendenkring. 'Wie niets gaf, kreeg klappen. Iedereen was doodsbang van hem.'


Dat blijkt. Als we nog even aandringen op een gesprek met het vriendinnetje van Sander, krijgen we opnieuw een sms: 'We mogen niks zeggen.' Hoezo? Heeft iemand haar verboden om te praten? Is ze bang? Volgt een derde, tevens laatste sms: 'Ze hebben gezegt als we iets zeggen dat ze ons ook komen vermoorden.'


600 kleuters


Het woord 'steaming' komt niet in het strafwetboek voor. T. en zijn twee kompanen worden officieel vervolgd op verdenking van 'afpersing met de dood tot gevolg, maar zonder het oogmerk te doden'. Steaming is een vorm van geweld die met name onder jongeren voorkomt: een groepje omsingelt een slachtoffer en zet hem met bedreigingen, vernederingen en geweld zo 'onder stoom' ('steam' in het Engels, vandaar de term) dat hij hen geeft wat ze eisen. Onder kinderen worden op die manier snoep, drankjes, pokémonkaarten of smurfen afgetroggeld. Bij tieners gaat het om duurdere spullen: kleren, gsm's, iPhones, geld.


Verbazend genoeg is er in België nog nauwelijks onderzoek naar het fenomeen gedaan. Eén van de meest recente en interessante studies komt van de preventiedienst van de stad Gent, die in 2007 een sensibiliseringscampagne opzette om het thema bij jongeren bespreekbaar te maken. Daarin worden onthutsende aantallen genoemd: 'Van 1000 ondervraagde jongeren uit alle richtingen en netten zei tien procent dat ze al eens iemand hadden afgeperst.' En verder: 'Uit cijfers van de federale politie blijkt dat er in 2003 in België elke schooldag minstens 65 kinderen en jongeren het slachtoffer werden van afpersing en diefstal met geweld in scholen en sportzalen. Om precies te zijn gaat het om 17.300 feiten per jaar, waarvan een kleine 10.000 in Vlaanderen. Het grootste deel vond plaats in middelbare scholen en sportzalen, maar ook ruim 2000 kinderen uit lagere scholen en zelfs 600 kleuters werden het slachtoffer.'


En toch zijn we vandaag weinig met al die cijfers, omdat de federale politie geen eenduidige manier van registreren hanteert en om de haverklap nieuwe aantallen uit haar hoed tovert. In 2005 had ze het nog over 612 gevallen per jaar; tegenwoordig houdt de persdienst het op 382 feiten in 2010.


'Het probleem is dat we de vinger nog altijd niet helemaal op het fenomeen kunnen leggen,' zegt hoofdinspecteur Frank Dewagtere van de unit Jeugdcriminaliteit in Gent.


Enkele quotes van steamer Sofie


Niet alle steamers zijn potige jongens. Af en toe zit er ook een meisje tussen. Neem nu Sofie. Ze was dertien, zat in het eerste middelbaar in het ASO en was de schrik van de school. 'Het is eigenlijk begonnen met pesten,' vertelt Sofie, intussen achttien en nog steeds op de schoolbanken, nu in het beroepsonderwijs.


Sofie «Ik zat op internaat, waar ik me amuseerde met het dichtnaaien van de broekspijpen van andere meisjes, of met viezigheid in hun bedden te stoppen. Het jaar nadien begon ik dingen af te pakken. 'Oh, dat is een mooi potlood. Dat is nu van mij.' En hup, mijn pennenzak in. Iemand die een pakje frieten at en dat niet met mij deelde, kreeg het pakje in zijn gezicht. Ik begon van alles op te eisen: sigaretten, oorringen... Alles wat een meisje van het eerste middelbaar kan gebruiken, zeg maar. Als ik zin had in een puddinkje en ik had geen geld, dan verplichtte ik iemand om er eentje voor mij te gaan kopen. En die deed dat dan.»


HUMO Want anders?


Sofie «Want anders sloeg ik erop, dat wisten ze. Ik pakte ze vast bij hun haar en mepte met mijn volle vuist in hun gezicht (lacht). Ja. Of ik schreef bijvoorbeeld in het groot op het bord: 'CARINA IS EEN SLET' - omdat ze me haar boek niet wilde geven. »Ik was een bitch met een grote bek. Ik vond het ook belangrijk dat mijn reputatie zo bleef. Als ik iets van iemand wilde, ging ik er altijd met een troepje vrienden op af. Die vonden dat dan allemaal wel grappig, maar ik was de mond en de vuist van het groepje. Ik had veel vrienden - dacht ik toch. Ondertussen weet ik dat die waarschijnlijk ook bang van mij waren. »Op de duur vonden andere leerlingen het normaal om dingen voor mij te doen. Als ik 's morgens aankwam op de speelplaats, haalden ze al automatisch hun huiswerk boven, zodat ik het kon overschrijven.»



HUMO Wist je bij wie je je dat kon permitteren?


Sofie «Ja. Je ziet direct wie de zwakkelingen zijn. De sukkels die alleen op de speelplaats staan, die een beetje asociaal zijn. Het meisje met de konijnentanden en de dikke bril. De dikke met de rare broek. De jongen die hakkelt.»



Het volledige artikel leest u in Humo 3712 van dinsdag 25 oktober 2011.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234