null Beeld

Stef Kamil Carlens: wel bij z'n vrouw, weg bij z'n band

Stef Kamil Carlens (46) heeft zijn nieuwe, móóie plaat ‘Stuck in the Status Quo’ genoemd. Ze kan dus niet vollédig over hemzelf gaan, want variatie en evolutie zijn de pilaren waarmee Carlens zijn kerkjes stut. Vroeger bij dEUS, later bij Zita Swoon en Zita Swoon Group, en nu dus geheel als zichzelf.

Jeroen Maris

'Ik ben een fundamenteel trouwe mens'

Stef Kamil Carlens «In 2004 wilde ik ook al eens kijken hoever ik in m’n eentje zou raken. Maar toen was m’n studio thuis nog lang niet zo goed uitgerust als nu, en had ik nog niet de ervaring en de technische bagage die ik nu wél heb. Ik haalde er een paar muzikanten van de groep bij, daarna nog een paar – en na verloop van tijd besefte ik dat ik weer gewoon met Zita Swoon een plaat aan het maken was. Een goeie zaak, hoor: ik ben nog altijd blij met ‘A Song About a Girls’.

»Nu voelde ik dat verlangen opnieuw, en deze keer kwam ik in m’n eentje al een heel eind. Mijn gitaarspel is beter, en ik ben handiger geworden met percussie. Pas toen ik strijkers nodig had, een contrabas en damesstemmen, heb ik hulp ingeroepen.»

HUMO Live zul je wel een band nodig hebben.

Carlens «Ja, maar het zijn niet de gasten van Zita Swoon. Mijn uitgangspunt was: ik wil de groep veel meer sturen vanuit mijn gevoel voor ritme. Ik heb een installatie uitgewerkt waarin ik met mijn rechtervoet een cajon bespeel, en met mijn linkervoet een harmonium. Daarnaast speel ik natuurlijk gitaar en zing ik. Sinds ik het zo doe, ben ik me veel bewuster van m’n eigen groove, en is het ook veel makkelijker om dat gevoel uit te stralen naar mijn muzikanten. Vroeger liet ik dat meer over aan de andere mensen in de groep. Daardoor gebeurden er interessante dingen, maar die strookten niet altijd met mijn eigen gevoel.»

HUMO Je hebt altijd met heel getalenteerde muzikanten gewerkt. Maar vaak laten net die mensen zich niet sturen.

Carlens «Klopt. De kans bestaat dat je het tapijt onder je voeten laat wegtrekken. Ik heb het al verschillende keren meegemaakt dat ik me moest afvragen wat mijn plaats precies was. Dat heeft ook te maken met het feit dat ik nooit een muzikale opleiding gehad heb. Het was growing up with your pants down. Ik ben lang onzeker geweest, en wat geïntimideerd door wie wel al heel goed wist hoe het allemaal werkte. Maar tegelijk had ik ook al op jonge leeftijd de arrogantie om te zeggen: ‘Kijk naar mij, want ik klim nu op een podium.’ Enfin: ondertussen heb ik de technische bagage én het zelfvertrouwen om doelgericht te maken wat ik in mijn hoofd heb. Dat is ook het gevolg van een hoop ontmoetingen met mensen die me het juiste duwtje in de rug gaven. Tom Barman, bijvoorbeeld: wij tilden elkaar omhoog.»

HUMO Juist: twintig jaar geleden zaten jullie samen in dEUS. Maar jij stapte wel uit de groep. Dat leek toen heel gedurfd.

Carlens «Het was een intuïtieve beslissing, en ze had zeker ook te maken met de spanningen tussen jonge haantjes die de hele tijd naar elkaar zitten te pikken. Op bepaalde momenten in je leven moet je je heel goed afvragen wat je nu eigenlijk wil, en dat vervolgens ook een beetje sturen.»

undefined

'Ik heb geleerd dat je niet te veel moet willen. Een beetje nederigheid brengt je zoveel verder, in het leven en in de liefde.'

undefined

null Beeld

HUMO Je bent dat blijven doen: in 2009 liet je Zita Swoon vervellen tot Zita Swoon Group. Dat was meer dan een semantische kwestie.

Carlens «Ja: het was een duidelijke cesuur. Ik wilde niet langer de frontman zijn die met z’n band popnummers speelde. We werden een echt gezelschap, waarin iedereen meedacht en in interactie ging met artiesten uit andere disciplines. Dansers, theatermakers, beeldende kunstenaars... Dat is een heel interessante periode geweest – en ze is voor alle duidelijkheid nog niet afgesloten, want we treden nog steeds op.

»Zita Swoon stopzetten was het eindpunt van een sensationele rit op de achtbaan. De groep was groot geworden, en dat was ook expliciet onze bedoeling geweest – het was heerlijk om drie dagen na elkaar de AB uit te verkopen. Maar het slokt je ook op, zo’n succes, en ik voelde dat ik niet de ruimte had voor al die andere dingen die ik nog wilde doen. ‘To Play, to Dream, to Drift’ heette onze best of uit 2009, en die titel vatte het helemaal samen. Maar die ‘to drift’ was wel het angeltje: we hadden ons in die jaren laten drijven, we volgden de kolkende stroom. Ik wilde weer meer zélf kunnen bepalen, en uit het korset van de popmuziek kunnen breken.»

HUMO Op ‘Stuck in the Status Quo’ trek je dat korset opnieuw aan, en ben je ook weer de onbetwiste centrale figuur. Ben je toch meer frontman dan je zelf dacht?

Carlens «Niet per se: de afgelopen zeven jaar was ik heel blij dat ik het niet was. Opgaan in het geheel kan heel bevredigend zijn. Zo leer je ook de verschillende types mensen kennen: de gangmakers, die heel overtuigend hun ideeën verdedigen, en de onderhandelaars, die het subtiele compromis zoeken. Wanneer we aan een theatervoorstelling bezig waren, filmde ik onze bijeenkomsten altijd. Thuis keek ik dan als een buitenstaander naar die beelden, om zeker geen detail over het hoofd te zien.»


Naar Afrika

HUMO Laten we eens wat gedetailleerder naar je plaat kijken. ‘Empty World’ gaat over de dood van zangeres en presentatrice Yasmine, in 2009.

Carlens «Ik kende haar niet goed, maar had Yasmine wel een paar keer ontmoet. Toen ze een einde aan haar leven maakte, was dat echt een schok. Zo’n vrolijke, krachtige, mooie, succesvolle vrouw die zo’n groot onopgemerkt verdriet in zich droeg... Op de begrafenis stond ik tussen honderden mensen die hetzelfde voelden: ‘Hoe tragisch is het toch dat iemand niet langer het houvast vindt om door te gaan met leven.’ En daarna volgde de botte, respectloze verslaggeving in de populaire pers. Ik kon maar niet begrijpen dat er journalisten waren die over zoiets fragiels een mesthoop aan berichten schreven. Over die leegte gaat ‘Empty World’.»

HUMO In ‘I’m Going Away’ wil iemand – de titel verklapt iets – weg.

Carlens «Ik spreek weleens met mensen die het hier fundamenteel beu zijn, en naar een ander stuk wereld willen. Vaak vertrekken ze ook effectief. Sommigen staan hier enkele jaren later opnieuw, anderen zie je nooit meer. Ik vind ze heel intrigerend, de mensen die hier hun geluk niet vinden, en de moed hebben om het elders te zoeken.»

HUMO Is het toch niet vooral een naïeve gedachte? Je neemt toch altijd jezelf mee?

Carlens «En toch: als de omstandigheden gunstig zijn, lukt elders misschien wat hier niet lukt. Ik heb zelf ervaren hoe een ander continent je kan veranderen.»

HUMO Je doelt allicht op je reizen naar Afrika, in het kader van een project van Zita Swoon Group?

Carlens «Ja. We werkten samen met Awa Démé en Mamadou Diabaté Kibié, twee Burkinese muzikanten. Met Mamadou als gids ben ik toen in Mali en Burkina Faso geweest, en dat heeft mijn kijk op de wereld echt veranderd. Dat ik zo’n gids had, was een groot voordeel: als toerist stap je niet zo gemakkelijk een schooltje binnen om er met de kinderen te praten.

»Die reizen naar Afrika waren heel confronterend. Ik had er geen idéé van hoe een fundamenteel andere wereld dat is. Mali en Burkina Faso lijken wel andere planeten. Ik zag kinderen, fragiele prutskes, van wie ik dacht: ‘Die worden geen tien jaar.’»

undefined

'Mijn vertrek uit dEUS had ook te maken met de spanningen tussen jonge haantjes die de hele tijd naar elkaar zitten te pikken'

undefined

null Beeld

HUMO Noem ’s een paar van de lessen die je er geleerd hebt?

Carlens «Dat we allemaal vastzitten in een systeem, hoezeer we ook filosoferen over alternatieven. Dat besef werd erin gemokerd toen ik met Mamadou in Antwerpen naar het containerpark ging – in de drie jaar van het project hebben Awa en Mamadou ook een hele tijd bij mij gewoond. Ik was aan het verbouwen en had wat afval dat ik kwijt moest. Mamadou reed mee, en kon zijn ogen niet geloven toen hij al die ijskasten, televisietoestellen en IKEA-kasten zag die koudweg gedumpt werden. ‘Vous êtes complètement fous.’ Ik schaamde me toen, en het daagde me dat ik wel kan filosoferen over alternatieven, maar op het einde van de dag toch ook gewoon vastzit in het systeem hier. Net zoals Awa en Mamadou vastzitten in hun systeem.

»Daarnaast heb ik ook geleerd dat je je nieuwsgierigheid niet mag laten afbotten. In Afrika werd ik overal overladen met vragen. ‘Wie van ver komt, heeft wat te vertellen’: dat is nog steeds het principe daar. Hier zijn we die instelling wat kwijtgeraakt. We zijn nauwelijks nog geïnteresseerd in onze buurman, laat staan in iemand die van ver komt. Misschien doordat we overspoeld worden met informatie, en zo overprikkeld raken?

»Nog een derde lesje: een hard leven maakt harde mensen. In Afrika krijg je geen cadeaus. Je moet er zelfredzaam zijn. Kinderen krijgen er bijvoorbeeld al heel vroeg verantwoordelijkheid. De zoon van de zangeres met wie ik speelde, was toen 10 – even oud als mijn zoon toen. Hij musiceerde met ons mee, en hij was ontzettend goed. Zo gaat het daar: vanaf 11 of 12 jaar moet je er je eigen zaakjes runnen.»

HUMO ‘The Journey Will Be Long’, de eerste single van de plaat, is een onrechtstreeks gevolg van je Afrikareizen.

Carlens «Het gaat over empathie: zijn we in staat om ons te verplaatsen in hoe iemand anders zich voelt? ‘People ain’t no good,’ zong Nick Cave op ‘The Boatman’s Call’, en ik herinner me hoe dat me indertijd choqueerde. Dat zinnetje kwam zo ontzettend hard binnen omdat mijn mensbeeld veel positiever was. Nu, ik denk nog altijd niet dat Cave toen gelijk had, maar het is wel zo dat veel mensen weigeren om het onrecht in de ogen te kijken. Je kan die kloof tussen Noord en Zuid toch niet blijven negeren? We moeten ons koloniaal verleden durven te erkennen, we moeten de leningen die we afsloten met ontwikkelingslanden herbekijken, we moeten met z’n allen anders gaan leven. Dat gebeurt allemaal niet, en daar zijn we met z’n allen schuldig aan – ook ik.

»Toch blijf ik een optimist. Dat is ook de enige optie als je een kind hebt: dan kan je het je simpelweg niet veroorloven je erbij neer te leggen dat de wereld naar de vaantjes is.»


Hou uw mond

HUMO Je zoon is bijna vijftien.

Carlens «Zodra je een kind hebt, leer je een nieuwe kwetsbaarheid kennen. De natuur dwingt je om dat fragiele leventje te beschermen, en dat maakt je veel naakter dan je voorheen was.»

HUMO Voor die kwetsbaarheid was je twintig jaar geleden nog erg bang. Zo redeneerde je er toen in Humo over: ‘Carlens, jij gaat met je verwarde kop toch geen kinderen maken? En die dan ook nog eens opvoeden, zodat zij ook nog eens in de war raken?’

Carlens «Altijd leuk om met je jonge, idiote zelve geconfronteerd te worden (lacht). Maar het klopt: daar heb ik lang mee geworsteld. En het was niet zo dat ik het plots wel allemaal heel helder wist. Vader worden was een sprong in het duister. Gelukkig zit er toch nog iets dierlijks in ons, en worden we soms gewoon gedirigeerd door de natuur. Want als we louter rationele wezens zouden zijn, zouden we geen kinderen maken. Iedereen kijkt toch in de eerste plaats naar de mankementen in zichzelf? Er is toch niemand die denkt: ‘O, ik vind mezelf een prima blauwdruk voor de mens. Laat ik die maar even in productie zetten.’ (lacht) Maar je doet het toch, en al improviserend vind je je weg.

»Het is grappig om mijn zoon ouder te zien worden. Zo’n 14-jarige betrapt je, hè: hij ziet heel helder wie je bent, inclusief al je kleine kantjes en onvolmaaktheden. Als er iemand is voor wie je je niet kan verstoppen, is het wel je eigen kind. En het losmaken is al begonnen: voor een stukje regelt hij al zelf zijn leven.»

HUMO Je bent al meer dan twintig jaar samen met je vriendin. Of beter: je vrouw, want jullie zijn vorig jaar getrouwd.

Carlens «Natuurlijk gaat zo’n relatie met ups en downs, met trekken en duwen, maar de afgelopen jaren is het toch echt iets héél schoons geworden. Als je samen zo’n eind op pad gaat, en samen rijper wordt, dan kom je na verloop van tijd tot verhelderende conclusies. We zijn bijvoorbeeld beiden tot de conclusie gekomen dat conflict alleen maar tijd en energie vreet – en dus maken we haast nooit meer ruzie. Echt: mensen verspillen te veel tijd met strijd.

»Ik heb stabiele plekken nodig in mijn leven, havens waar mijn bootje kan liggen. En die heb ik: mijn vrouw, mijn zoon, dit huis. Ik reken er ook de mensen bij met wie ik nu al zo lang samenwerk. Ik ben een fundamenteel trouwe mens. Ik vind het belangrijk om nieuwe relaties aan te gaan in mijn leven, maar ik vind het ook prachtig om dingen te laten duren, en te kijken hoe je samen evolueert.»

HUMO Twintig jaar geleden maakte je je in interviews nog zorgen over de vraag of je iemand ooit écht kunt kennen.

Carlens «Er zijn maar weinig mensen bij wie je je honderd procent op je gemak voelt, hoor ik vaak. Mensen die je fundamenteel kent en kunt vertrouwen. En als ik er rationeel over nadenk, zal dat wel kloppen. Alleen: ik voel het niet zo aan. Intuïtief vertrouw ik mensen, en ga ik van het goede uit. Is dat naïef? Het zou kunnen. Maar ik wil toch graag geloven dat mensen in eerste instantie te vertrouwen zijn. Misschien dat het ergens onderweg misloopt, omdat er onbewuste verlangens of sentimenten opspelen, oprispingen die van diep komen, maar toch: je moet blijven geloven in die eerste laag van goedmoedigheid. Wantrouwen en cynisme zijn niets voor mij.»

HUMO Je bent 46 nu: jong genoeg om nog heel vitaal te zijn, te oud om nog door puberale pijntjes geveld te worden.

Carlens «Daar zit iets in. Maar eigenlijk zit het leven onlogisch in elkaar. Als kind bezit je nog geen kracht, maar loop je over van energie. Hoe ouder je wordt, hoe krachtiger je bent – maar je verliest wel je energie. Stel je voor dat je op je 70ste je verzamelde wijsheid en inzicht kon combineren met de energie die je als kind had: je zou onwaarschijnlijke dingen kunnen verwezenlijken.

»Ik bekijk mijn leven in cycli van tien jaar. Het eerste decennium als artiest stond in het teken van de zoektocht. Hoe doe ik dat, artiest worden? Hoe regel ik alles? De volgende tien jaar waren een kwestie van aansterken: veel dingen uitproberen, mezelf ontwikkelen. En het derde decennium is dat van het zelfvertrouwen: ik weet nu wat ik kan en hoe het werkt, en ik heb een zekere vrijheid in mijn hoofd. Ik dribbel voortdurend tussen de popmuziek met haar regeltjes – zoals op deze plaat – en het experiment met andere kunsten. Ik durf nu ook radicaal mijn eigen zin te doen. Ik vind bijvoorbeeld dat er te weinig instrumentale muziek is, en nu durf ik die ook gewoon te maken. Vroeger hoorde ik mezelf soms zingen en dacht ik: ‘Hou nu toch efkes uwe mond, gast!’ Dan stonden muzikanten prachtige dingen te doen, en haalde ik de aandacht daarvan weg omdat ik er dwangmatig over stond te zingen.»

HUMO Je maakt een heel solide indruk. Heb je de twijfelaar van vroeger in de steek gelaten?

Carlens «Ik heb geleerd dat je niet té veel moet willen. Een beetje nederigheid brengt je zóveel verder, in het leven en in de liefde. Dat klinkt wat gek uit mijn mond, want ik heb altijd véél gewild. Ik was gulzig en ambitieus. Maar ik heb de afgelopen jaren ook dingen gedaan die wat traagheid in mijn leven brachten, en dus rust. Toen ik dit huis en deze studio kocht, was alles hier krot. Mensen verklaarden me gek. Maar stap voor stap, en niet gehinderd door te veel kennis van zaken, heb ik het allemaal verbouwd, en nu is het een schitterende plek. Dat geeft zoveel rust en voldoening: ik kan iedereen aanraden om zelf een huis te bouwen.»

HUMO Heb je onderweg ook onherstelbare teleurstellingen opgelopen?

Carlens «Je wordt voortdurend blootgesteld aan de verwachtingen en verlangens van anderen. En onvermijdelijk conformeer je je daaraan. Ik draag nu een vestonneke en een klassieke broek, maar dat zijn niet de kleren die ik zou dragen als ik écht deed wat ik wilde. Ik pas me dus aan, zoals we dat allemaal doen. Ook in intieme relaties stellen we grenzen en metselen we muurtjes. Zo is het nu eenmaal: niemand is zijn naakte en eerlijke zelve, want dan word je te kwetsbaar. Maar je moet wel je kern bewaken, vind ik. De cruciale vraag die je jezelf moet stellen is: ‘Wat wil ik nu écht? Wat vind ik belangrijk?’ Bij mij is dat mijn kunst. Als ik daar het grote moeten binnenlaat, en rekening houd met de verwachtingen van de buitenwereld, ben ik verloren. Maar dat bewaak ik dus heel goed: in mijn kunst ben ik autonoom – en dus gelukkig.»


‘Stuck in the Status Quo’ verschijnt op 10 maart bij PIAS Belgium.

null Beeld
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234